Поиск

Полнотекстовый поиск:
Где искать:
везде
только в названии
только в тексте
Выводить:
описание
слова в тексте
только заголовок

Рекомендуем ознакомиться

'Документ'
18 апреля 2011 г. в рамках Пятой Межрегиональной студенческой научной недели «МОЛОДЫЕ УЧЕНЫЕ–БУДУЩЕЕ РОССИИ» планируется проведение Межрегиональной с...полностью>>
'Документ'
Советская дипломатия смотрела в будущее через прицел неизбеж- ных конфликтов со своими недавними союзниками....полностью>>
'Заседание'
1. София Сташевская (Старая Русса). Роль деепричастий и причастий в художественном тексте «Записок из мертвого дома» Ф.М.Достоевского (глава «Каторжн...полностью>>
'Регламент'
2.2. Новий національний стандарт з бібліографічного опису ДСТУ ГОСТ 2006 «Бiблiографiчний запис. Бiблiографiчний опис. Загальнi вимоги та правила скл...полностью>>

AZƏrbaycanşÜnasliğIN (1)

Главная > Документ
Сохрани ссылку в одной из сетей:

Abdullayeva Ruhəngiz

ALMAN VƏ AZƏRBAYCAN DİLLƏRİDƏ

FRAZEOLOJİ ÇOXMƏNALILIQ VƏ FRAZEOLOJİ VARİANTLIQ

Dilçilik elminin müasir mərhələsində -frazaeoloji mərhə­lə­sin­də vahidlərin semantik struktur təhlili aktual məsələlərdən sa­yılır. Bu problemlə bağlı müxtəlif aspektdə tətqiqat aparan dilçilərin diqqət mərkəzində söz və söz birləşmələrinin semantik strukturunun qarşılıqlı münasibəti dayanır. Ayrı – ayrı frazeoloji vahidin seman­tik strukturunun araşdırılması nəticəsində bir daha aydın olur ki, kom­ponentlər arasındakı münasibətlər olduqca mürəkkəb, diferensi­allaşmış formaya malikdir. Sözlər kimi müxtəlif frazeoloji vahidlər də forma və mənasına, digər sözlərə münasibətinə, eləcə də üslub baxımından emosional–ekspressiv çalarlarına görə bir–biri­nə uyğun gələ bilər. Bu uyğunluğu eyni leksik–qramatik qrupda olan fraze­oloji vahidlərə aid etmək olar. Frazeoloji vahidlər tarixi inkişaf yolunda bəzən yaxınlığı və ya müəyyən bağlılığı itirir və nəticədə yeni bir vahidin əmələ gəlməsi üçün zəmin yaranır.

Semantik frazeologizmlərin tərkib hissələri bir–birilə elə əlaqələnmiş və qaynayıb qarışmışdır ki, onları ayrı – ayrılıqda təsəv­vür etmək mümkün olmur. Belə ifadələrdə sözlər öz müstəqilliyini, referensial mənasını itirir, tam məcazi məna kəsb edir, mənaca bölünməz, sabit səciyyəli və bütöv olur. Kompo­nentlərinin mənaca qovuşuq və ayrılmaz olması frazeoloji vahid­lərin də sabitliyini təmin edir. Belə birləşmələrin məna strukturunda inteqral və diferensial əlamətlər mövcuddur. Diferensial məna frazeologizmin rəngarəng olduğunu, inteqralın isə bir frazeoloji vahidin digərinə uyğunluğunu göstərir.

Frazeoloji vahidlərin semantik strukturunu bu baximdan araşdırarkən, hər şeydən əvvəl, frazeoloji sistemdə sinonimlik və polisemiya, frazeoloji sinonimlikdə frazeoloji variantlıq, çoxmə­na­lı­lığın frazeoloji vahidlərdə rolu, eləcə də frazeoloji omonimlik və frazeoloji antonimlik məsələlərinin öyrənilməsi ön plana çıxır. Frazeoloji vahidlər arasındakı müəyyən semantik münasibətlər semantik paradiqma yaradır. Bu paradiqmanın əsasında sinonim frazeoloji vahidlər və onların variantları dayanır. Semantik paradiq­manın çoxmənalı, antonim və digər növləri periferik vəziyyətdədir. Deməli, paradiqmatik cərgədə həmcins vahidlər, yəni frazeoloji vahidlər semantik cəhətdən birləşir. Bir sıra hallarda frazeoloji vahidin tərkibində müxtəlif mənalı bir neçə söz paradiqmatik münasibətdə olur. Beləliklə, sözlərin bütün mənaları öz aralarında bu və ya digər dərəcədə bir – birilə bağlanaraq olduqca mürəkkəb semantik bütöv yaradır. Bu isə sözün semantik quruluşu adlanır. Bu ad altında aşağıdakı tədqiqat istiqamətləri nəzərdə tutulur. Fraze­o­lo­ji vahidlərdə çoxmənalılıq (polisemiya), frazeoloji vahidlərdə sino­ni­mlik (sinonimiya) frazeoloji vahidlərdə variantlılıq (variasiya), frazeoloji vahidlərdə omonimlik və antonimlik. Bunlardan daha çox mübahisə doğuran məsələlərdən biri frazeoloji ifadələrdə çoxmə­nalılıq problemidir.

Elmi ədəbiyyatda dəfələrlə qeyd edildiyi kimi, çoxmənalılıq müxtəlif semantik mürəkkəb qarşılıqlı təsir prosesinin nəticəsidir.

Bu kateqoriya dilin inkişaf səviyyəsini və həmin dilin ifadəlilik imkanlarını əks etdirir. R. A. Budaqovun fikrincə, leksik polisemiya bütün dillərin mövcud olduqları bütün mərhələlərdə ayrılmaz xüsusiyyət olmuşdur.[4, 42] Şübhəsiz ki, dildə çoxmə­nalı­lığın inkişafı da digər dil hadisələri kimi özünə­məx­sus qanuna­uy­ğunluqlara əsaslanır. Çoxmənalılıq həm də həmin dildə danışanların baxışları, onların ətraf mühitlə münasibəti ilə sıx bağlıdır. Frazeoloji vahidlər də leksik vahidlər kimi çoxmənalı ola bilir və bu cəhət də öz zahiri ifadəsini onların nitqdə sözlərlə necə bağlanmasında tapır. Bu məsələyə tədqiqatçıların münasibəti müxtəlif olsa da, müəyyən hallarda ümumi rəy özünü göstərməkdədir. Məsələn, rus və alman dillərinin frazeoloji sistemi üzərində müşahidələr aparmış məşhur leksikoqraf L. Binoviç yazır: “Rus və alman dillərinin frazeoloji fondunun öyrənilməsi göstərir ki, çoxmənalılıq sözlərə deyil, idiomlara və frazeologizmlərə də aiddir” [6, 18].

A. B. Kuninin fikrincə çoxmənalı frazeoloji vahidlərin tərkib hissələrinin hər cür yenidən mənalandırılması birbaşa olmayan adlandırma çərçivəsində baş verir. Sözlərin çoxmənalılığı ilə müqayisədə frazeoloji ifadələrin çoxmənalılığı az yayılmışdır. Frazeoloji vahid nə qədər kiçik, yığcamdırsa, bir o qədər sözə yaxın olub, məntdə də mütəhərrik səciyyə daşıyır [5, 93-94]. Tədqi­qatçıların fikir müxtəlifliyi ondan irəli gəlir ki, sözlərlə müqayisədə frazeoloji vahidlərin çoxmənalılığında əhəmiyyətli dərəcədə fərq özünü göstərir, yəni çoxmənalılıq dilin frazeoloji sistemində üstün mövqeyə malik deyildir. Belə ki, frazeoloji ifadələr üçün birmənalılıq, monosemantika daha xarakterikdir. Bu, ümumiyyətlə dilin öz təbiətindən irəli gəlir. Məsələn, “Özbək dilinin qısa fra­zeoloji lüğəti” ndə qeydə alınmış 994 frazeoloji ifadənin yalnız 156 – sı, yəni 15% - i çoxmənalıdır. Mövcud tədqiqatların çoxluğuna baxmayaraq, çoxmənalı frazeoloji vahidlə çoxmənalı söz arasında əsaslı fərqlər, frazeologizmlərin çoxmənalılığını müəyyən edən faktorlar, çoxmənalı frazeologizmlərin həqiqi mənalarını üzə çıxaran semantik yollar və s. məsələlər hələ də kifayət qədər öyrənilməmişdir.

Alman və Azərbaycan dillərinin frazeoloji sisteminin tədqiqi göstərir ki, hər iki dildə formada müəyyən dəyişiklik etməklə, daha dəqiq desək, formal parçalanmaya məruz qalmaqla semantikanın bu frazeoloji xüsusiyyəti aradan götürülür. Leksilik lüğəvi və frazeoloji mənaları çulğalaşır və onun semantikası genişlənir. Frazeoloji vahidləri təşkil edən komponentlərdə semantik müstəqilliyin mövcudluğu onun çoxmənalılıq qazanmasına imkan vermir. Yalnız müstəqilliyin zəifləməsi və ya yox olması sayəsində frazeolo­gizm­lərin çoxmənalılıq kəsb etməsinə şərait yarada bilir. Aydın daxili formaya malik olan çoxmənalı frazeoloji vahidlərin ayrı – ayrı məna­ları eyni quruluşlu sərbəst söz birləşməsinin hər dəfə eyni metaforik dəyişməsi nəticəsində əmələ gəlir.

Qeyd edildiyi kimi, frazeoloji vahidlərdə çoxmənalılığın mövcud­luğu, hər şeydən əvvəl, onların semantik bütövlüyünün dərəcəsindən asılıdır.

Belə ki, frazeoloji vahidlərin komponentlərinin semantik bütövlük dərəcəsi yüksəldikcə onların çoxmənalılıq kəsb etmə imkanı azalır. Əksinə, komponentlər arasındakı semantik əlaqələr üzdədirsə, hələ qorunub saxlanılırsa, onların çoxmənalılığı üçün imkan yaranır. Məsələn, alman dilində j – n ferting machen 1) kaputtmachen, gesundheitlich schadigen, zugrunde richten, 2) j – n umbringen j – n nscharf tadeln j – n scharf tadeln Blut und Waqqes scwitzens. Ubermaber Aufregung, Angst sein. Azərbaycan dilində baş əymək – 1) hörmət əlaməti kimi, 2) məğlubiyyət əlaməti kimi; rol oynamaq – 1) əhəmiyyətli olmaq, 2) təsir etmək; ağızdan boş olmaq – 1) sözü keçməyən, 2) söz saxlamayan; can vermək – 1) aşiqinə canını qurban vermək, 2) ölümcül vəziyyətdə olmaq; can almaq – 1) məftun etmək, 2) öldürmək və s. Misallardan da göründüyü kimi, müəyyən bir leksik vahid sərbəst söz birləşmələrin tərkibində başqa sözlərlə əlaqəyə girərək özünəməxsus olan mənalardan uzaqlaşır və ya mənasını konkretləşdirir. Həmin söz frazeoloji vahidlərin tərkibində isə öz lüğəvi mənasını itirir, başqa sözlə birlikdə ümumi mənanın ifadəsinə xidmət edir. Sözlərin ayrı – ayrı mənalarına nisbətən frazeologizmlərin məna strukturu daha diferensiallaşır. Təbii ki, frazeoloji vahidlərin mürəkkəb semantik və qrammatik quruluşu onun müxtəlif mənalarda işlədilməsinə təsir göstərir. Onu da əlavə edək ki, frazeoloji vahidlərdə çoxmənalılıq heç də bütün tədqiqatçılar tərəfindən müsbət qarşılanmır [3, 93]. Frazeoloji vahidlərin təşəkkülünün sözlərin çoxmənalılığı ilə sıx bağlı olmasına baxmayaraq, onlarda bu semantik xüsusiyyət qabarıq şəkildə özünü göstərmir. Dil faktlarına əsaslanaraq belə nəticəyə gəlmək olur ki, alman dilində çoxmənalı frazeoloji vahidlərə Azərbaycan dilinə nisbətən daha tez – tez rast gəlmək mümkündür.

Alman və Azərbaycan dillərində frazeoloji vahidlərin semantik struk­tu­ru­nun tədqiqində diqqəti cəlb edən maraqlı məsələlərdən biri də belə dil vahidlərinin variantlığıdır.

Frazeoloji ifadələr başqa dil vahidləri kimi, məzmun və ifadə variantlarına malikdir. Frazeologizm variantlılığı ancaq ifadə formasında mövcuddur.

Frazeoloji birləşmələrin komponentlərinin variantlaşması, daha dəqiq desək, komponentlərin dəyişdirilməsi formaca müxtəlif səciyyə daşıyır; bəzən forma dəyişikliyi frazeoloji vahidlərin bir komponentini, bəzən də bütün kompo­nentlərini əhatə edir. Prinsip etibarilə frazeoloji vahidlərdə komponentlərin hər biri variantlama, bu və ya digər dəyişikliklərə məruz qala bilər. Frazeoloji vahid­lərdə komponentlərin dəyişməsi müxtəlif formalarda baş verir. Formal dəyişiklik (ağlını başına yığmaq // toplamaq), leksik dəyişiklik (əl – ayağı soymaq // süstləşmək) və qarışıq variant (gününü axşam etmək // gününü başa vurmaq // vermək) [7, 125]. Müasir dəyişik­likdə frazeoloji variantlıq məsələsi müqayisəli şəkildə kifayət qədər öyrənilməmişdir.

Bu baxımdan Azərbaycan tədqiqatçısı Ç. Qurbanlının fikirləri maraqlıdır. Onun Azərbaycan və Alman dillərində nomi­nativ feli frazeologizmlərin leksik variasiyasına aid diqqətəlayiq və əhəmiyyətli mülahizələri diqqəti cəlb edir. Müəllif müxtəlif sistemə malik olan Alman və Azərbaycan dillərinin fraze­olo­giyası əsasında frazeoloji variasiyalar daxilində universalların leksik, semantik və üslubi xüsusiyyətlərini aşkara çıxarmış və ümumiyyətlə, frazeoloji variansiaysının tipologiyasını araşdırmışdır [2, 75]. Hər hansı dil vahidi kimi frazeoloji vahidlər də məzmun və ifadə formalarına malik olduğundan onların variantlığı daha çox ifadə formasında meydana çıxır, yəni dəyişiklik daha çox ifadə formasında baş verir. Variantlıq sözün ifadə planına – fonetik tərkibin özündə baş ver­dikdə deno­tat, yəni əşya və siqnifikat dəyişməz qalır. Belə forma dəyişikliyi son nəticədə sinonimliyə gətirib çıxarır. Frazeoloji vahidlərin variantları isə, dediyimiz kimi, komponentlərdən birinin başqa bir sözlə əvəz edilməsi nəticəsində mənaya heç bir xələl gəlmədikdə mövcud olur. Bunu Alman və Azərbaycan dillərinin frazeoloji sisteminin müqayisəsində də müşahidə etmək mümkün­dür: alman – mit den Achseln // die Achseln zucken. J – m kein Haar // Harchen krummen. Azərbaycan – nəzərdən salmaq // gözdən salmaq, ürək qızdırmaq // könül qızdırmaq, ağlını başına yığmaq // toplamaq, dünya başına dolanmaq // fırlanmaq və s. [6]

Göründüyü kimi, dilin digər səviyyələrində olduğu kimi, frazeoloji vahidlərdə variantlıq invariantlıqla bağlıdır.

Frazeoloji vahidlərdə komponentlərin sabitliyinin pozulması variantlıq üçün şərait yaradır. Sabitlik çox vaxt nisbi xarakter daşıdığından onun pozulması prosesi davam etdikcə frazeoloji vahidlərin müxtəlif variantlarının mövcudluğu da mümkün olur. Belə frazeoloji vahidlərin yayılma arealı genişləndikcə onların variantlıq imkanı çoxalır və nəticədə eyni bir vahidin zəngin variantı meydana çıxır. Məsələn, Alman dilində: j – d ist daranf und dran // etw. Zu tun, j – m schlagt das Herz bis zum Hals // das Herz pocht j – m bisin den Hals hinauf // das Henz springht j – m in die Kehle // j – m schlagt das Herz im Hals // j – m schlagt das herz hoher. Azərbaycan dilində: ağlına batmaq // beyninə gəlmək // ağlı­na yerimək // ağlına düşmək // beyninə batmaq // beyninə yerimək və s. Belə forma­la­rdan daha çox danışıq dilində və bədii üslubda istifadə olunur, bu zaman onlardan hansının əsas, hansının isə okkozional olmasını müəyyənləşdirmək bir qədər çətin olur.

Variantlıq prosesində frazeoloji vahid öz məna bütövlüyünü və ya toxu­nul­mazlığını saxlamaqla ifadə dəyişikliyinə, daha dəqiq desək, tərkib dəyişikliyinə uğrayır. Variantlıq həm Alman, həm də Azərbaycan dilinin əksər frazeoloji vahid­ləri üçün səciyyəvidir. Frazeoloji vahid söz səviyyəsində əlaməti özündə saxla­dıqca variantlıq mümkündür. Onların variantlığını semantik hadisə hesab etmək mümkündür. Frazeoloji variantlar ümumi mənaya malik olub, obrazlı struktura ekspressiv – üslubi çalarlığın bir olması ilə seçilir.

Başqa sözlə desək, frazeoloji sistemdə variantlıq xüsusi struktur dublet­lərin əmələ gəlməsidir. Buna görə də onlar müxtəlif mətnlərdə paralel işlənmə imkanı qazanır. Bu cəhət isə frazeoloji sinonimlərdə müşahidə edilmir.

Frazeoloji variantlar – dubletlər bir leksik konstantı olmaq şərti ilə eyni frazeoloji vahidlərin şəkil müxtəlifliyi olub, ifadə keyfiyyəti, üslubi və sintaktik funksiyaları, eləcə də konsessuativ asılılığı baxımdan identik frazeoloji vahid­lər­dir. Almanca: j – m Beifall // klatschen // spenden die Oberhand bekommen // erhatten [6] Azərbaycanca: kiməsə üz // sifət göstərmək, kimdənsə üz // arxa döndərmək // çevirmək və s.

Hər iki dilin frazeologiyasının təhlili göstərir ki, frazeoloji variantlar bir leksik konstantı olmaq şərti ilə eyni distribusiyalı vahidlərin elə şəkil müxtəlifliyidir ki, burada əvəzlənən kompo­nent­lər frazeoloji vahidlər daxilində funksional, normativ, ekspressiv üslub rənglərinə, konsessiativ asılılığa və işlənmə tezliyinə görə bir – birindən fərqlənir. Məsələn, den Mund // Rand, Sabbel, Schnabel, das Maul, die Fresse, Klappe, Schauz halten, angst bekommen // kreielgen; gözə girmək // soxulmaq, baş saxlamaq // girlənmək, dolanmaq və s.

Alman dilindən fərqli olaraq, Azərbaycan dilində frazeoloji variantlıq daha geniş yayılmışdır. Buna səbəb, fikrimizcə, morfoloji – sintaktik, leksik və elleksisə uğramış variantlıqdan əlavə, Azərbaycan dilində fonetik variantlığın da mövcud olmasıdır.

ƏDƏBİYYAT

  1. Bayramov H. «Azərbaycan dili frazeologiyasının əsasları». Bakı 1970

  2. Qurbanov C, M. F. Axundov adına APDU-nin “Elmi əsərləri”, Bakı 1974, №2

  3. Бондарко А. «Функциональная грамматика». Л. Наука, 1984

  4. Будагов Р. А. «Что такое развитие и совершенствование языка». М. Наука, 1977

  5. Кунин А. В. «Курс фразеологии современного языка». М, 1986

  6. Бинович Л., Гришин Н., «Немецко – русский фразеологический словарь». М, 1975

  7. A. Iskos, A. Lenkova. «Deutsche Leksikologie - L». 1970

РЕЗЮМЕ

В статье на основе материалов азербайджанского и немец­кого языка были исследованы задачи фразеологической многозначности и фразеологической вариантности. В материалах обеих языков наблюдаются определённые виды фразеологических универсалий. Анализ сравниваемых языков показывает, что фразеологическая многозначность более широко распространена в немецком языке, а фразеологическая вариантность более широко распространена в азербайджанском языке.

SUMMARY

In the article phraseological polysemantism and phraseological variety issues are researched on the basis of materials of German and Azerbaijani languages. Certain types of phraseological universalities are observed in the materials of both languages. Analysis of compared languages shows that phraseological variety is more spread in Azerbaijani language and phraseological polysemantism is more spread in German language.

Абдулла-заде Сара

ИЗМЕНА И ВЕРНОСТЬ В КОНТЕКСТЕ МОРАЛЬНЫХ ЦЕННОСТЕЙ ОБЩЕСТВА

(на основе художественной прозы)

Тема измены и верности была актуальна со времен зарождения человечества. Но эти понятия всегда истолковались главным образом с точки зрения маскулинского определения, что отображает мнение всего общества. Эти два противоположных понятия всегда применялись именно в отношении к женщине. А почему именно к женщине? И что является первоисточником такого отношения к женщине? Причина опять-таки скрыта в серьезных принципах, которых общество ставит перед женщиной. И эти правила первым долгом должны соблюдаться женщинами того или иного общества. Может ли отношение общества к изменяющему мужчине отли­чатся от отношения к изменяющей женщине? А как общество благодарит верную женщину, доказывающую свою верность и преданность всю свою жизнь?

Принимая во внимание вышеизложенные вопросы, в этой статье мы решили рассмотреть проблему моральных ценностей общества, касающихся «неверных» женщин, а также «неверных» мужчин в контексте художес­твен­ной литературы. Предметом нашего исследования являются женские образы литературных произведений, отражающих период войны.

В статье предпринимается попытка поставить проблему различных отношений общества к женщин и к мужчин, сделавших ошибку с точки зрения этических стандартов общества. В результате мы предполагаем вый­ти к решению вопроса о том, что общество с его моральными ценностями не всегда справедливо по отношению его членов, а именно по отношению к женщине.

В качестве использованной литературы были привлечены также материалы 3-ей международной научной конференции «Стереотипы в литературах и культурах», которая проводилась в Баку в 2008 году, а также материалы 1-го международного симпозиума «Современные проблемы литературной критики», которая проводилась в Тбилиси в 2007 году.

Абдуллабекова Гюляр

К ИСТОРИИ ЗАРОЖДЕНИЯ И РАЗВИТИЯ

АЗЕРБАЙДЖАНОВЕДЕНИЯ В ПОЛЬШЕ XIX-XX ВЕКА

Проблема многоаспектного изучения Азербайджана в поль­ской науке имеет давние, богатые традиции. Этому в большой степени способствовала общность политических судеб двух государств, одинаково разделенных между господству­ющими державами, входящими в состав единой империи-царской России. В процессе своего развития азербайджановедение в Польше прошло различные этапы. XIX век – первый этап в истории Польши, характеризующийся сближением азербайджанской в польской культур, возникновением азербайджановедения в польской научной литературе. Что же вмещает в себя понятие «проблема азербайджанове­де­ния?» Берущее нача­ло еще в веке, сформировавшееся и утвердившееся за последние десятилетия XXI века научное течение в исследовательском процессе не только Польши, но и многих европейских стран, характеризующееся неослабевающим интересом к Азербайджану, глубоким анализом, исследованием его истории, культуры, устного народного творчества, художественной литературы.

Возникновение и утверждение «темы Азербайджана» в польской худо­жес­твенной литературе положило начало зарождению, развитию, дальнейшему утверждению проблемы азербайджановедения в польском литературоведении XIX века. Многие, созданные в этот период литературные произведения послужили материалом для исследований польских ученых-востоковедов, литературоведов.

Не только художественные произведения на азербайджанскую тему привлекали внимание польских ученых. В сферу исследований входила проблема контактов двух культур, исторические, литературные связи поль­ского и азербайджанского на­родов на определенных временных отрезках и, конечно же, сама азербайджанская литература на всем протяжении ее исторического развития. К числу первых азербайджановедов в Польше XIX века следует отнести выпускников восточного факультета Санкт-Петербургского Университета, студентов азербайджанского ученого –ориенталиста, профессора Мирза Джафара Топчибашева– Людвига Шпицнагеля, Александра Ходзько, Игнация Петрашевского-исследователей классической азербайд­жанской литературы (Низами, Хафиз и т.д.), а также древней истории Азербайджана (династия Ак-коюнлу, Кара-коюнлу, Сефевиды).

Повышению интереса к Азербайджану способствовали, на наш взгляд, также историко-политические условия, в результате которых судьбы двух, потерявших свою независимость народов, двух государств объединились под эгидой одной империи- царской России. К числу первых польских азербайджановедов следует отнести также лучших представителей польской интеллигенции, сосланных за антицарские выступления в Азербайджан.

Глубокое изучение истории, географии, культуры страны способ­ст­во­ва­ло созданию многочисленных как научных, так и художественных произ­ве­де­ний, положивших начало «азербайджановедению в польской науке и литературе XIX века.

К их числу следует отнести Леонарда Загурского, Тадеуша Выгановского, Зыгмунта Смогожевского польских азербайджановедов, исследо­ва­телей этногра­фии и лингвистики «Страны Огней».

Матеуш Гралевский, Михал Бутовт-Анджейкович, Тадеуш-Лада-Заблоцкий, Вацлав Рогович – польские исследователи истории, переводчи­ки литературы Азербайджана в XIX веке.

Научная и культурная деятельность польских азербайджановедов XIX века выделяется своей особой значимостью. Труды их, отличающиеся высоким профессионализмом и глубокой объективностью, написанные на польском, на немецком, английском и французском языках способствовали благородной миссии распространения правдивой информации об Азербайджане не только в Польше, но и в других странах Европы.

В начале ХХ века польское азербайджановедение получает свое дальнейшее развитие в новых социально-исторических условиях. Бурное развитие нефтяной индустрии привлекает в Баку представителей различных социальных прослоек европейских стран. Судьбы Польши и Азербайджана переплетаются второй раз в начале ХХ века. Именно в этот период в Азербайджане вновь появились поляки, но уже не сосланные царизмом арестанты, а добровольцы приехавшие на заработки: большой поток польской интеллигенции-врачи, инженеры, творческие работники, ученые поселились в Азербайджане. По проектам польских архитекторов в Баку были построены прекрасные здания, которые и сейчас служат азербайджанскому народу.

Начало социально-политическим преобразованиям положила револю­ция 1905-1907 годов. К пролетариату Петербурга присоединяется Москва, Кавказ и Польша. 28 мая 1918 года-день опубликования акта о независимости Азербайджана, день создания Азербайджанской Демократической Республики. Польша-одна из первых европейских государств признавших независимость Азербайджана. Именно в этот период активно развивается польское азербайджановедение, представленное трудами известных ученых-геологов, картографов, географов.

Среди них Витольд Згленицкий, Карол Богданович, Казимеж Калицкий. В области биологии трудам об Азербайджане, его флоры и фауны, мы должны быть благодарны Людвику Млокосевичу, Густаву Радде, Владиславу Массальскому, Эдварду Струмпфу.

Иерониму Стебницкому принадлежат труды по созданию геодезийно-топографических карт Азербайджана. Ксаверий Браницкий-польский ученый –орнитолог исследователь азербайджанской фауны. Собранная им коллекция птиц была представлена на орнитологической выставке в Вене. Коллекция принесла ему славу и золотую медаль. В начале ХХ века он возглавил группу немецких зоологов, проводящих исследования в Азербайджане и на Кавказе.

Следует отметить также заслуги польских азербайджановедов в облас­ти этнографии и лингвистики.

Среди них Владислав Подлевский, Леонард Загурский, Тадеуш Выгановский, Зыгмунт Смогожевский.

Зыгмунт Смогожевский польский ученый-востоковед. Автор трудов, посвящен­ных азербайджанской классической поэзии, в 1920 году был в Азербайджане в составе польской дипломатической миссии, интересовался азербайджанской ориенталистикой. В 1924 года являлся профессором Ягеллонского Университета в Кракове.

После установление советской власти в Азербайджане, часть польских ученых осталась в стране.

Среди них следует отметить Александра Маковельского-автора более чем 100 науч­ных трудов, часть которых посвящена проблемам философии, истории азербайджанской педагогической науки. Он был одним из первых академиков Азербайджана, награжден Орденом Красного знамени. Другой известный азербайджановед советский ученый польской национальности –Евгений Алексеевич Токаржевский-историк, доктор наук, сотрудник Института Истории Академии наук все свое научное творчество посвятил истории Азербайджана 20-40 годов.

Значительный вклад в развитие азербайджановедения внесли польские ученые-востоковеды, профессора Краковского, Варшавского, Вроцлавского Университетов.

Это Ананяш Затенчковский, Ян Рейхман, Богдан Барановский, Александр Дубинский, Марек Антони Василевский и многие другие посвятившие культуре, языку, истории Азербайджана ценные исследования, опубликованные как в стране, так и далеко за пределами Польши в западно-европейских странах. Особо следует выделить труды польского азербайджановеда, доктора исторических наук, профессора Гданьского Университета Анджея Ходубского, посвятившего все свое научное творчество Азербайджану, его истории, участию поляков в культурно-просвети­тельском процессе в Азербайджане XIX-начала ХХ века.

Необходимость координации исследований, более-тесное научное сотрудни­чество с азербайджановедами мира способствовало созданию в Баку Ассоциации Азербайджанвоедения –международного центра по изучению Азербайджана в мире, возглавляемого доктором филологических наук, профессором Вагифом Султанлы.

С 28 мая 6 июня 1992 года в Баку был проведен Международный конгресс Азербайджановедов США и Англии, организованный выпускни­ком Варшавского Института Ориенталистики, американским ученым польского происхождения, известным в мире азербайджановедом Тадеушем Щвентоховским, автором многих исследований, посвященных культуре и истории Азербайджана.

В новых социально-политических условиях, Азербайджан XXI века –независимое, светское, демократическое государство Востока отличающееся древними культурными традициями, притягивает внимание представителей научных, культурных, политических кругов мира, и сегодня как в Польше, так и других странах можно проследить появление богатой литературы посвященной Азербайджану, подтверждающей развитие науки азербайджано­веде­ния на современном этапе.

ЛИТЕРАТУРА

  1. Baranowski B. Polsko-azerbejdżanskie stosunki kulturalne w pierwszej poĺowie XIX wieku. Lódż, 1979.

  2. Rejchman J. Zainteresowania orientalistyczne w środowisku mickiewiczowskim w Wilnie, Petersburgu. Warszawa, 1955.

  3. Chodubski A. Aktywnóść kulturalna polaków w Azerbejdżanie w XIX i na początku XX wieku. Gdańsk, 1986.

  4. Абдуллабекова Г. Азербайджанско-польские литературные связи (1940-1985), Баку, 1985.

  5. Абдуллабекова Г. Темы и инспирации Азербайджана в польской литературе ХЫХ века. Баку, 1899.



Скачать документ

Похожие документы:

  1. AZƏrbaycanşÜnasliğIN (2)

    Документ
    Qloballaşma cəmiyyət həyatının bütün sahələrini, o cümlədən sosial-siyasi aspektini əhatə edən çoxsəpkili prosesdir. O milli sosial-iqtisadi qurumları vahid dünya iqtisadi və ictimai sistemi ilə qarşılıqlı surətdə bağlayan ümumdünya hadisəsidir.
  2. Rbaycan respublikasinin məDƏNİYYƏt və turizm naziRLİYİ

    Документ
    Üzeyir Hacıbəyli: Biblioqrafiya /Tərtib edənlər: R.Orucəliyeva, H.Haşımova və başq.; Elmi red. və ön sözün müəl.: Z. Səfərova; İxt. red. və burax. məsul: K.
  3. QƏDİm azərbaycan diyari

    Документ
    Kitabın nəşrində göstərdiyi köməyə görə Azərbaycanda Vətəndaş Cəmiyyətinin İnkişafına Yardım Assosiasiyasının prezidenti Elxan Süleymanova, Azərbaycan Respublikası Qəsəbə Bələdiyyələri Assosiasiyasına minnətdarlığımızı bildiririk
  4. L naziRLİYİ baki slavyan respublikasi

    Документ
    Təkcə Azərbaycan xalqının deyil, bütün Türk dünyasının möhtəşəm və əzəmətli tarixini yaşadan, onu bu günümüzə qovuşduran ulu sənət nümunələrindən biri həm də birincisi “Kitabi-Dədə Qorqud” eposudur.
  5. Papers in sci-listed journals which cite one or more of the following primer primary sources

    Документ
    This does not guarantee that these papers have used PRIMER of course, but a very large percentage of them will have done so and, equally, a large number of PRIMER-using papers will have cited one of the many other source papers for

Другие похожие документы..