Поиск

Полнотекстовый поиск:
Где искать:
везде
только в названии
только в тексте
Выводить:
описание
слова в тексте
только заголовок

Рекомендуем ознакомиться

'Документ'
Мета вступного іспиту з галузі знань — виявлення знань за напрямками професійної діяльності молодшого спеціаліста та формування контингенту студентів...полностью>>
'Закон'
Кандидат юридических наук. В 1996 г. окончила Санкт-Петербургский торгово-экономический институт, в 2 г. - Кубанский государственный аграрный универс...полностью>>
'Обзор'
(+) *1. Как установил суд, налогоплательщиком была создана схема, предусматривающая формальное оформление документов по операциям реализации товаров н...полностью>>
'Программа'
Программа направлена  на здоровый образ жизни, восстановление иммунитета, лечение заболеваний бронхолегочной системы.Медицинские  показания  к назначе...полностью>>

Образовательные программы муниципального общеобразовательного учреждения «Средняя общеобразовательная школа №15 с углубленным изучением отдельных предметов» (1)

Главная > Программа
Сохрани ссылку в одной из сетей:

1

Смотреть полностью

Муниципальное общеобразовательное учреждение

«Средняя общеобразовательная школа № 15 с углубленным изучением отдельных предметов»

Советского района г. Казани

Муниципаль гомуми белем бирү

учреждениесе

Казан шәһәренең Совет районы

«Аерым фәннәрне тирәнтен өйрәтүче

15 нче гомуми урта белем бирү мәктәбе»

ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫЕ ПРОГРАММЫ

Муниципального общеобразовательного учреждения

«Средняя общеобразовательная школа

15 с углубленным изучением отдельных предметов»

Советского района города Казани

(том 2, языки)

Программно – методическое обеспечение учебного плана.

Предмет

Класс

Часы

Программа

Учебник

1

2

3

4

5

Русский язык

5

4часа

Программа под редакцией М.Т.Баранова

М.Т.Баранов «Русский язык»,5

6

4часа

М.Т.Баранов «Русский язык»,6

7

3часа

М.Т.Баранов «Русский язык»,7

8

3часа

Программа под редакцией С.Г. Бархударова

С.Г.Бархударов «Русский язык» ,8

9

2часа

С.Г.Бархударов «Русский язык»,9

10

1час

Программа под редакцией В.Ф.Грекова

В.Ф.Греков «Пособие по русскому языку в старших классах»,10-11

11

1час

В.Ф.Греков «Пособие по русскому языку в старших классах»,10-11 класс

Литература

5

2часа

Программа под редакцией

В.Я.Коровиной

В.Я.Коровина «Литература»,

5 класс

6

2часа

Программа под редакцией

В.П. Полухиной

В.П. Полухина, «Литература»,

6 класс

7

2часа

В.П.Полухина «Литература»,

7 класс

8

2часа

Программа под редакцией

В.Я.Коровиной

В Я. Коровина, «Литература»,

8 класс

9

3часа

В.Я.Коровина «Литература»,

9 класс

10

4часа

Программа под редакцией

Ю.В.Лебедева

Ю.В.Лебедев «Русская литература Х!Х века»,10 класс

11

4часа

Программа под редакцией В. Чалмаева

В. Чалмаев «Русская литература ХХ века»,11 класс

Математика

5

6

Государственная программа по математике, составители Г.М.Кузнецова, Н.Г.Миндюк

Математика,5 Н.Я.Виленкин и др.

6

6

Математика,6 Н.Я.Виленкин и др.

Алгебра

7

4 в общ.

3 в угл.

Алгебра, 7

А.Г.Мордкович

8

3

Алгебра,8 Ю.Н.Макарычев и др.

9

3

Алгебра,9

Ю.Н.Макарычев и др.

10

4

Алгебра, 10 -11 А.Г.Мордкович

11

4

Алгебра, 10-11 А.Г.Мордкович

Геометрия

7

2

Геометрия,7-9 ,.С.Атанасян

8

2

9

2

10

2

Геометрия,10,-11 Л.С.Атанасян

11

2

Физика

7

2

Программа под редакцией А.В.Перышкина, Гутник

Физика, 7, А.В. Перышкин

8

2

Физика, 8, А.В. Перышкин

9

2

Физика, 9, А.В. Перышкин

10

4

Программа под редакцией Г.Я.Мякишева

Физика, 10, Г.Я. Мякишев и др.

11

4

Физика, 11, Г.Я. Мякишев и др.

Природоведение

5

2

Государственная программа по биологии

Природоведение ,5, В.М. Пакулова и др.

Биология

6

2

Биология ,6, В.В.Пасечник

7

2

Биология ,7, В.В.Латюшин, В.А.Шапкин

8

2

Биология ,8, Д.В.Колесов и др.

9

2

Биология ,9. В.В.Пасечник

10

2

Биология ,10, Д.К.Беляев и др.

11

2

Биология .11. Д.К.Беляев и др.

Химия

8

2

Программа под редакцией Габриелян О.С.

Химия, 8, Габриелян О.С.

9

2

Химия, 9, Габриелян О.С

Информатика

5

1

Программа под редакцией И.Г.Семакина

Информатика,5 И.Г.Семакин

8

1

Информатика,8 И.Г.Семакин

9

2

Информатика, 9 И.Г.Семакин

10

1

Информатика, 10 И.Г.Семакин

11

1

Информатика, 11 И.Г.Семакин

Английский язык

2

2

Программа под редакцией

И.Н.Верещагиной

Английский язык, 2, И.Н.Верещагина, Притыкина

3

2

Программа под редакцией М.З. Биболетовой

Английский с удовольствием, 3, М.З.Биболетова

4

2

Английский с удовольствием, 4, М.З.Биболетова

5

3

Английский с удовольствием, 5 - 6, М.З.Биболетова

6

3

Английский с удовольствием, 5- 6, М.З.Биболетова

7

3

Программа под редакцией В.П. Кузовлева

Английский язык, 7, В.П. Кузовлев

8

3

Английский язык, 8, В.П. Кузовлев Английский язык, Добро пожаловать в Татарстан, Иванова Л.Ф.

9

3

Английский язык, 9, В.П. Кузовлев

10

3

Английский язык, 10-11,

В.П. Кузовлев

11

3

Английский язык, 10-11,

В.П. Кузовлев

Татар теле. Уку

1 (рус.гр.)

И.Л. Литвинов. Рус балаларына татар телен hәм әдәбият укыту буенча дәүләт программасы

И.Л.Литвинов “Татар теле”

Татар теле. Уку

2 (рус гр)

И.Л.Литвинов “Татар теле”

Татар теле. Уку

3 (рус

И.Л.Литвинов “Татар теле”

Татар теле. Уку

4 (рус.гр.)

И.Л.Литвинов “Татар теле”

Татар теле. Әдәбият.

5 (рус.гр.)

3

Рус балаларына татар телен hәм әдәбият укыту буенча дәүләт программасы

“Татарча да яхшы бел” – Р.Р. Нигматуллина, Ф.С. Фәизова. Казан “Мәгариф” нәшрияты

Татар теле.Әдәбият

6 (рус.гр.)

3

“Татарча да яхшы бел” Р.Р. Нигматуллина, Казан “Мәгариф” нәшрияты, 2007.

Татар теле.

Әдәбият

7 (рус.гр.)

3

“Татарча да яхшы бел” – Р.Р. Нигматуллина, Казан “Мәгариф” нәшрияты, 2007

Татар теле.

Әдәбият

8 (рус.гр.)

3

Татарча да яхшы бел” – Ф.С.Фаизова , Казан “Мәгариф” нәшрияты,

Татар теле. Әдәбият

9 (рус.гр.)

2

Татар теле.

Ф.С. Сафиуллина, Казан “Мәгариф” нәшрияте,

Татар теле. Әдәбият

10 (рус.гр)

1

Татар теле.

Ф.С. Сафиуллина, Казан “Мәгариф” нәшрияты,

Татар теле. Әдәбият

11 (русгр)

1

Татар теле.

Ф.С. Сафиуллина, Казан “Мәгариф” нәшрияты,

Татар теле

6 (татар

3

Рус мәктәпләрендә татар балаларына татар теле укыту буенча дәүләт программасы

Татар теле.

Н.В. Максимов, М.З. Хәмидуллина, Казан “Мәгариф” нәшрияты,

Татар теле

7 (татар

3

Татар теле.

Н.В. Максимов, М.З. Хәмидуллина, Казан “Мәгариф” нәшрияты,

Татар теле

8 (татар

3

Татар теле.

Р. А. Юсупов, Р. ӘАсылгәрәева

Казан “Мәгариф” нәшрияты,

Татар теле

9 (татар

2

Татар теле.

Зиннатуллина К.З.,

Ф.Ф. Фатыйхова, .М. Казан, “Мәгариф” нәшрияты,

Татар теле

10 (татар

1

Татар теле. Р. С. Абдуллина,

Г. М.Шәйхиева

Казан “Мәгариф” нәшрияты,

Татар теле

11 (татар

1

Татар теле. Сафиуллина Ф. С.,

Ибраһимов С.
Казан “Мәгариф” нәшрияты, .

Әдәбият

6 (татар

2

Рус мәктәпләрендә татар балаларына татар әдәбияты укыту буенча дәүләт программасы.

Әдәбият. Ф. Г. Галимуллин,

Ф. К. Мифтиева.

Казан “Мәгариф” нәшрияты,

Әдәбият

7 (татар

2

Әдәбият.Ф. М. Мусин,

И. Г. Гыйләҗев.

Казан “Мәгариф” нәшрияты,

Әдәбият

8 (татар

2

Әдәбият. Хәбибуллина,

Фәрдиева Х. З,

Казан “Мәгариф” нәшрияты,

Әдәбият

9(татар

2

Татар эдэбияты, 9, Хәбибуллина,

Фәрдиева Х. З,

Казан “Мәгариф” нәшрияты,

Әдәбият

10 (татар

2

Татар эдэбияты, Абдуллина Р. С.,Шәйхиева Г. М. Казан “Мәгариф” нәшрияты, 2006 ел.

Әдәбият

11 (татар

2

Татар эдэбияты, Мусин Ф. М.,Гыйләҗев И.Г.

Казан “Мәгариф” нәшрияты, 2006 ел.

История

5

2

Государственная программа по истории

История древнего мира,5, Михайловский Ф.А.

История России, Данилов А.А.

6

2

История средних веков,6, Агибалова Е.В.

История России, Данилов А.А.

7

2

Новая история 1500 – 1800,

7кл., Юдовская А.Я.

История гос-ва и народов России, Данилов А.А.

8

2

Программа под редакцией

Загладина Н.В.и программа под редакцией

Данилова А.А

Всеобщая история, 8, Загладин Н.В.

История гос-ва и народов России, Данилов А.А.

9

2

Всеобщая история, 8, Загладин Н.В.

История гос-ва и народов России, Данилов А.А.

10

2

Всеобщая история, 8, Загладин Н.В.

История гос-ва и народов России, Данилов А.А.

11

2

Всемирная история, 11, Загладин Н.В.

Россия в ХХ1 веке. Левандовский А.А.

обществознание

6

1

Государственная программа по обществознанию

Обществознание, Кравченко А.И.

7

1

Обществознание, Кравченко А.И.

8

1

Обществознание, Кравченко А.И.

9

1

Обществознание, Кравченко А.И.

10

2

Обществознание, Кравченко А.И.

11

2

Обществознание, Кравченко А.И.

география

6

1

Государственная программа по географии

Начальный курс географии, 6 Герасимов Т.П.

7

2

География. Наш дом-земля 7, Душина Н.В.

8

2

География,8 Баринова И.И.

9

2

География, 9, Дронов В.П.

10

1

География, 10, Максаковский В.П.

11

1

География,11, Максаковский В.П.

Технология

5

2

Программа под редакцией Сасовой И.А

Технология, 5 Павлов М.Б., Сасова И.А

6

2

Программа под редакцией Симоненко В.Д.

Технология, 6 Симоненко В.Д.

7

2

Технология, 7, Симоненко В.Д.

8

2

Технология, 8, Симоненко В.Д.

Физкультура

5- 11

по 2 ч.

С.С.Ххайрутдинов, Программа физического воспитания учащихся на основе разноуровневого подхода и использования

педагогической диагностики:1-11классы.

Казань, РИЦ, Школа”

-

музыка

1-9

По 1ч.

Программа по музыке. Кобалевский

-

ОБЖ

8

1

Программа под редакцией Смирнова А.Т., Фролова И.П. и др.

Основы безопасности жизнедеятельности , 8, Смирнов А.Т., Фролов И.П. и др.

Используемые программы и учебники для изучения предметов на углубленном уровне

(на основании Федерального и Регионального перечня учебников)

Предмет

Класс

Часы

Программа

Учебник

1

2

3

4

5

химия

10

3

Программа под редакцией Габриелян О.С.

Химия, 10, Габриелян О.С

11

3

Химия, 11, Габриелян О.С

Английский язык

2

3

Программа под редакцией

И.Н.Верещагиной

Английский язык, 2,

И.Н.Верещагина , Афанасьева

3

3

Английский язык, 3,

И.Н.Верещагина

4

3

Английский язык, 4,

И.Н.Верещагина

5

5

Программа под редакцией

О.В.Афанасьевой

Английский язык, 5,

О.В.Афанасьева

6

5

Английский язык, 6,

О.В.Афанасьева

7

5

Английский язык, 6

О.В.Афанасьева

8

5

Английский язык, 7

О.В.Афанасьева

9

5

Английский язык, 8

О.В.Афанасьева

10

3

Английский язык, 9

О.В.Афанасьева

11

3

Английский язык, 10

О.В.Афанасьева

Программно – методическое обеспечение школьного компонента учебного плана (элективные курсы)

Класс

Предмет

Часы

Программа

Учебник

1

2

3

4

5

8 класс

Ботаника

34

Ботаника Сергеева А.А. преподаватель КГАВН, кбн

9

Зоология

34

Зоология Муньков А.Н. преподаватель КГАВН, кзн

11

Биология

34

Ветсанэкспертиза Якупова Л.Ф. преподаватель КГАВН, кбн

11

Биология

34

Основы цитологии и генетики Филиппова Г.В., учитель биологии высшей кат.

8

химия

34

Практический курс неорганической химии

Бусыгина Т.Е., преподаватель

КГТУ, кхн

9

химия

34

Практический курс неорганической химии

Бусыгина Т.Е., преподаватель

КГТУ, кхн

10

химия

34

Практический курс органической химии Белова Н.А. преподаватель КГТУ, кхн

11

химия

34

Практический курс органической химии Белова Н.А. преподаватель КГТУ, кхн

9

математика

18

Методы решения уравнений, Дмитриева О.Н. учитель математики 2 квал. категории

9

Русский язык

17

Синтаксис и пунктуация. Простое и сложное предложение. Зубкова Н.А.

учитель русского языка и литературы 1 кв. кат.

11

Русский язык

34

Язык как система. Основные уровни русского языка. Залутдинова Н.А., учитель русского языка и литературы

10 класс

Английский язык

16

"В гостях хорошо, а дома лучше", Нурисламова З.З., учитель английского языка 2 кв. категории

Иванова Л.Ф. УМК Английский язык "Добро пожаловать в Татарстан",

10

Английский язык

18

История Великобритании и языка вкратце",Нурисламова З.З., учитель английского языка 2 кв.категории

11

Английский язык

34

Бизнес - курс английского языка, Нурисламова З.З., учитель английского языка 2 кв.кат

11

Английский язык

34

«Английский для любознательных», Нурисламова З.З., учитель английского языка 2 квалиф. категории

Английский язык в фокусе, 10,11 кл. О.В.Афанасьева

9

профориентация

18

Мои профессиональные намерения, Баязитова Л.М., психолог

9

профориентация

16

Имидж и профессиональная культура , Сафиуллова Л.Ф.

10

информатика

34

Основы информатики, Садыкова Р.Н.

11

информатика

34

Информационно-коммуникативные технологии, Садыкова Р.Н.

Дополнительные элективные курсы по подготовке к государственным экзаменам (ЕГЭ)

класс

предмет

часы

Наименование курса, ФИО учителя

учебник

11

Биология

10

Подготовка к ЕГЭ Филиппова Г.В., учитель биологии высшей кат.

11

химия

12

Подготовка к ЕГЭ Гайламутдинова З.С. учитель химии 1 квал. категории

11

математика

11

Подготовка к экзаменам, Лобзова Т.В., учитель математики 1 квал. категории

11

история

12

Подготовка к экзаменам, Даутова С.Х., учитель истории 1 квал. категории

11

обществознание

12

Подготовка к экзаменам, Даутова С.Х., учитель истории 1 квал. категории

11

математика

11

Подготовка к экзаменам, Легошина С.Н., учитель математики высшей квал. категории

Рус мәктәбенең башлангыч сыйныфларында укучы татар балалары

өчен татар теле һәм әдәбиятыннан укыту программасы

Аңлатма язуы

Гомуми башлангыч белем мәктәбендә татар теленә өйрәтүнең төп максаты-гамәли максат,ягъни,телне аралашу чарасы буларак үзләштерү өчен,укучыларга гаилә-көнкүрешкә,уку хезмәтенә бәйле сөйләм ситуацияләре кысаларында белем бирү һәм күнекмәләрен үстерү.Гомуми белем бирү максаты укучыларның акыл эшчәнлеген активлаштыру,логик фикерләү сәләтен камилләштерү,сөйләм культурасын үстерүдән гыйбарәт.Тәрбияви максат балаларның рухи дөняларын баету,аларны татар халкының мәдәнияте һәм сәнгате белән таныштыру,төрле милләт вәкилләре арасында дуслык һәм ихтирам хисе тәрбияләүгә юнәлтелә.

Куелган максатларга ирешү өчен,аерым мәсьәләләрне хәл итү сорала.Гамәли максатка ирешү өчен,укучыларда татар сөйләмен тыңлап аңлау күнекмәләрен булдыру;диалогик һәм монологик сөйләм күнекмәләрен үстерү; төрле жанрдагы татар текстларын аңлап укуга өйрәтү; дөрес язу һәм язма сөйләм күнекмәләрен булдыру; татар теленең фонетик,орфоэпик,лексик,грамматик нигезләрен һәм үзенчәлекле тел күренешләрен гамәли үзләштерү бурычлары куела.

Гомуми башлангыч белем мәктәбендә татар теле дәресләре укучыларның сөйләм телен үстерүгә юнәлтелә,бу исә аларның тыңлап аңлау,сөйләү һәм сөйләшү,уку,язу һәм язма күнекмәләрен формалаштыруны үз эченә ала.

Т ы ң л а п а ң л а у-аерым авазларны,аваз төркемнәрен,сүзләрне,сүзтезмәләрне,җөмләләрне,бәйләнешле текстларны ишетеп,мәгънәләрен һәм эчтәлекләрен аңларга өйрәтү дигән сүз.

Д и а л о г и к с ө й л ә м г ә өйрәткәндә,укучыларны чынбарлыктагы ситуацияләргә куеп карау тәкъдим ителә.Татарча аралашырга өйрәтү өчен,укучыларның мәктәптәге,өйдәге,урамдагы һәм җәмәгать урыннарындагы көндәлек тормышыннан чыгып,үрнәк диалоглар төзелә.

М о н о л о г и к с ө й л ә м г ә өйрәтү аерым кешеләрне,әйбер,күренешләрне,хайваннарны тасвирлауга,сыйныф,мәктәп,авыл,шәһәр тормышы һ.б. турында хәбәр итүгә,укылган(тыңланган) текстның эчтәлеген план буенча сөйләп бирүгә кайтып кала.

У к у г а өйрәткәндә,рус телле балалар татар хәрефләрен танып,алар белдергән авазларны дөрес әйтергә,тартыкны сузыкка ияртеп,кыска сүзләрне бөтен килеш,озын сүзләрне иҗекләп укырга,алга таба сәнгатьле итеп,йөгерек һәм аңлап укырга,укылганның эчтәлегенә төшенеп барырга,яңа сүзләрнең мәгнәләрен контексттан чыгып күзалларга яки сүзлектән табарга күнегәләр.

Я з у г а өйрәтү татар алфавитындагы хәрефләрнең дөрес язылышын истә калдыру,сүзләрне,иҗекләргә бүлеп,юлдан юлга дөрес күчерү кагыйдәләрен үзләштерү,җанлы сөйләмдә актив кулланыла торган сүзләрне орфографик дөрес язу күнекмәләрен үстерү,хатасыз күчереп язу эшләреннән гыйбарәт.

Я з м а с ө й л ә м г ә өйрәтү,терәк сүзләр,сүзтезмәләр һәм үрнәк җөмләләргә нигезләнеп,өйрәнелә торган лексик тема яки бирелгән ситуация буенча җөмләләр яза белүне үз эченә ала.Аерым җөмләләрдән бәйләнешле язма сөйләмгә күчелә.Укучылар язма рәвештә үзләренең гаиләләре,мәктәпләре,сыйныфташлары,шәһәрләре,авыллары турында кечкенә күләмле хикәя язарга өйрәнәләр.Моннан тыш котлау кәгазе язуга да өйрәтелә.

Башлангыч сыйныфларда язма сөйләмгә караганда телдән сөйләмгә күбрәк игътибар бирелә.

Программада лексик,грамматик һәм фонетик минимумнар телнең фәнни системасына нигезләнеп бирелә.Башлангыч сыйныфларда бу бүлекләр комплекслы өйрәнелергә тиеш.

Башлангыч сыйныфларда 1000 лексик берәмлекне актив үзләштереп,аларны сөйләмдә кулланырга өйрәтү күздә тотыла.

Укучылар сүз ясалышы ысулларын да гамәли үзләштерәләр:-чы/-че,-лык/-лек,-даш/-дәш,-таш/-тәш кушымчалары ярдәмендә ясалган исемнәр;-лы/-ле,-сыз/-сез,-гы/-ге,_кы/-ке кушымчалы сыйфатлар белән танышалар.Моннан тыш кулъяулык,өчпочмак,ташбака кебек кушма исемнәрне; кура җиләге,су анасы шикелле тезмә исемнәрне;әти-әни,әби-бабай сыман парлы исемнәрне танып белергә күнегәләр.

Татар телендә кулланыла торган рус алынмалары һәм интернациональ сүзләр хисабына укучыларның сүзлек байлыгы арта бара(телевизор,кино,парк).

Грамматик минимумга килгәндә,лексик темаларга караган к е м? н ә р с ә? н и н д и? н и ч ә? н и ч ә н ч е? к а я?к а й д а?к е м н е?н ә р с ә н е?к а й д а н?к а й ч а н? н и ш л и? сорауларына җавап бирә торган сүзләрдән дөрес файдалана белергә тиешләр.

Актив үзләштереләсе лексик берәмлекләрнең исемлегендә фигыльнең тамыры бирелде(аваз чиратлашуы түбәндәгечә күрсәтелде:сип(б)-;ак(г)-.

Башлангыч мәктәптә татар сөйләменең фонетик-орфоэпик нигезләре дә салынырга тиеш.Хикәяләү һәм сорау интонациясе,сүз басымы өйрәтелә.Бу сыйныфларда татар теленең сүз тәртибе закончалыкларына өйрәтүгә нигез салынырга тиеш.

Алда күрсәтелгән лингвистик күренешләр укучыларның туган теле-рус теле белән чагыштырылып өйрәтелергә тиеш.

Рус мәктәбенең башлангыч сыйныфларында укучы татар

балаларына татар теле укыту программасы

  1. нче сыйныф

1. Танышу

1.Җөмләләрнең мәгънәләрен аңлап, Син кем? Исемең ничек? Ул кем? Ул Саматмы? Бу кем? Аның исеме ничек? Сиңа ничә яшь? кебек сорауларга җавап бирү.

2. Әйе, юк, түгел сүзләре белән раслау һәм инкар җөмләләр төзү күнекмәләре тәрбияләү.

3. Зат алмашлыкларын кулланып, предметның кемгә караганлыгын белдерү.

Сүзләр: малай, кыз, исемем, исемең, исеме; утырыгыз; мин, син ул, минем, синең, аның, миңа, сиңа, аңа; бу, кем, иичек, ничә, алты, җиде, исәнмесез, исәнме, сау булыгыз, рәхмәт, әйе,юк, бар, ә теркәгече; -мы, -ме кисәкчәләре.

2. Безнең мәктәп

1. Мәктәп, сыйныф укучылары һәм укытучы турында сөйләшү.

2. Кем? Нәрсә? Сорауларына җавап бирергә өйрәнеп, эшне үтәүчене билгеләү.

3. Бу нәрсә? Сорауына җавап бирү. Сыйныф бүлмәсендәге уку-язу әсбапларының исемнәрен әйтә белү.

4. Кенмнеэ? Сорауына җавап биреп, предметның кемгә караганлыгын белдерү.

5. Предметның барлыгы яки юклыгы турында хәбәр итү.

6. Нинди? сорауына җавап бирнп, әйбернең билгесен белдерү.

7. Ничә? соруына җавап биреп, предмет саны турында хәбәр итү.

8. Кая? Кайда? сорауларына җавап биреп, әйбернең (кешенең) урыны турында хәбәр итү.

9. Нишли? сорауына җавап биреп, предметның (затның) эше турында хәбәр итү.

10 Кайда? сҗавап биреп, эшнең үтәлү урыны турында хәбәр итү.

11.Нәрсә белән? сорауына җавап биреп, эш-хәрәеәт коралы турында хәбәр итү.

12. Ничек? сорауына җавап биреп, эш-хәрәкәтнең үтәлү рәвешен, формасын белдерү.

Сүзләр: мәктәп, сыйныф, бүлмә, укучы, укытучы, акбур, карандаш, китап, дәфтәр, дәрес, рәсем, парта, тәрәзә, ишек, өстәл, урындык, чүпрәк, такта. Яза, ясый, җырлый, бара, бирә, керә, эшли, җавап бирә, тыңлый, карый, ала, бирә, безнең, сезнең, аларның, нәрсә, кая, кайда, нинди, нәрсә белән, кемнең, зур кечкенә, бер, ике, өч, дүрт, биш.

3. Безнең гаилә

1.Гаилә кешеләре турында хәбәр итү.

2.Аларның исеме турында хәбәр итү.

3. Бар, юк сүзләрен дөрес куллану.

4. Өйдәге әйбер атамаларын әйтә белү.

5. Аларның билгеләре турында хәбәр итү.

6. Предметның саны турында хәбәр итү.

7. Аларның урыны турында хәбәр итү.

8.Аларның эш-хәрәкәте турында хәбәр итү.

9. Эш-хәрәкәтнең үтәүчесе турында хәбәр итү.

10. Эш-хәрәкәтнең үтәлү вакыты турында хәбәр итү.

11. Эш-хәрәкәтнең үтәлү урыны турында хәбәр итү.

Сүзләр: гаилә, әти, әни, әби, бабай, абый, апа, энем, сеңлем, табиб, сатучы, тегүче, төзүче; өй, йорт; ята, тора, йоклый; кайчан, бүген, иртәгә, көндез; таза, ябык, алты, җиде, сигез, тугыз, ун.

4. Ашамлыклар

1. Бу темага караган атамаларны әйтү.

2. Милли ашамлыкларны санап күрсәтү, әйтү.

3. Белән бәйлеге+фигыл тезмәсен дөрес куллану.

4. Ризыкның сыйфаты турында хәбәр итү.

Сүзләр: аш, ботка, токмачлы аш, чәй, икмәк, чәкчәк, гөбәдия, өчпочмак, бәлеш, сөт, май, катык, шикәр, чәйнек, кашык, тәлинкә. Тәмсез, кайнар, салкын, ачы, тозлы, пешерә, кыздыра, ашый, кисә. Бүлә, куя, ала, булыша.

5. Кеше.

1. Тән төзелешенә караган атамаларны әйтә белү.

2. Темага караган атамаларның кемнеке икәнлеген хәбәр итү.

Сүзләр: кеше, авз, теш, борын, колак, күз, чәч, баш, аяк, кул, бармак, су, сабын, сөлге, юа, юына, сөртенә, чиста, пычрак, уң, сул, кайсы, иртән, кичен.

6. Өс-баш һәм аяк киемнәре

1. Темага караган атамаларны әйтә белү.

2.Предметның билгеләре турында хәбәр итү.

3. Темага караган предметларның эш-хәрәкәте турында хәбәр итү.

Сүзләр: күлмәк, чалбар, бияләй, бүрек, итек, оек, ботинка, кия, сала, элә, тегә, чистарта, яңа, иске, кара, зәңгәр.

7. Уеннар

1. Уенчыклар һәм уеннарның атамалары турында хәбәр итү.

2. Предметның барлыгын һәм юклыгын белдерү.

3.Предметның саны турында хәбәр итү.

Сүзләр: чана, чаңгы, туп, шар, уен, уенчык, курчак, уйный, ясый, ята, шуа, тора, матур, салкын.

8. Авылда

1. Яшелчә исемнәрен әйтә белү.

2. Хайван исемнәрен әйтә белү.

Темага караган предметларның билгеләре турында хәбәр итү.

Сүзләр: авыл, урман, җир, бакча, алма, чия, карлыган, суган. кәбестә, кишер, бәрәңге, кыяр, помидор, җиләк, яшелчә бакчасы. сыер, сарык, тавык, әтәч, каз, үрдәк, балык, эт, көрәк, төлке, бүре, аю, керпе, куян, кызыл, яшел, сары, казый, утырта, йөзә, оча, йөгерә, җыя.

9.Кошлар

1. Кошлар исемен әйтә белү.

2. Безнең якта кышлаучы кошларны атау.

3.Җылы яктан кайтучы кошлар турында хәбәр итү.

Сүзләр: Чыпчык. Сыерчык, карлыгач, сандугач, тукран. Күке, песнәк, күгәрчен, ябалак. Акчарлак, аккош, читлек, кычкыра, рчып кайта, очып китә, сайрый, чүпли.

10. Шәһәрдә.

1. Предметларның билгеләре турында хәбәр итү.

2. Предметларның исемнәре турында хәбәр итү.

3. Предметларның санын белдерү.

Сүзләр: шәһәр, район, урам, трамвай, троллейбус,автобус, машина, тукталыш, йөри, туктап тора, кайта, яши, киң, тар, тиз, акрын.

11. Бәйрәмнәр

1. Бәйрәмнәрне санап күрсәтү.

2. Милли бәйрәм-Сабантуй турында сөйләү.

3. Бәйрәм белән котлау, бүләк бирү вакытында әйтелә торган сүзләрне дөрес һәм урынлы куллану.

Сүзләр: туган көн, Яңа ел, 8 нче Март, Корбан бәйрәме, Сабантуй, бүләк, кунак, торт, Кыш бабай, Кар кызы, чыршы, күчтәнәч, ат чабышы, котлый, бүләк итә, шатлана, көлә, ярыша, җиңә.

Әлифба чоры.

Хәрефләрдән иҗекләр төзү. Аннан соң иҗекләрдән сүзләр, сүзләрдән сүзтезмәләр төзеп уку. Сүзтезмәләрдән җөмләләр төзү күнекмәләре тәрбияләү. Сүзләрне иҗекләргә бүлү.

Грамматика.

Дөрес язу һәм сөйләү күнекмәләрен булдыру.

Иҗекләрне һәм сүзләрне дөрес итеп әйтү һәм язу.

Сүзләрне иҗекләргә бүлү, аларны юлдан юлга күчерү.

Калын һәм нечкә сузыкларны белдерә торган хәрефләрнең дөрес язылышы.

Яңгырау һәм саңгырау тартыкларны белдерә торган хәрефләрнең дөрес язылышы.

Сүз басымын дөрес кую. Җөмлә турында мәгълүмат бирү. Аерым сүзләрдән җөмләләр төзү. Аерым темалар буенча өйрәнгән сүзләрне, сүзтезмә һәм җөмләләрне диктант итеп язу.

2 нче сыйныф

1 нче сыйныфта үткәннәрне кабатлау

Сүзләрне иҗекләргә бүлү һәм юлдан юлга күчерү.Аерым сүзләр һәм сүзтезмәләрне,җөмләләрне дөрес итеп уку йәм язу.

Бирелгән иҗекләрдән сүзләр, сүзтезмәләр һәм җөмләләр төзеп әйтү йәм язу.

Тәкдим ителгән җөмләләрне дөрес итеп күчепеп язу.

Алардагы кем? Нәрсә? Нинди? Кайсы? Нишли? Сорауларына җавап бирә торган сүзләрне табып әйтү, укучылардан алар белән җөмләләр төзетү.

Баш хәреф белән языла торган сүзләрне кабатлау. Дәресләрдә өйрәнелә торган язучыларның исем-фамилияләрен дөрес язу.

2. Авазлар һәм хәрефләр

Татар алфавиты һәм аны өйрәнү. Дәреслектәге сүзлекчәдән сүзләр таба белү. Бирелгән сүзләрне, сыйныфташларның фамилияләрен алфавит тәртибендә язу.

Сузык авазлар. Калын һәм нечкә сузыклар. Аларны дөрес әйтү күнекмәләрен булдыру. Сингарманизм законы. Татар теленең үзенчәлекле сузыклары һәм алрны белдерә торган хәрефләрнең дөрес язылышы.

Татар һәм рус телендә авазларның әйтелеш үзенчәлекләре.

Я,ю,Е. Хәрефләре, алар кергән сүзләрне дөрес уку һәм язу.

Тартык авазлар.Яңырау һәм саңгырау авазлар.Алар кергән сүзләрне дөрес әйтү һәм язу.

Кабатлау.

3.Сүз

Сүзләрне иҗекләргә бүлү.\

Татар теленең иҗек калыплары белән танышу.

Татар телендә сүз басымы.Аны дөрес куярга өйрәнү.Рус телендәге сүз басымының урыны.

Кабатлау.

Исем аның мәгънәсе, сораулары турында белгәннәрне ныгыту.Исемнең берлек сан формалары.Күплек сан кушымчаларының дөрес язылышы, аларны рус теле белән чагыштыру.

Фигыль, аның мәгънәсе, сораулары.Заман формасы турында төшенчә бирү. Аларны рус теле белән чагыштырып күрсәтү.

Сыйфат, аларның мәгънәсе, сораулары белән танышу. Предметның төрле билгеләрен белдерә торган сүзләр буларак, аларны сөйләмдә дөрес куллану. Татар һәм рус телләрендә сыйфатларның сыйфатланмышка иярү үзенчәлеге.

Кабатлау. Бирелгән җөмләләрдән, әзер тексттан өйрәнгән сүз төркемнәрен таба белү, андый сүзләрне русчадан татарчага тәрҗемә итү, сөйләмдә дөрес куллану.

5. Синтаксис

Сүзләрдән сүзтезмә һәм җөмләләр төзү. Җөмләнең баш кисәкләре турында мәгълүмат бирү, аларның урнашу тәртибен күзәтү, аны рус теле белән чагыштыру. Бирелгән сүзләр белән сүзтезмәләр һәм җөмләләр төзү күнекмәләре тәрбияләү.Тәрҗемә күнекмәләре булдыру.

Ел буена үткәннәрне гомумиләштереп кабатлау.

6.Бәйләнешле сөйләм үстерү

Укытучының ( яки иптәшләренең) сорауларын аңлап, гади җөмләләр җавап бирү.Темага 4-6 җөмлә төзеп әйтү, бирелгән диалогны (монологны) дәвам итү.Укылган өзекнең төп фикерен үз сүзләрең белән әйтү.

Аерым рәсемнәр яки әйберләрне сурәтләп биргәндә, исем,сыйфат, фигыльләрне дөрес куллану.

Тизәйткеч, санамыш, табышмак, мәкаль-әйтемнәр ятлау.Матур язу күнегүләрен үтәү.

3 нче сыйныф

  1. Кабатлау.

Авазлар һәм хәрефләр, сузык һәм тартык авазлар. Сүз басымы. Җөмләнең баш кисәкләре, язу күнегүләре. Сүзлек һәм аңлатмалы диктантлар язу.

Сүз

Синоним, омоним, антоним сүзләр, аларны дөрес куллана белү. Сүзлекләр белән танышу һәм алар белән эшләү. Сүзлек диктантлары язу. Кабатлау.

Сүз төзелеше һәм ясалышы

Тамыр һәм кушымча, тамырдаш сүзләр. Кушма һәм парлы сүзләр. Төрле типтагы диктантлар язу. Кабатлау.

Морфология

Уртаклык һәм ялгызлык исемнәр, берлек һәм күплек сандагы исемнәрнең килеш белән төрләнеше. Сыйфатларның җөмләдәге роле, синоним антоним сыйфатлар.

Сан, аның сораулары, сөйләмдә дөрес куллану. Зат алмашлыклары, аларның килеш белшн төрләнеше, сорау алмашлыклары белән танышу. Фигыльләрнең заманнары, аларның зат-сан белән төрләнеше. Кабатлау.

Синтаксис

Өйрәнелгән сүз төркемнәрен сөйләмдә дөрес куллану. Җөмлә төрләре: раслау, сорау, өндәү һәм инкарь җөмләләр, алар янында тыныш билгеләре. Җөмләнең баш кисәкләрен билгеләү. Татар телендә җөмләдә сүз тәртибе.

Бәйләнешле сөйләм үстерү

Берничә җөмләдән торган диалоглар төзү, бирелгән тема буенча диалог төзү, монологик сөйләм оештыру. Матур язу күнегүләре.

Сөйләм үстерә өчен темалар.

Мәктәп.

Табигать.

Яңа ел.

Урманда.

Кибеттә.

Минем Татарстаным.

Казан Кремле.

Музейда.

Сабантуй.

4 НЧЕ СЫЙНЫФ

Кабатлау

Авазлар, басым, сүзәләргә фонетик анализ ясау. Сүзлекләр белән эшләү, тәрҗемә итү. Сүз төркемнәрен кабатлау, күнегүләр үтәү.

Морфология

Исем. Аларның килеш белән төрләнеше.

Сыйфат дәрәҗәләре.

Сан. Аның төрләре, күнегүләр үтәү.

Алмашлыклар, тартым алмашлыклары, күрсәтү алмашлыклары, аларның килеш белән төрләнеше.

Фигыльләр, аларның заманнары, зат-сан белән төрләнеше.

Бәйлекләр һәм бәйлек сүзләр.

Кабатлау.

Синтаксис

Татар һәм рус телләрендә сүзтезмә. Җөмлә, аларда сүзләрнең ураншу тәртибе. Җөмләнең баш, иярчен һәм тиңдәш кисәкләре.

Эндәш сүзләр, алар янында тыныш билгеләре.

Ел буена үткәннәрне кабатлау (5 сәг.)

Бәйләнешле сөйләм үстерү

Сүзтезмәләр һәм җөмләләрне телдән яки язып төзү, диалогларда аларны дөрес куллану. Бирелгән өзек яки рәсем буенча җөмлә төрләрен файдаланып хикәя төзү. Тәрле диктантлар язу. Ел дәвамында терәк сүзләр белән инша язу күнекмәләрен тәрбияләү.

Сөйләм үстерү өчен темалар.

Татарстан – безнең Ватаныбыз.

Казанга – 1000 ел.

Яраткан китабым.

Китапханәдә.

Милли ашлар.

Милли киемнәр.

Театрда.

Ашханәдә.

Яраткан һөнәрем.

Рус телендә сөйләшүче балаларга башлангыч

сыйныфларда татар теле укыту программасы

АҢЛАТМА ЯЗУЫ

Гомуми башлангыч белем мәктәбендә татар телендә өйрәтүнең төп максаты- гамали максат,ягъни, телне аралашу чарасы буларак үзләштерү өчен, укучыларга гаилә-көнкүрешкә,уку хезмәтенә бәйле сәйләм ситуацияләрекысаларында белем бирү һәм күнекмәләрен үстерү.Гомуми белем бирү максаты укучыларның акыл эшчәнлеген активлаштыру ,логик фикерләү сәләтен камилләштерү, сөйләм кулҗтурасын үстерүдән гыйбарәт.Тәрбияви максат балаларның рухи дөньяларын баету,аларныә татар халкының мәдәнияте һәм сәнгате белән таныштыру, төрле милләт вәкилләре прасында дуслык һәм ихтирам хисе тәрбияләүгә юнәлтә.

Гомуми башлангыч белем мәктәбендә татар теле дәресләре укучыларының сөйләм телен үстерүгә юнәлтәбу исә аларның тыңлап аңлау,сөйләү һәм сөйләшү,уку, язу һәм яма сөйләм күнекмәләрен формалаштыруну үз эчннә ала.

Т ы ң л а п а ң л а у –аерым авазларны ,аваз төркемнәрен,сүзләрне, сүзтезмәләрне,үөмләләрне,бәөләнешле текстларны ишетеп,мәгънәләрен һәм эчтәлекләрен аңларга өйрәтү дигән сүз.Башлангыч сыйныф укучылары укытучының,сыйныфташларының сөйләменең яки магнитофон тасмасына яздырылган сөйләмне,шулай ук җанлы сөйләмне тыңлап,эчтәлегенә төшенеп барврга, кирәкле мәгълүматны аерып,сорауларга җавап бирергә,сораулар куярга,эчтәлекне татарча яки русча(телдән яки язмача) сөйләргә күнегергә тиешләр.Тыңлап аңлауга өйрәтү барышында укучыларны сүз, сүзтезмә, синтагам, җөмлә чикләрен билгеләргә, төрле интонаөия белән һәм төрле темпта әйтелгән сөйләмне аңларга күнектерү дә сорала.

1992 елның 8 июлендә “Татарстан Республикасы халыклары телләре турында”гы Татарстан Республикасы Законы кабул итеде.Аның нигезендә татар һәм рус телләре тигез хокуклы дәүләт телләре булып расланды.Шул ук елның 6 нояберендә кабул ителгән Татарстан Республикасы Конституциясендә дә дәүләт телләре хакындагы махсус маддә урын алды.1994 елның 20 июлендә расланган “Татарстан республикасы халыкларның телләрен саклау ,өйрәнү һәм үстерү буенча Татарстан Республикасы Дәүләт программасы”нда татар телен иҗтимагый тормышның төрле өлкәләрендә куллану юллары билгеләнде.Күпмилләтле Татарстанда дәүләт телләренең икесен дә белү халыкларның үзара аңлашып, тату яшәвеннең нигезен тәшкил итә.

Рус телендә сөйләшүче балаларга татар телен укыту буенча Мәгариф министырлыгында расланган беренче махсус программа(Программа по обучению татарскому языку русскоязычных учаәихся.1-9 классы.-Казань:Мәгариф,1995)нигезендә яңа дәреслекләр төзү эше башланнып китте. Биш ел дәвамында бу программа мәктәпләрдә сынау үтте; телгә өйрәнүнең линговамитодик принципларының нигезле икәне ачыкланды.Бу программа нигезендә 5 сыйныфтан алып 11 сыйныфкакадәр дәрәслекләр төзелде;1 сыйныфтан 4 сыйныфка кадәр дәреслекләр нең икенче басмасы программага яраклаштырып үзгәртелде.

Д и а л о г и к с ө й л ә м г а ә өйрәткәндә , укучыларны чынбарлыктагы ситуацияләргә куеп карау такъдим ителә.Татарча аралашырга өйрәтү өчен, укучыларның мәктәптәге,өйдәге,урамдагы һәм җәмәгать урыннарындагы көндәлек тормышыннан чыгып үрнәк, диалоглар төзелә.Алар аша татар сөйләм этикеты үрнәкләре, сорау-җавап репликалары синтаксис калыплар үзләштерелә.Уку аралашуы чын аралашуга китерсен өчен, балаларны әңгәмәдәшнең фикерен хукларга яки аның белән килешмәсе, үз фикерләрен белдерергә,бәхәсләшергә өйрәнү гаять мөһим.

М о н о л о г и к с ө й л ә м г ә өйрәтү аерым кешеләрне, әйбер, күренешләрне,хайваннарны тасвирлауга, сыйныф, мәктәп, авыл, шаһәр тормышы һ.б. турында хәбәр итүгә,укылган(тыңланган) текстның эчтәлеген план буенча сөйләп бирүгә кайтып кала. Бу төр сөйләм кһнекмәләрен булдыру өчен,укучыларны үз мөнәсәбәтләрен белдерергә,фикер йөртергә, бәя бирергә, дәлилләргә, төп фикерне аерып күрсәтергә әзерләү кирәк.

Я з у г а өйрәтү татар алфавитындагы харефләрнең дөрес язылышын истә калдыру; сүзләрне,иҗекләргә бүлеп, юлдан юлга дөрес күчерү кагыйдәләрен үзләштерү;җанлы сөйләмдә актив кулланыла торган сүзләрне орфографик дөрес язу күнекмәләрен үстерү; хатасыз күчереп язу эшләреннән гыйбарәт.

Я з м а с ө й л ә м г ә өйрәтү, терәк сүзләр, сүзтезмәләр һәм үрнәк җөмләләргә нигезләнеп, өйрәнелә торган лексик тема яки бирелгән ситуация буенча җөмләләр яза белүне үз эченә ала.Аерым җөмләләрдән бәйләнәшле язма сөйләмгә күчелә.Укучылар язма рәвештә үзләренең гаиләләре,мәктәпләре,сыйныфташлары һәм дуслары, яшәгән шәһәре яки авыллары турында кечкеннә күләмле хикәяләр язарга өйрәнәләр.Моннан тыш котлау кәгазе,кечкенә хат язуга да өйрәтелә.Рус теленнән татарчага тәрҗемш итү дә язма сөйләм күнекмәләрен камилләштерүгә китерә.

Башлангыч сыйныфларда язма сөйләмгә караганда телдән сөйләмгә күберәк игътибар бирелә.Укучыларның уку һәм язу күнекмәләре тыңлап аңлау һәм сөйләү нигезендә үстерелә.

Татар телендә сүзләрнең җөмләдә урнашу тәотибен һәм җөмләдәге сүзләрнең үзара бәйләнешен аңлы-гәмәли үзләштерү өстендә эшләү игътибар үзәгендә торырга тиеш.

Башлангыч сыйныфларда 1000 лекик берәмлекне актив үзләштереп, аларны сөйләмдә кулланырга өйрәтү күздә тотыл.Лексик минимумга сүзләр татар сөйләмендә кулланылыш ешлыгына карап кертелде.Моның өчен компьтер технологияләре ярдәмендә ясалган натиҗәләр нигез итеп алынды.

Грамматик минимумга килгәндә, башлангыч сыйныф укучылары лексик темаларга караган к е м ? н ә р с ә? н и н д и ? н и ч ә ? н и ч ә н ч е ? к а я ? к а й д а ? к е м н е ? н ә р с ә н е ? к а й д а н ?к а й ч а н ?н и ш л и ? сорауларына җавап бирә торган сүзләрдә дөрес файдалана белергә тиешләр.

  • Мәктәптә .

  • Татарстан Республикасының дәүләт семволлары.

  • Татарстанның тарихи урыннары .

  • Табигатьне саклыйбыз.

  • Без музейга барабыз.

  • Татар шагыйрьләре.

  • Үзәк универмагта.

  • Әти –әниебезнең һөнәрләре.

  • Татар халкының милли бәйрәмнәре.

  • Исәнме ,җәй!

Бу программа Мәгариф министрлыгы тәкъдим иткән “Татарстан мәктәпләрендә татар телен дәүләт буларак укыту эчтәлегенә таләпләр минимумы “ н алып төзелде.

Татар телен татар һәм рус мәктәп – гимназияләрендә укучы татар балаларына укыту бер-берсеннән шактый аерыла. Шуңа күрә укытучыларга һәр ике телне дә камил белергә, аларны чагыштырып күрсәтә алырга тиеш.

Рус мәктәбенең башлангыч сыйныфларында укучы балалар өчен төзелгән татар теле программасы түбәндәге максат һәм бурычларны үз эченә ала:

  1. Укучыларда ана телен өйрәнүгә кызыксыну, үз милләтеңә, телеңә мәхәббәт тәрбияләү сыйфатларын булдыру.

  2. Балаларда татар теле буенча мәгълүматлылык ( компетенция) булдыру.

  3. Укучыларда аралашу компетенциясе булдыру.

  4. Телдән һәм язма сөйләм осталыгы һәм күнекмәләрен булдыру.

1 нче сыйныфта “Телдән әзерлек чоры”нда, татар әбәби тел нормаларына өйрәтү өчен, унбер тема һәм аларның тасвирламалары бирелде. Алар буенча әңгәмәләр оештыру – бик җаваплы эш, чөнки балаларның күбесе беренче тапкыр тематик принцип нигезендә системалы рәвештә татарча сөйләшү күнекмәләрен булдыра башлый.

“Әлифба чоры” нда татар һәм рус телләрендәге авазларны дөрес әйтү, алар белән иҗекләр, сүзләр, сүзтезмәләр һәм җөмләләр төзү уңай нәтиҗәгә китерә. Беренче сыйныфта укучылар аваз һәм хәрефне аерырга өйрәнәләр, сүз басымы һәм сүз төркемнәре турында башлангыч мәгълүмат алалалар. Укучыларның татар телен белү дәрәҗәсен исәпкә алып, укытучы тәрҗемә итү биремнәрен дә тәкъдим итә.

2 нче сыйнфта авазларның әйтелешен өйрәнү үзәктә тора, сүзләрнең бер-берсе белән бәйләнешкә керүе рус теле белән чагыштырыла. Җөмләдә ия белән хәбәрнең урнашу тәртибе рус теле белән чагыштырыла. “Сөйләм һәм җөмлә” темасын аңлатканда укучылар татарча дөрес, матур сөйләмне ишетергә тиеш. Моның өчен күренекле сүз осталары яки укытучының үз башкаруында зур булмаган әдәби текстлар тыңлатыла.

3 нче сыйныфта татар теленнән белемнәр өстәлә. Укытучы балаларны төрле типтагы сүзлекләр белән таныштыра, алар белән эшләргә өйрәтә. Укучылар тамыр һәм кушымчалар белән танышалар. Сан һәм зат алмашлыклары өстәлә, фигыль заманнар ыөйрәнелә башлый, тәрҗемә эшләре киң урын ала. Рәсемнәр буенча инша , сочинениеләр языла.

4 нче сыйныфта исемнәрнең килеш белән төрләнеше өйрәнелә. Саннар, боерык фигыль, фигыльләрнең заманнары киңрәк өйрәнелә. Төрле характердагы язма эшләр үткәрелә.

Программада һәр сыйныфта бәйләнешле сөйләм үстерү өчен эш төрләре һәм темалар бирелә, укучылар өйрәнелә торган сүзләрне махсус дәфтәрләргә язып баралар. Сүзлек һәм аңлатмалы диктантлар, күчереп язу, матур язу күнегүләре еш бирелә. Дәресләрдә эш һәр вакыт рус теле белән чагыштырылып алып барыла.

1нче сыйныф

Грамматик минимум

  1. Берлек һәм күплек сандагы исемнәрне гамәли үзләштерү.

  2. Исемнәргә кем? яки нәрсә?сорауларын куярга өйрәнү.

  3. Исемнәргә –ныкы/-неке кушымчаларын ялгап, кемнеке? соравына җавап бирергә күнектерү.

  4. –мы/-ме,түгел кисәкчәләрен җөмләләрдә дөрес кулланырга күнектерү; аларда басымны дөрес куярга өйрәтү.

  5. Исемнәрнең урын-вакыт,чыгыш,юнәлеш,төшем килешләрендә төрләнүен өйрәнү.

  6. Исемнәрдә сан,килеш кушымчаларының ялгану тәртибен истә калдыру.

  7. Баш килештәге зат алмашлыкларын сөйләмдә куллана белергә ирешү.

  8. Зат алмашлыкларына –ныкы/-неке кушымчаларын ялгап, аларны дөрес кулланырга өйрәтү.

  9. Сорау алмашлыклары белән җөмләләр төзергә күнектерү. Аларда басымның беренче иҗеккә төшү үзенчәлеген белү.

  10. Сан+исем төзелмәләрен сөйләмдә куллана белү.

  11. Сыйфат+исем төзелмәләрен гамәли үзләштерү.

  12. Микъдар һәм тәртип саннары белән таныштыру(1-10 саннары).

  13. Белән, турында бәйлекләренең исем белән кулланылышын үзләштерү.

  14. Хәзерге заман хикәя фигыльне зат-сан белән төрләндереп, сөйләмдә куллануга ирешү.

  15. Күп,аз рәвешләрен куллана белү.

  16. Татар җөмләсендә сүз тәртибен гамәли үзләштерү.

Хикәя,сорау җөмлә калыпларын дөрес интонация белән әйтергә күнегү.

Укучылар үзләштерергә тиешле җөмлә калыплары

  1. Син (ул,бу), сез, алар кем?

Мин-Азат. Ул-укучы. Бу-әни. Алар-балалар. Без-укучы(лар).

  1. Бу нәрсә?

Бу-китап.

  1. Болар нәрсәләр?

Болар китаплар.

Болар кемнәр?

Болар-балалар.

  1. Бу дәфтәрме?

Әйе.(Бу-дәфтәр.)

Юк.(Бу-дәфтәр түгел, бу- китап.)

  1. Азат бармы?

Әйе,Азат бар.

Азат юк.

  1. Китап нинди?

Китап матур.

  1. Бу нинди китап?

Бу матур китап.

  1. Китап кемнеке?

Китап минеке(Азатныкы).

  1. Укучы нишли?

Укучы яза(укый).

10.Укучы кая бара?

Ул мәктәпкә бара.

11.Бу ничәнче мәктәп?

Бу-беренче мәктәп.

12.Сыйныфта ничә укучы бар?

Сыйныфта 20 укучы бар.

13.Ул ничек укый?

Ул яхшы укый.

14.Ул кем белән уйный?

Ул Азат белән уйный.

15.Ул кемне ярата?

Ул әнине(мәктәпне) ярата.

Орфоэпик һәм орфографик минимум

  1. Имитация һәм кабатлау аша авазларның сүзләрдә,сүзтезмәләрдә,җөмләләрдә дөрес әйтелешен үзләштерү.

  2. Аерым авазларның әйтелешен истә калдыру һәм аларны таный белү.

  3. Сузык һәм тартык авазларны, калын һәм нечкә сузыкларны, яңгырау һәм саңгырау тартыкларны сүзләр эчендә ишетеп, сөйләмнең эчтәлегенә зыян китермәслек итеп әйтергә өйрәтү.

  4. Калын сузык авазларны белдергән а,о,у,ы һәм нечкә авазларны белдергән ә,ө,ү,и,е(э) хәрефләренә карап, сүзләрнең калын яки нечкә әйтелешен гамәли үзләштерү һәм сингармонизм законын(рәт һәм ирен гармониясен) аңлауга әзерләү.

  5. Озын һәм кыска, иренләшкән һәм иренләшмәгән сузыкларны сүзләрдә дөрес итеп әйтә белүгә ирешү.

  6. Татар һәм рус телләрендәге сузык һәм тартык авазларны чагыштырып өйрәнү.

  7. Сүзләрдә һәм төрле грамматик формаларда басымны дөрес куеп, укырга өйрәтү.

  8. Хикәя һәм сорау җөмләләрне интонацион яктан дөрес әйтергә гадәтләндерү.

  9. Татар теленең аерым иҗек калыпларына(ә-ни,ал-ма,бар-) нигезләнгән уку кагыйдәләрен гамәли үзләштерү; уку техникасына өйрәтү.

  10. Татар хәрефләренең кабул ителгән формаларын дөрес язарга күнектерү.

  11. Сүзләрне иҗекләргә дөрес итеп бүлеп, юлдан-юлга күчереп язарга өйрәтү.

  12. Әйтелеше белән язылышы арасында аерма булмаган сүзләрне ишетеп язарга күнегү.

  13. Әйтелеше белән язылышы арасында аерма булган сүзләрнең язылышына укучыларның игътибарын җәлеп итү(төлке,унбер,русча һ.б.).

  14. Ялгызлык исемнәрне баш хәрефтән язарга өйрәтү.

  15. Җөмләне баш хәрефтән башлап, ахырында нокта, сорау яки өндәү билгесе куеп язарга күнектерү.

Сөйләм эшчәнлеге төрләренә өйрәтүгә таләпләр

Тыңлап аңлау

Укытучының дәрес үткәрү белән бәйле күрсәтмәләрен,сорауларын аңлап бару;

Сыйныфташларның сөйләмен ишетеп аңлау;

Тыңланган сүзләрнең, сүзтезмә,җөмлә,текстларның эчтәлегенә тулысынча төшенү.

Диалогик сөйләм

Лексик тема буенча укытучының сорауларына җавап бирә һәм сораулар куя белү;

Үрнәк диалогларны уку һәм сөйләү;

Сөйләм этикеты үкнәкләреннән файдаланып, әңгәмә кору(репликалар саны 3тән ким булмаска тиеш).

Монологик сөйләм

Лексик темага караган сүзләрне кулланып, предметларны,әйберләрне атый белү;

Сыйныф бүлмәсен,мәктәпне,сыфташларны,табигатьне тасвирлау;

Укылган яки тыңланган текстның эчтәлеген сөйләп бирү;

Дүрт җөмләдән дә ким булмаган хикәя төзеп сөйләү.

Уку

Татар алфавиты хәрефләрен таный белү һәм алар белдергән авазларның әйтелешен гамәли үзләштерү;

Җөмлә һәм текстларны дөрес интонация белән, тиешле урында паузалар ясап,сәнгатьле итеп укый белү;

Укыганның эчтәлегенә тәшенү;

Яңа сүзләрнең мәгънәләрен контексттан чыгып чамалау яки сүзлектән таба белү;

Кечкенә күләмле шигырьләрне яттан сөйләү.

Язу

Хәрефләрне дөрес яза белү;

Актив үзләштерелгән сүзләрне,кыска җөмләләрне күчереп язу;

Әйтелеше белән язылышы арасында аерма булмаган сүзләрне ишетеп яза белү;

өмләне баш хәреф белән башлап, ахырында нокта, өндәү яки сорау билгесе куеп язу.

2 нче сыйныф

Грамматик минимум

1.Исемнәрнең берлек санда тартым белән төрләнүен гамәли үзләштерү.

2.Иялек килешендәге исем+тартымлы исем төзелмәсен сөйләмдә кулланырга өйрәтү.

3.Берлек һәм күплек сандагы исемнәрне төрле килешләрдә куллану күнекмәләрен камилләштерү.

4.Юк,бар сүзләренең кулланылышын активлаштыру.

5.Зат алмашлыкларының килеш белән төрләнүен өйрәтү.

6.Хәзерге заман хикәя фигыльне куллану күнекмәләрен киңәйтү.

7.Билгеле үткән заман хикәя фигыльне (-ды/-де) зат-сан белән барлыкта һәм юклыкта төрләндерә белү.

8.Лексик темаларга караган сыйфатларның кулланылышын үзләштерү.

9.Боерык фигыльнең II зат берлек һәм күплек зат-сан мәгънәләрен аңлап,җөмләләр төзергә күнектерү.

10.Үзләштерелгән бәйлекләрне(белән,турында)кабатлау һәм өчен бәйлеген сөйләмдә дөрес куллануга ирешү.

11.Өйрәнелгән кисәкчәләрне (-мы/-ме,түгел) сөйләмдә куллануны ныгыту һәм да/дә,та/тә көчәйткеч кисәкчәләрен үзләштерүгә ирешү.

12.Кирәк(түгел), мөмкин(түгел), ярый,ярамый кебек модаль сүзләрне фигыльнең инфинитив формасы белән бергә кулланырга өйрәтү.

13.Үзләштерелгән сан төркемчәләрен искә төшерү һәм җыю саннарын кулланышка кертү.

14.Вакыт рәвешләрен(кичә,бүген) дөрес куллана белүгә ирешү.

15.Һәм,ә теркәгечле кушма җөмләләрнең эчтәлеген аңлап, сөйләмдә куллана белү.

16.Җөмләнең түбәндәге коммуникатив төрләрен диалогик һәм монологик сөйләмдә кулланырга гадәтләндерү:раслау,инкяр,сорау,хикәя,боерык.

17.Өйрәнелгән җөмлә калыпларын җәенкеләндерү эшен активлаштыру.

Орфоэпик һәм орфографик минимум

1.Татар алфавитын яттан белү.

2.Татар алфавитындагы хәрефләр белдергән авазларның әйтелешен ныгыту.

3.Калын һәм нечкә сузыклы сүзләрнең әйтелешен камилләштерү,сингармонизм законының асылын(рәт һәм ирен гармонмяләре) гамәли үзләштерү.

4.Озын һәм кыска сузыклы сүзләрне дөрес әйтүгә ирешү(а-ә,у-ү,и;ы-е(э),о-ө).

5.Нечкәлек яки калынлык билгесе булган гади(сәгать,шигырь) сүзләрне, кушма(көньяк,кулъяулык) сүзләрне дөрес әйтергә һәм язарга күнектерү.

6.[къ ],[гъ ],[w ],[җ ],[ң ],[һ ],[ч ], (һәмзә)

авазы булган сүзләрнең әйтелешен үзләштерү өстендә эзлекле эшләү.

7.Иҗек калыпларына өйрәтүне дәвам иттерү(әйт-те,кайт-ты).

8.Бер фраза басымы астында килгән һәм сузыкка тәмамланып, сузыкка башланган ике сүз читендәге фонетик үзгәрешләрне гамәли өйрәтү.

9.Тыңланган яки укылган сүзләрдә иҗекләр санын билгели белү күнекмәләрен үстерү.

10.Лексик темага караган сүзләрнең дөрес әйтелешенә ирешү.

11.Борын ассимиляциясен исәпкә алып, күплек, сан һәм чыгыш килеше кушымчаларын дөрес сайларга өйрәтү.

12.Сорау алмашлыкларында, фигыльнең барлык-юклык формаларында басымны дөрес куюга ирешү.

13.Татар сөйләмен синтагмаларга бүлеп,интонацион яктан дөрес оештыра белүгә өйрәтү.

14.Орфографик күнекмәләрне камилләштерү.

Сөйләм эшчәнлеге төрләренә өйрәтүгә

таләпләр

Т ы ң л а п а ң л а у

Өйрәнелгән материалга нигезләнеп татар сөйләмен укытучыдан яки башка укучылардан ишетеп аңлау; бер минутлык текстны тыңлап аңлау һәм төп эчтәлеген аңлап,укытучының сорауларына җавап бирү; бирелгән җөмләләр арасында эчтәлеккә туры килгәннәрен табып әйтү.

Д и а л о г и к с ө й л ә м

Лексик тема буенча сөйләшү үткәрү;укылган яки тыңланган текстның төп эчтәлеге буенча әңгәмә кору; бирелгән үрнәк диалогка охшаш диалог төзи белү.

М о н о л о г и к с ө й л ә м

Лексик тема буенча хикәя төзеп сөйләү;укылган яки тыңланган текстның төп эчтәлеген сөйләп бирү;сюжетлы рәсемнәр буенча хикәя төзеп сөйләү; бәйрәм белән котлау.

У к у

Текстларны сәнгатьле итеп һәм аңлап уку; текстны аңлап һәм сәнгатьле итеп укуга үзлегеңнән әзерләнү.

Я з у

Хәрефләрнең дөрес график язылышын ныгыту; дәреслектән яки тактадан кечкенә текстларны дөрес итеп күчереп язу;бирелгән үрнәк буенча котлау язу.

3 нче сыйныф

Грамматик минимум

1.Сан,килеш,тартым белән төрләнгән исемнәрне сөйләмдә куллану күнекмәләрен тирәнәйтү.

2.Күплек сандагы тартымлы исемнәрне гамәли үзләштерү.

3.Иң,бик,әле,инде кисәкчәләренең кулланылышын өйрәнү.

4.Җыю саннарының сөйләмдә кулланылу үзенчәлекләрен истә калдыру.

5.Кебек,шикелле,аркылы,саен бәйлекләрен исемнәр һәм алмашлыклар белән кулланырга өйрәтү.

6.Лексик темаларга караган сыйфатларны чагыштыру дәрәҗәсендә дөрес әйтергә өйрәтү.

7.Бу,теге күрсәтү алмашлыкларын кулланып, җөмләләр төзү эшен активлаштыру.

8.Тезмә,кушма,парлы сүзләрнең төзелешен һәм мәгънәләрен дөрес аңларга күнектерү.

9.Хәзерге һәм билгеле үткән заман хикәя фигыльләрне зат-сан белән төрләндереп,барлыкта һәм юклыкта куллану күнекмәләрен камилләштерү.

10.Алдынды,артында,өстендә,астында бәйлек сүзләре белән җөмләләр төзергә күнектерү.

11.Ләкин,чөнки теркәгечле кушма җөмләләрнең эчтәлеген аңлап, аларны сөйләмдә куллануга ирешү.Аларда басымның беренче иҗеккә куелу үзенчәлеген истә калдыру.

12.Раслау,инкяр,сорау,боерык җөмлә төрләрен диалогик һәм монологик сөйләмдә куллануны камилләштерү.

Укучылар үзләштерергә тиешле җөмлә

калыплары

1.Дәфтәрегез кайда?

Дәфтәребез өстәлдә.

2.Апалары кайда яши?

Апалары авылда яши.

3.Татарстанда иң зур шәһәр-Казан.

4.Бу китап бик кызыклы.

5.Мин язмадым әле.

6.Ул укыды инде.

7.Ул Азат кебек тырыш.

8.Ул юл аркылы чыга.

9.Ул вокзалга таба бара.

10.Ул безгә таба килә.

11.Ул минем кебек мәктәптә укый.

12. Ул ел саен авылга кайта.

13.Китап өстәл өстендә(астында,алдында,артында).

14.Бүген салкын,чөнки җил бар.

15.Бүген җылы,ләкин яңгыр.

16.Бу китап матур,ә теге китап матуррак.

Орфоэпик һәм орфографик минимум

1.Өйрәнелгән лексик берәмлекләрне орфоэпия нормаларына туры китереп әйтүне ныгыту.

2.Татар теленең барлык авазларын дөрес әйтүгә ирешү.

3.Калын һәм нечкә әйтелешле сүзләрдә хаталар булдырмау өстендә эшләү.

4.Басым беренче иҗеккә төшкән сүзләрне хатасыз әйтү күнекмәләрен үстерү.

5.Алынма сүзләрнең дөрес әйтелешен саклап,сөйләмдә кулланырга күнектерү.

6.Янәшә килгән ике тартык булган сүзләрнең әйтелешенә һәм аваз үзгәрешләренә игътибарны җәлеп итү(исәнмесез,унбер һ.б ).

7.Янәшә килгән ике бертөрле тартык булган сүзләрне икеләтеп әйтү күнекмәләрен булдыру(аккош,кәккүк,эссе,китте һ.б.).

8.[р ] авазына башланган сүзләрнең әйтелешен гамәли үзләштерү.

9.Я,Ю,Е хәрефе булган сүзләрнең әйтелешен һәм язылышын истә калдыру өстендә эшләү: яшел[йәшел].

10.Укучыларның язу һәм язма сөйләм күнекмәләрен камилләштерү эшен дәвам итү.

Сөйләм эшчәнлеге төрләренә

өйрәтүгә таләпләр

Т ы ң л а п а ң л а у

Укытучының күрсәтмәләрен бер әйтүдән тулысынча аңлап башкару;дәрес барышында укучыларның җанлы сөйләменә төшенеп бару һәм аралаша алу;1-1,5 минутлык текстны тыңлап,аның төп эчтәлеген русча сөйләп бирү.

Д и а л о г и к с ө й л ә м

Лексик тема буенча сөйләшү үткәрү;

Тиешле сорау яки җавап репликаларын өстәп, диалог төзү;

Укылган яки тыңланган текстның төп эчтәлеге буенча сораулар куя һәм җавап бирә белү.

М о н о л о г и к с ө й л ә м

Укытучы тәкъдим иткән тема буенча хикәя төзеп сөйләү;

Хикәянең ахырын уйлап бетерү;

4-5 репликадан торган диалогны монологка әйләндерү;

Укылган яки тыңланган текстның төп эчтәлеген сөйләп бирү.

У к у

Текстны аңлап эчтән уку;

Аның эчтәлеге буенча сораулар куя һәм сорауларга җавап бирә белү;

Укылган текстның эчтәлеген кыскача яки тулысынча сөйләп бирү;

Сүзлектән файдаланып,таныш булмаган сүзләрнең мәгънәләрен ачыклау;

Я з у

Лексик тема яки сюжетлы рәсемнәр буенча кечкенә күләмле(4-5 җөмлә) хикәя язу;

Бәйрәм белән язмача котлау;

Сорауларга язмача җавап бирү.

4 нче сыйныф

  1. Мәктәптә.

  2. Татарстан Республикасының дәүләт символлары.

  3. Татарстанның тарихи урыннары.

  4. Табигатьне саклыйбыз.

  5. Без музейга барабыз.

  6. Татар шагыйрьләре.

  7. Үзәк универмагта.

  8. Әти-әниләребезнең һөнәрләре.

  9. Татар халкының милли бәйрәмнәре.

  10. Исәнме, җәй!

Грамматик минимум

1.Берлек һәм күплек сандагы уртаклык һәм ялгызлык исемнәрен тартым һәм килеш белән төрләндереп, сөйләмдә куллану күнекмәләрен системалаштыру.

2.Тамыр, ясалма, кушма исемнәре грамматик бәйләнешкә дөрес кертү эшен көчәйтү.

3.Лексик темаларга караган сыйфатларны сөйләмдә урынлы куллануга ирешү.

4.Фигельнең өйрәнелгән заман формаларын аңлап аера бүлү һәм фикерне белдерү өчен кирәкле форманы сайлап куллану эшен активлаштыру.

5.Саннарның өйрәнелгән төркемчәләрен гамали белүне ныгыту.

6.Зат һәм күрсәтү алмашлыкларын килеш белән төрләндереп, дөрес куллануга ирешү.

7.Б и р е д ә, м о н д а,а н д а, т е г е н д ә рәвешләрен сөйләмдә кулланырга күнектерү.

8.Ә н ә, м е н ә алмашлыкларының кулланышын гәмәли белү.

9.Билгеле киләчәк заман хикәя фигыльнең зат-сан, барлык-юклык белән торләнешен үзләштерү һәм сөйләмдә куллануга ирешү.

10.Өйрәнелгән бәйлекләрне кабатлау һәм к а д ә р ,с о н бәйлекләрен гәмәли үзләштерү.

11.Терминнарны әйтмичә генә, җөмләләрдә төрле сүз төркемнәре белән белдерелгән ия һәм хәбәргә сораулар куя белү.

12.Татар җөмләсендә сөйләм предметы һәм сөйләм яңалыгынң урынын гәмәли белү.

13.Татар һәм рус телләрендә сүз тәртибенең үзенчәлекләрен аера һәм аңлый белүгә гадәтләндерү.

14.Граммати белемнәрне гомумиләштерү нигезендә укучыларның сөйләм осталыгын һәм күнекмәләрен системалаштыру.

Укучылар үзләштерергә тиешле җөмлә калыплары

1.Җәен ул кая барачак?

Ул авылга кайтачык(кайтмаячак)

2.Анда нәрсә бар?

Анда сүзлек бар.

3.Әнә анда кем бар?

Анда бер кеше бар.

4.Дәрестән соң син нишлисең?

Дәрәстән соң мин ял итәм.

5Бүген сезгә кемнәр килә?

Бүген безгә кунаклар килә.

Кунаклар сезгә кайчан килә?

Кунаклар бүген безгә килә.

Кунаклар сезгә кайчан килә?

Кунаклар безгә бүген килә.

6.Дәрес бетте, укучылар киттеләр.

Орфоэпик һәм орфографик минимум

1.Авазларның,сүзләренең,интонаөион калыпларның әйтелешен даими рәвештә кабатлап тору.

2.Сүзләрнең иҗекләргә бүленешен истә тоту.

3.Басымның үзенчелекле очракларын гамәли белү.

4.Сингармонизм законының асылын гәмәли белү.

5.Хәрефләрне, сүзләрне,җөмләләрне каллиграфик дөрес итеп яза белүне камилләштерү.

6.Исемнәрнең килеш кушымчаларын,фигыльләрнең барлык-юклык,зат-сан,заман кушымчаларын,дөрес ялгап язуга ирешү.

7.Җөмлә ахрында нокта,сорау яки өндәү билгеләрен куеп язу күнекмәләрен гомумиләштерү.

8.Кеше исемнәрен,фамилияләрен,шәһәр,авыл,елга исемнәрен,хайван кушаматларын баш харефтән яза белүгә күнектерү.

9.Әйтелешле белән язылышлы арасында аерма булган сүзләрне дөрес әйтә һәм яза белү күнекмәләрен системалаштыру.

10.Орфоэпик һәм орфографик яктан сөйләмне дөрес оештыру эшен тирәнәйтү.

Сөйләм эшчәнлеге төрләренә өйрәтүгә таләпләр

Т ы ң л а п а ң л а у

Авазларны тыңлап, аларны белдергән хәрефләрне күрсәтә белү;

Сүзләрне,җөмләләрне диктор яки укытучы артыннан дөрес кабатлап тәрҗемә итә белү;

Ике минутлык тектны тыңлап,Ю эчтәлеген укытучының сораулары буенча эзлекле һәм сәнгатьле итеп татарча сөйләмен тыңлап аңлый белү һәм аралаша алу.

Д и а л о г и к с ө й л ә м

Төрле типтпгы сорау һәм җавап репликаларын кулланып,көндәлек тормы белән бөйле ситуацияләргә диалог төзү(һәр укучының репликалар саны алтыдан ким булмаска тиеш);

татар сөйләм этикетында караган танышу, исәнләшү,саубыллашу,рәхмәт әйтү,гафу үтенү, котлау сүзләрен урынлы куллана белү;

укылган яки тыңланган текстның эчтәлеге буенча сөйләшү үткәрү.

М о н о л о г и к с ө й л ә м

Тасвирлау һәм хикәяләү элементларын кертеп, лексик тема буенча эзлекле сөйли белү(җөмләләр саныҗидедән ким булмаска тиеш):

укылган яки тыңланган текстның эчтәлеген аңлап,үз фикереңне әйтә белү;

текстның эчтәлеген чөйләгәндә, сурүтләү чараларыннан урынлы файдалану.

У к у

Хикәяләү әм тасвирлау элементларын үз эченә алган җөмләле текстларны тулысынча аңлап һәм тиешле интонация белән уку;

укылган тексттагы яңа сүзләренең мәгънәләрен сүзлекләрдән таба белү;

укылган текстның эчтәлеген эзлекле итеп сөйләү;

текстны карап чыгып,төп мәгълүматны аерып әйтә белү.

Я з у

Укучыларның гаилә-көнкүрешенә, уку хезмәтенә бәйле темаларга кечкенә сочинение язу;

Сюңетлы рәсемнәр яки укылган текст буенча сорауларга язмача җавап бирү;

Төшереп калдырган хәрефләрне куеп, сүзләрне күчереп язу.

Рус мәктәпләрендә укучы татар балалары өчен татар әдәбиятыннан программа

Аңлатма язуы

Рус мәктәбендә укучы татар балаларына татар әдәбияты укытуның бурычлары түбәндәгеләрдән гыйбарәт:

  1. Укучының татар әдәби телен үзләштерүенә, текстны аңлап, сәнгатьле итеп, йөгерек укуына, дөрес яза белүенә, әдәби тел нормаларын саклап, төрле темаларга иркен сөйләшүенә ирешү.

  2. Балаларны, гомумән татар әдәбияты , халык авыз иҗаты, татар халкының җыр-музыкасы, театры, сынлы сәнгате белән таныштыру, күренекле язучылар һәм аларның әсәрлерен үзләштерүенә ирешү.

  3. Укучыларга татар халкының килеп чыгышы, тарихи язмышы, чит илләлдәге милләттәшләребез тормышы турында мәгълүматлар бирү.

  4. Халык тарихын һәм мирасын өйрәнү аша яшүсмерләрдә Ватанга, халыкка, туган телгә мәхәбәт, олыларга, кечеләргә һәм, гомумән, кешегә ихтирам, мәрхәмәтлелек, шәфкатьлелек тәрбияләү. Шулай ук хезмәт тәрбиясе һәм эстетик тәрбия бирү.

Аңлашыла ки, бу бурычлар, аерым – аерым күрсәтелсәләр дә, үзара тыгыз бәйләнгәннәр. Алар бердәм уку-укыту процессында гамәлгә ашырылалар, чөнки дәрестә белем бирү, шәхес формалаштыру бергә бәйләп алып барыла.

Программага әсәрләр киләчәк яшь буынны мәрхәмәтле, шәфкатьле, туган як табигатен саклаучы һәм яратучы, гомумкешелекнең уңай сыйфатларына ия булган, мәнфәгатьләрен яклардай кеше итеп тәрбияләү бурычларын күз алдында тотып сайланды.

Бу программа “Рус мәктәпләрендә укучы татар балаларына татар әдәбияты укыту програмасы”на (2 – 11 нче сыйныфлар, “Мәгариф” нәшерияты, 1996 ел) нигезләнеп төзелсә дә, һәр сыйныфка кайбер башка күренекле әдип һәм шагыйрьләрнең әсәрләре дә өстәлде. Моңа кадәр өйрәнелеп килүче язучыларның да аерым уңышлы әсәрләре бирелде. (Г.Тукай. “Ана догасы”, Ф.Әмирхан. “Татар каһарманы”, Ә.Еники. “Матурлык”, К.Нәҗми. “Миңлебикә кодагыйның кайгысы” һ.б.).

Укучыларга рухи, милли һәм әхлак тәрбиясе бирүдә,аларны халкыбызга хезмәт итәрдәй шәхес буларак формалаштыруда бу әсәрләрнең роле зур. Яшь буынга милли яшәү рәвешен җиткерүдә, аның үзаңын үстерүдә, бу юнәлештә гамәли адымнар ясауга әзерләүдә әдәбият мөһим җирлек булып тора.

Башлангыч сыйныфлардагы эзлеклелекне дәвам иттереп, укучыларның белемнәрен тулыландыру максатыннан, 5-9 нчы сыйныфларда халык авыз иҗатының барлык төрләреннән дә үрнәкләр алынды. Беренчедән, алар укучыга фольклордан тулы мәгьлумат бирә, икечедән, телгә караган белемнәрне гамәли яктан ныгыту өчен материал буларак кулланыла.

Программада әдәбиятны түбәндәге рәвештә өйрәнү планлаштырылды.

5-9 нчы сыйныфларда аерым әдипләрнең тормыш юлы һәм иҗаты белән таныштырыла.

10-11 нче сыйныфларда татар әдәбияты тарихын хронологик тәртиптә һәм хәзерге идея-эстетик таләпләрне искә алып яктырту күздә тотылды. Укучыларның, әдәби әсәрләрне укып, аңа үз мөнәсәбәтләрен белдерә алу күнекмәләре бирү күздә тотылды һәм әдәби әсәрләргә бәйләп, әдәбият теориясеннән төшенчәләрен тагын да тирәнәйтү максаты куелды.

Әдәби әсәрләрне өйрәнү барышында укучыларны сәнгатьле уку алымнарына өйрәтү дә әһәмиятле. Бу җәһәттән эш түбәндәге юнәлешләрдә алып барыла:

_ татар теленең үзенчәлекле авазларын әйтү күнекмәләрен булдыру;

_ сүз басымын дөрес куя белү;

_ логик басымны дөрес куя белү;

_ җөмләне фразаларга бүлү һәм дөрес пауза белән уку;

_ тавышны дөрес төшерә һәм күтәрә белү, интонацияне дөрес куллана белү күнекмәләре булдыру һ. б.

Һәр сыйныф өчен программада “Ятлау өчен әсәрләр”, “Сөйләшү тематикасы”, “Сыйныфтан тыш уку” тематикасы бирелә, укучыларның уку сыйфатын билгеләү максатында әдәби әсәрләр белән эшләүгә, әдәбият теориясеннән белем-күнекмәләр булдыруга таләпләр куела.

Матур әдәбиятны, шул рәвешле, төрле яклап өйрәнү һәм үзләштерү укучыларның сөйләм һәм язу күнекмәләрен камилләштерүгә ярдәм итә. Шуңа күрә урта белемгә ия булган балалар ана телендә фикерли, иркен сөйләшә, дөрес яза белергә тиешләр.

Әдәбият

5 нче сыйныф

Әсәрне уку, өйрәнү

Халык авыз иҗаты. Аның жанрлары.

Әкиятләр, алардагы тылсымлы сюжет. “Зирәк карт”, “Җил арба” әкитләре. Әкият геройлары үрнәгендә шәфкатьлелек, миһербанлылык тәрбияләү.

Мәкаль һәм әйтемнәр турында төшенчә. Аларның табигатенә хас сыйфатлар. Мәкаль-әйтемнәрдә мәгънә тирәнлеге һәм аларның тел-бизәк, сөйләмнең тәэсирлегенә көчәйтү чаралары булуы. Укучыларны мәкаль һәм әйтемнәр тупларга өйрәтү.

Табышмаклар, әкият-табышмаклар, тизәйткеч һәм шарадалар.

Габдулла Тукай. Башлангыч сыйныфларда шагыйрьләр турында өйрәнгәннәрне тирәнәйтү.

“Эшкә өндәү”, “Сабыйга”, “Эш беткәч уйнарга ярый”, “Су анасы” шигырьләре.

Шагыйрьнең бала психологиясен сурәтләве, мәгърифәткә, яшьләргә белем һәм тәрбия бирүгә мөнәсәбәте. “Ана догасы”. Ананың үз баласына изге теләкләрен белдерү үзенчәлекләре.

Әнвәр Бакиров. Иҗаты турында кыскача белешмә. “Су анасы” балеты.

Балет музыкасыннан өзек тыңлау. “Тукай һәм музыка” темасына сөйләшү.

Скульптор Садри Ахун. Рәсем сәнгатен үстерүдә аның хезмәтләре. “Казанда Тукай һәйкәлләре” дигән темага әңгәмә.

Әхмәт Фәйзи. Тормыш юлы турында белешмә. “Тукай” романы (өзек). Тукайның балачагы һәм халык һәм язмышының халык тормышына бәйлелеге. Өзекләрне дәрестә һәм өйдә уку.

Нәҗип Думави. Тормыш юлы турында кыскача белешмә. “Айлы төн”, “Син – кеше” шигырьләре. Табигатьнең матурлыгын сурәтләү, кешене бөек зат буларак бәяләү.

Нәкый Исәнбәт. Тормыш юлы һәм иҗаты турында белешмә. Халык авыз иҗатын җыюдагы хезмәтләре, аның үрнәкләре. “Туган ил”, “Син сазыңны уйнадың” шигырьләре. Туга як. Туган илгә мәхәббәтнең сурәтләнүе.

Гаяз Исхакый. Тәрҗемәи хәле. “Кәҗүл читек” хикәясе. Әсәрдә бала психологиясенең бирелеше.

Мәҗит Гафури. Әдипнең тормыш юлы турында белешмә. “Гөлләр бакчасында” шигыре, “Кыр казы” хикәясе. Аларда хезмәтнең тормыштагы роле, укучыларда табигатькә сакчыл караш тәрбияләү.

Галимҗан Ибраһимов. Әдипнең тормыш юлы турында кыскача белешмә. “Яз башы” хикәясе. Туган як табигатенең матурлыгы, аның белән хозурлану темаларының күтәрелүе һәм сәнгатьчә хәл ителеше. Хикәя турында төшенчә.

Дәрҗия Аппакова. Тормыш юлы турында белешмә. “Йолдызкай” хикәясе. Йорт хайваннарына мәхәббәт тәрбияләү, алар турында мәгълүмат бирү. “Шыгырдавыклы башмаклар” хикәясе.

Кешеләр арасында дуслык, бер-береңә игътибарлы булу мәсьәләләренең актуальләштерелүе.

Гөлсем Сөләйманова. Халык җырчысының тормыш юлы һәм татар җыр сәнгате өлкәсендәге хезмәте турында белешмә. Ул башкарган җырлар язмасын тыңлау, фикер алышу.

Фатих Кәрим. Шагыйрьнең тормыш юлы турында белешмә. “Гармунчы аю белән җырчы Маймыл” әкияте. Әкияттә хайваннар образының бирелеше. “Үлем уены” поэмасы. Үлемне җиңгән кечкенә солдат образы.

Абдулла Алиш. Язучының тормыш юлы турында белешмә. “Сертотмас үрдәк” әкияте. “Чуар тавык” хикәясе. Хайваннар турындагы әкиятләрнең үзенчәлеге.

Фатих Хөсни. Язучының тормыш юлы турында белешмә. “Малай белән солдат”, “Сөйләнмнгән хикәя” әсәрләре. Малайның әтисенә мәхәббәте чагылышы. Өлкәннәр һәм бала психологиясен ачу.

Нәби Дәүли. Язучының тормыш юлы турында белешмә. “Бәхет кайда була?” шигыре. Хезмәткә уңай мөнәсәбәт тәрбияләү. “Кар нинди җылы” хикәясе. Өлкәннәр һәм балалар арасындагы мөнәсәбәтләр.

Нури Арсланов. Шагыйрьнең тормыш юлы турында кыскача белешмә. “Казан” шигыре.

Шагыйрьнең Казанга мәхәббәте, Казанның үткәкне һәм киләчәге.

Гамир Дәүләтшин. “Гасырлар тирәнлегеннән”. Татар халкының борынгы тарихы, аны өйрәнү һәм саклау.

Гомәр Бәширов. Әдипнең тәрҗемәи хәле турында белешмә. “Нинди ул Татарстан?” Республика турында мәгълүмат бирү.

Саҗидә Сөләйманова. Шагыйрәнең тормыш юлы турында белешмә. “Кайный, шаулый Казан урамнары”. Казанга бәйле бөек шәхесләр турында өстәмә мәгълүмат бирү. “Ялгыз торна” хикәясе.

Халыктагы ырымнар һәм аларның тормыш-көнкүрештә чагылышы.

Шәүкәт Галиев. Шагыйрьнең тәрҗемәи хәле. “Алтын куллар”, “Телләр белүче каләм”, “Магнитофон онытмый”, “Саумысез, арышларым” шигырьләре. Һөнәрле, белемле булуның, туган телне белүнең әһәмияте, зарурлыгы.

Рабит Батулла. Тормыш юлы турында белешмә. “Дуслар дус булып кала” әкияте. Дусларны табу һәм аны саклый белүнең әһәмияте.

Фәнис Яруллин. Тормыш юлы һәм иҗаты турында белешмә. “Анам теле” шигыре. “Кояштагы тап” әкияте. Ялганның кешегә начарлык булып кайтуы.

Солтан Шәмси. Язучы турында мәгълүмат бирү. “Табигатьнең газиз баласы” хикәясе. Кешене кеше иткән төп сыйфатлар: мәрхәмәтлелек, шәфкатьлелек.

Ятлау өчен әсәрләр

Г. Тукай. Эшкә өндәү. Сабыйга.

Ә. Фәйзи. “Тукай” романыннан өзек. (укытучы сайлавы буенча).

Н. Думави. Айлы төн.

Г. Ибраһимов. “Яз башы” хикәясеннән өзек (укытучы сайлавы буенча).

Н. Дәүли. Бәхет кайда була?

Н. Арсланов. Казан.

Ш. Галиев. Хәзинә. Магнитофон онытмый.

Cөйләшү тематикасы

Г.Тукай музеенда

Тукай һәйкәле янында.

Чәчәкләр тормыш бизәге.

Китап – белем чишмәсе.

Бакчачы һөнәре.

Мин яраткан йорт хайваны.

Безнең якның ерак тарихы.

Туган ягым – Татарстан.

Дәрестән тыш уку

Татар халык әкиятләре.

Ә.Фәйзи. “Тукай” романы.

А.Алиш. Мактанчык чыпчык белән тыйнак сыерчык.

М.Латыйфуллин. Курайчы малай.

Ф.Яруллин. Серле дөнья.

Җ.Тәрҗеманов. Шаян белән Наян.

М. Хәсәнов. Шайтан малае.

6 нчы сыйныф

Әсәрне уку һәм өйрәнү

Татар халык авз иҗаты. Җырлар турында төшенчә. “Яшә Республикам!” җыры. Кеше тормышында җырның әһәмияте.

Казан Кремле, Сөембикә манарасы һәм аларның архитектурасы. Кремль, Сөембикә манарасының архитектурасы турында мәгълүмат бирү.

Абдулла Әхмәт. Тормыш юлы һәм иҗаты. “Үги кыз” пьесасы. Әсәрдә халык әкиятенең үзенчәлеге, җанлы форма саклануы, андагы халыкчан образлылык, чиксез садәлек. Әсәр аша намуслылыкка, хезмәт сөюгә, тырышлыкка һәм һөнәрле булырга өйрәтү.

Муса Җәлил. Әдипнең тормыш юлы, иҗаты турында белешмә. “Кызыл ромашка”, “Чәчәкләр” шигырьләре. Аларның язылу тарихы, эчтәлектә күчерелмә мәгънәләр. Батырлык турында мәкальләр.

Муса Җәлил исемендәге Татар опера һәм балет академиясе театры турында. Аның төзелү тарихы, театрда беренче булып эшләүче шәхесләр.

Рөстәм Яхин. Композиторның тормыш юлы, иҗаты турында белешмә. “Иптәшләр” шигыре. Милләтләр арасындагы дуслыкны Туган илне сакларга әзер тору аша күрсәтү.

Җәүдәт Фәйзи. Композиторның тормышы, иҗаты. Татар музыка сәнгатендә аның тоткан урыны. Һ.Такташның “Урман кызы” җырын тыңлау һәм өйрәнү.

Габдрахман Әпсәләмов. Язучы турында белешмә. “Онытырлык түгел” хикәясе. Ананың баласына булган хисләре, хатын-кызларның батырлыгы.

Ибраһим Гази. Әдипнең тормыш юлы һәм иҗаты. “Йолдызлы малай” хикәясе. Әсәрдә сугышның ачы фаҗигасе тасвирлану.

Халык артистлары Фуат Халитов һәм Шәүкәт Биктимеров иҗатлары. Татар театры үстерүдә аларның эшчәнлеге.

Зәки Нури. Шагыйрь турында белешмә. “Яңа шәһәр” шигыре. Илдәге үзгәрешләр, аларның үсеше.

Сибгат Хәким. Әдипнең тормыш юлы, иҗаты. “Язар өчен илһам эзли, диләр” шигыре, “Бакчачылар” поэмасы. Әсәрдә тирән лиризм, гадилек,сугышчан патриотизм.

Ләбибә Ихсанова. Язучы турында белешмә. “Лачын кызы”, “Шомырт чәчәкләре ак кына” хикәяләре. Хатын-кызларның кыюлыгы, яшьләр арасындагы дуслык һәм мәхәббәт.

Равил Фәйзуллин. Шагыйрь турында белешмә. “Күмәч пешерүчеләр җыры” шигыре. Игечеләргә хөрмәт, икмәкне кадерләргә өйрәтү, һәр һөнәрнең үзенчәлеге турында фикер алышу.

Айдар Хәлим. “Казлар көткәндә” шигъри повесте. Табигать күренешләренең матурлыгы, туган якны ярату хисләре, лирик геройның психологиясен ачу.

Радик Фәизов. “Ә Җирдә тереклек бармы?” хикәясе. Фантастик хикәя турында төшенчә.

Нур Әхмәдиев. “Ана” хикәясе. Кешеләрдә миһербанлылык хисләре тәрбияләү.

Милли киемнәр. Аларның үзенчәлеге, тарихның төрле чорларында костюмнарның көче, әхлак тәртипләре, кешенең яңалыкка һәм камиллеккә омтылышы.

Милли традицияләр, орнаментлар.

Милли бәйрәмнәр. Сабантуй.

Ятлау өчен әсәрләр

М.Җәлил. Кызыл ромашка.

Һ.Такташ. Иптәшләр.

З.Нури. Яңа шәһәр.

Л.Ихсанова. Лачын кыз (өзекне укытучы сайлый).

Р.Фәйзуллин. Күмәч пешерүчеләр җыры.

Н.Әхмәдиев. Ана.(өзекне укытучы сайлый).

Сөйләшү тематикасы

М.Җәлилнең музей-квартирасында.

Һөнәрле үлмәс, һөнәрсез көн күрмәс.

Батыр егет – ил күрке.

Ялкаулык – хурлык, тырышлык – зурлык.

Иптәшлек, дуслык турында.

Казаным – башкалам.

Яраткан шөгылем.

Дәрестән тыш уку

Х.Җәлилова. Абыем турында.

Һ.Такташ. Караборынның дусты.

Л.Ихсанова. Бүләк. Шомырт чәчәкләкре ак кына.

Г.Нәбиуллин. Урман заты. Фантастик повесть.

7 нче сыйныф

Әсәрләрне уку һәм өйрәнү

Халык авыз иҗаты. Табышмаклар. Табышмакларның үзенчәлекләре. Халыкның зирәклеге, тапкырлыгын чагылдыру.

Габдулла Тукай. Иҗаты турында белешмә. “Исемдә калганнар” әсәре. Шагыйрь балачагының бирелеше. “Туган авыл” шигыре, “Шүрәле” поэмасы.Әсәрләрдә Туган якка мәхәббәтнең чагылышы, табигате. “Кичке азан” шигыре. Милләтне берләшергә чакыру мәсьәләләре. “Татар яшьләре” шигыре. Шагыйрьнең яшьләргә баглаган өметләре, теләкләре.

Рссам Байназар Әлменов. Иҗаты турында белешмә. Әсәрләре турында фикер алышу.

Композиторлар Заһидулла Ярулин һәм Фәрит Яруллин. Иҗатлары турында белешмә. Балет турында төшенчә. Ф.Яруллин язган “Шүрәле” балетының эчтәлеге.

Фатих Әмирхан. Иҗаты турында блешмә. “Татар каһарманы” хикәясе. Революция тәэсирендә барлыкка килгән каһарман исеме астында яшеренгән кешеләрне тәнкыйтьләү.

Мәҗит Гафури. Тормыш юлы, иҗаты турында белешмә. “Сарыкны кем ашаган?” мәсәле. Мәсәлләрнең жанр буларак үзенчәлеге. “Татар байрагы” шигыре. Шигырь аша милләт язмышын тасвирлау.

Галимҗан Ибраһимов. Иҗаты турында белешмә. “Алмачуар” хикәясе. Хайваннарга карата миһербанлылык хисләре тәрбияләү.

Гадел Кутуй. Тормыш юлы, иҗаты турында белешмә.”Сагыну” нәсере. Сугыштагы кешенең кичерешләрендә Туган ил образы. Нәсер турында төшенчә. “Рөстәм маҗаралары” повесте. Әсәрдәге фантастик вакыйгалар, чынлык дөньясы белән хыял дөньясының яраштырылып бирелүе.

Хәсән Туфан. Шагыйрь турында белешә. “Талантлы син Кеше туганым”, “Киек казлар” шигырьләре. Хисләрне кошларга бәйләп аңлату. Күчерелмә мәгънәсе турында төшенчә.

Гази Кашапов. Язучы турында белешмә. “Киек каз юлы” әсәре.

Зифа Басыйрова. Җырчы хакында белешмә. Татар җыры сәнгатенә керткән өлеше.

Роза Хафизова. Тормыш юлы, иҗаты турында белешмә. “Кашкарыйлар озын гомерле” әсәре. Тәрбияләү мәсьәләсе, хезмәт сөючән балалар образлары тудырылуы.

Ибраһим Салахов. Язучы турында белешмә. “Ана тавышы” әсәре. Тоткыннарның ана хәсерәтен үз фаҗигаләре кебек кичерүе.

Зыя Мансур. Иҗаты турында белешмә. “Таңсылу” әкияте. Таңсылуның язмышына иптәш кызларының крашы, әсәрнең идеясе. Идея турында төшенчә.

Әмирхан Еники. Язучы турында белешмә. “Кем җырлады?”, “Матурлык” хикәяләре. Җанлы образларның бирелеше, Автор тарафыннан аларның эчке дөньясының күркәм, матур сыйфвтларының тасфирлануы. Әдәби әсәрләрдә психологизм.

Рафил Төхфәтуллин. Иҗаты турында белешмә. “Балам көлүе” хикәясе. Әсәрдә ата-ана бала хисләренең чагылышы. Язучының әйтергә теләгән фикере.

Гөлшат Зәйнашева. Иҗаты турында белешмә. “Туган җирем – Татарстан” шигыре. Туган якны ярату хисләренең бирелеше.

Фәрит Иделле. “Өзелгән үзәкләр, саркылган йөрәкләр”публицистик язмасы. Чит илләрдә яшәгән милләттәшләребез язмышы.

Нәүрүз бәйрәме.

Ятлау өчен әсәрләр

Г.Тукай. Туган авыл.

М.Гафури. Татар байрагы.

Ә.Еники. Матурлык (өзекне укытучы үзе сайлый).

Г.Кутуй. Сагыну (өзек).

Г.Зәйнашева. Туган җирем – Татарстан.

Сөйләшү тематикасы

Ватаным Татарстан.

Каһарман Мулланур Вахитов.

Кешенең матурлыгы нәрсәдә?

Балет карагач.

Ана – бөек исем.

Республикада истәлекле урыннар.

Дәрестән тыш уку

Г.Тукай. Мәсәлләр.

Г.Ибраһимов. Табигать балалары.

Г.Кутуй. Рәссам.

Г.Гобәй. Ләйсән яңгыр.

Ф.Шәфигуллин. Бер малай, өч аргамак.

Г.Кашапов. Киек каз юлы.

8 нче сыйныф

Әсәрләрне уку һәм өйрәнү

Халык авыз иҗаты. Бәетләр. Бәетләрнең лиро-эпик жанр булуы. “Сак-Сок” бәете. Ике бала язмышының трагизмы, аның фантастик сюжетка корылган булуы. “Сөембикә бәете”. Казан алыну вакыйгаларының сурәтләнеше, Сөембикә образының бирелеше.

Галиәсгар Камал. Драматург турында белешмә. “Беренче театр” комедиясе. Әсәрдә сурәтләнгән конфликтның бирелеше. Комедия турында төшенчә.

Татар театрының тарихы. Беренче театр труппалары һәм артистлары.

Сәхипҗамал Гыйззәтуллина-Волжская һәм Габдулла Кариев. Иҗатлары турында белешмә. Аларның театр сәнгатен үстерүдәге эшчәнлеге.

Гаяз Исхакый. Әдип турында төшенчә. “Сөннәтче бабай” повесте. Әсәрдә татар халкының гореф-гадәтләре һәм йолаларының тасвирлануы.

Гомәр Бәширов. Иҗаты турында белешмә. “Туган ягым – яшел бишек” повесте. Анда татар халкының гореф-гадәтләре, табигать һәм кеше чагылышы. Повесть турында төшенчә.

Кави Нәҗми. Язучының тормыш юлы һәм иҗаты. “Миңлебикә кодагыйның кайгысы” әсәре. Татар авылындагы кешеләрнең күңелендәге үзгәрешләр. “Хәят апа” поэмасы. Поэмада сугыш елларында тылдагы халыкның тормышы һәм хезмәте чагылышы.

Композитор Солтан Габәши –татар операсына нигез салучыларның берсе. “Эшче” операсы. Опера турында төшенчә.

Муса Җәлил. Иҗаты турында белешмә. “Җырларым”, “Бер үгет”, “Имән”, “Катыйльгә” шигырьләре. Батырлык һәм хезмәт темаларының чагылышы. Әдәбиятта, музыкада, сынлы сәнгатьтә Муса Җәлил образы.

Күренекле җырчылар. Мәрьям Рахманкулова һәм Галия Кайбицкая иҗатлары турында белешмә.

Рәссам Харис Якупов. “Хөкем алдыннан” картинасы. Картинаның язылу тарихы, анда Җәлил образының бирелеше.

Габдрахман Әпсәләмов. Иҗаты турында белешмә. “Ак чәчәкләр” романы. Сәламәтлек сагында торучы табибларның үз эшләренә һәм кешеләргә мөнәсәбәте.

Нәби Дәүли. Язучы турында белешмә. “Яшәү белән үлем арасында” повесте. Әсәрдә тоткыннарның яшәүгә омтылышын чагылдыру, фашизмның явызлыгын фаш итү.

Шамил Рәкыйпов. Язучы турында белешмә. “Чәчәкләр сөйли белә” повесте. Барый Шәвәлиевнең бала чагы, мәктәп еллары, яшьлеге. Аның батыр булып формалашуы.

Атилла Расих. Язучы турында белешмә. “Ишан оныгы” романы. Әсәрдә авторның авыр яшьлеге, аның сәбәпләре.

Гариф Ахунов. Тормыш юлы, иҗаты. “Идел кызы” романы. Чорның гаделсезлеген үз җилкәсендә татыган Габбас мулла язмышы.

Шәүкәт Галиев. Иҗаты турында белешмә. “Әткәйгә хат “ поэмасы. Бөек Ватан сугышы чорында балалар язмышы.

Хәсән Сарьян. “Әткәм һөнәре” повесте. Кешенең күңел сафлыгы һәм аның бәхете арасындагы бәйләнеш. Намуслы хезмәт – кешенең затлылыгын раслаучы нигез.

Милли бәйрәмнәр, йолалар, гореф-гадәтләр. Алар – халыкның рухи байлыгы, халыкны милләт итеп берләштерә торган асыл нигезләрнең берсе.

“Каз өмәсе” йоласы. Аны үткәрү тәртибе.

Ятлау өчен әсәрләр

М.Җәлил. Җырларым. Имән.

Г.Бәширов. Туган ягым – яшел бишек. (өзек).

Ш.Галиев. Әткәйгә хат (өзек).

Н.Дәүли. Яшәү белән үлем арасында (өзек).

Сөйләшү тематикасы

Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры.

Син батырлыкны ничек аңлыйсың?

Туган ягым - яшел бишек.

Яраткан әсәрем.

Кеше булу кыен түгел, кешелекле булу кыен.

Татар халкының милли бәйрәмнәре.

Дәрестән тыш уку

Н.Дәүли. Яшәү белән үлем арасында.

Г.Әпсәләмов. Ак чәчәкләр.

А.Расих. Ишан оныгы.

Г.Бәширов. Менә сиңа мә!

9 нчы сыйныф

Әсәрләрне уку һәм өйрәнү

Халык авыз иҗаты. Риваятьләр һәм легендалар. Аларның жанр үзенчәлекләре.

Шәриф Камал. Язучының тормыш юлы һәм иҗаты турында белешмә. ”Буранда” хикәясе. Анда күтәрелгән мәсьәләләр, образлар бирелеше.

Хөснулла Вәлиулин. Композиторның иҗаты турында белешмә. “Акчарлаклар” җыры.

Гаяз исхакый. Татар драматургиясен үстерүгә керткән өлеше.”Җан Баевич” комедиясе. Әсәрнең идеясе һәм образлары.

Һади Такташ. Шагыйрьнең татар поэзиясендә тоткан урыны. “Мокамай” шигыре. Лирик геройның Мокамайга мөнәсәбәте.

Хәсән Туфан. Иҗаты турында белешмә. “Туган тел турында җырлар”, “Кайсыгызның кулы җылы?”, “Кемнәр сез?” шигырьләре. Аларның темаларын билгеләү идеясен ачу.

Мирсәй Әмир. Язучының тормышы һәм иҗаты. ”Агыйдел” повесте. Әсәрдә 30 нчы еллар барышындагы тарихи вакыйгалар, табигать күренешенең бирелеше. Пейзаж, аның әһәмияте.

Җырчы Фәхри Насретдинов. Аның опера сәнгатен үстерүдәге эшчәнлеге.

Шамил Усманов. Язучының тормыш юлы һәм иҗаты хакында белешмә. “Әптри агай хикәясе”. Әсәрнең идеясе, төп герой образы.

Таҗи Гыйззәт. Тормыш юлы, иҗаты турында белешмә. “Изге әманәт”драмасы. Әсәрдә батырлык, уңай һәм тискәре образларның бирелеше.

Атистлар Фатыйма Ильская һәм Гөлсем Камская иҗатлары, аларныҗ театр сәнгатен үстерүдәге эшчәнлекләре.

Шәриф Еникеев. Тормыш юлы, иҗаты. “Солтангәрәйнең язмышы” повесте. Тормыштагы авырлыкларны җиңә алуның әсәрдә сурәтләнеше.

Самат Шакир. Тормыш юлы һәм иҗаты. “Үлемнән көчлерәк” очеркы. Патриот шагыйрь Хәйретдин Мөҗәй образы һәм аның батырлыгы. Очерк турында төшенчә.

Аяз Гыйләҗев. Тормыш юлы һәм иҗаты. “Җомга көн кич белән” повесте. Бибинур әбинең изгелеге, шәфкатьлеге. Авторның кешеләрдә яхшылык сыйфатлары кими баруына борчылуы.

Илдар Юзеев. Тормыш юлы, иҗаты. “Таныш моңнар”, “Гашыйклар тавы” әсәрләре. Хезмәткә намуслы караш, мәхәббәтнең көче, аңа тугрылык, табигатьне саклау мәсьәләләре.

Эдуард Касыймов. Язучы турында белешмә. “Гомер ике килми” повесте. Әсәрдә хаксызга рәнҗетелгән кешеләр язмышы.

Рәссам Лотфулла Фәттахов. Иҗаты турында белешмә. “Игеннәр өлгерде” картинасы. Анда сурәтләнгән вакыйгалар. Төсләрнең бирелеше.

Фәнис Яруллин. Иҗаты турында белешмә. “Иң гүзәл кеше икәнсез”, “Ана”, ”Җилкәннәр җилдә сынала” әсәрләре. Укытучыга соклану хисенең, ананың баласына булган олы мәхәббәтенең сурәтләнүе. Автобиографик әсәрләрнең үзенчәлеге.

Миргазиян Юныс. Тормыш юлы, иҗаты. “Шәмдәлләрдә генә утлар яна” повесте. Бөек Ватан сугышы вакыйгаларының чагылышы, персонажларның эчке кичерешләре, татар халкының гореф-гадәтләре, йолалары.

Энҗе Мөэминова. Тормыш юлы, иҗаты. “Туган илем минем”, “Икмәк” шигырләре. Әсәрләрнең теле, сәнгатьчә эшләнеше.

Наҗар Нәҗми. Тормыш юлы,иҗаты. “Татар теле” шигыре. Анда туган телнең бөеклеге чагылдырылу.

Милли бәйрәмнәр. (ел фасыллары буенча) Корбан гаете. Мәчетләр тарихыннан.

Ятлау өчен әсәрләр

Һ.Такташ. Мокамай.(өзек)

Х.Туфан. Туган тел турында җырлар.

М.Әмир. Агыйдел.

Ф.Яруллин. Ана.

Э.Мөэминова. Икмәк.

Н.Нәҗми. Татар теле.

Сөйләшү тематикасы

Казанда яшәгән бөек кешеләр.

Икмәк – ил тоткасы.

Тел тарихы – халык тарихы.

Яшьлек табигать бүләге.

Батырлыкны син ничек аңлыйсың?

Табигать һәм без.

Дәрестән тыш уку

Ш.Камал. Акчарлаклар.

Г.Исхакый. Зөләйха.

Х.Туфан. Гүзәл гамь

А.Гыйләҗев. Күзгә-күз.

Э.Касыймов. Гомер ике килми.

Ф.Яруллин. Яши белү.

10 нчы сыйныф

Әсәрләрне уку һәм өйрәнү

Татар әдәбияты тарихына кереш. Борынгы һәм Урта гасыр әдәбияты турында гомуми белешмә.

Кол Гали. “Кыйссаи Йосыф” поэмасы. Аның сюжеты, төп образлар, автор күтәргән төп мәсьәләләр, әсәрнең үзеннән соңгы әдәбиятыбыз үсешенә ясаган тәэсире.

Алтын Урда чоры әдәбиятына һәм мәдәниятена кыскача күзәтү.

Бу чорда иҗат иткән әдипләр, аларның әсәрләре. Жанр төрлелеге. Газәл жанры.

Сәйф Сараи. Тормышы һәм иҗаты турында белешмә. “Сөһәйл вә Гөлдерсен” дастаны. Фаҗигале язмышлар, шәхси бәхетнең иҗтимагый шартларга бәйле булуы. Сурәтләүнең табигать белән бәйләнеше, әсәрдәге романтик стиль.

Идегәй” дастаны. Аның иҗат ителү тарихы, төп образның бирелеше. Әсәрдә ил идарәсе, халык язмышы. Дастан турында төшенчә.

Казан ханлыгы тарихы һәм мәдәниятенә күзәтү. 15-16гасырларда иҗат иткән татар әдипләре.

Мөхәммәдьяр. Тормышы һәм иҗат юлы. “Төхфәи мәрдан”, “Нуры Содур” поэмалары. Аларның төшелеше, хикәяләренең төп проблематикасы, сәнгатьчә эшләнеш үзенчәлекләре.

17 нче йөз тарихына һәм әдәбиятына кыскача күзәтү.

Мәүлә Колый. Тормыш юлы, иҗаты. Аның хикмәтләре. Алардагы тема төрлелеге. Әсәрләрдә дөньявилык һәм суфилык. Хезмәт кешесенә мөнәсәбәт. Күңел каршылыгының чагылышы.

18 нче йөз тарихына һәм әдәбиятына күзәтү. Бу чорда иҗат иткән әдипләр.

Габдерәхим Утыз Имәни. Иҗаты турында белешмә. Тематикасының төрлелеге, фикер каршылыклары. Реаль күренешләрнең эзлекле сурәтләнүе. Мәрсия жаныры турында төшенчә.

19 нчы йөз әдәбиятына һәм мәдәниятенә күзәтәтү.

Габделҗәббар Кандалый. Тормыш юлы һәм иҗаты. “Сәхибҗәмалга” поэмасы. Шагыйрьнең әдәбиятка алып килгән яңалыгы. Әсәрдә мәхәббәтнең чалылышы.

Шиһабеддин Мәрҗани. Тормышы һәм иҗаты. Мәрҗани турында татар әдипләре. Татар иҗтимагый фикер үсешендә роле.

Мифтахеддин Акмулла. Тормышы һәм иҗаты. Аның аерым әсәрләре, аларның идеясе.

Каюм Насыйри. Тормышы һәм күпкырлы эшчәнлеге. “Әбугалисина” кыйссасы. Фантастик сурәтләү алымы, гуманистик идеяләрнең яклануы, хаксызлыкка каршы көрәш. Сатирик әсәрдә аымнар, иронияле сурәтләүләр.

Муса Акъегет. Тормышы һәм иҗаты. “Хисамеддин менла” повесте. Әсәрдә искелек тарафдарлары, аларга алмашка килгән яңа кешеләрне күрсәтергә омтылыш, хатын-кыз язмышы.

Заһир Бигиев. Тормышы һәм иҗаты. “Меңнәр яки гүзәл кыз Хәдичә” романы. Әсәрнең темасы, идеясе, композицион төзелеше.

20 нче йөз башы әдәбиятына күзәтү.

Гаяз Исхакый. Әдип иҗатының яңалыгы. “Ул әле өйләнмәгән иде” әсәре, анда катнаш гаилә проблемасы. Холык, әхлак һәм кеше язмышы.

Габдулла Тукай. Шагыйрьнең гасыр башындагы әдәбият үсешенә керткән өлеше. “Милли моңнар” һәм “Сәрләүхәсез” шигырьләре. Милләт язмышы. Әсәрләрнең темасы, идеясе.

Тукай образының әдәбиятта, музыкада,сынлы сәнгатьтә чагылышы.

Композитор Нәҗип Җиһанов. Музыка өлкәсендәге эшчәнлеге турында белешмә. “Кырлай” симфоник поэмасы. Г.Тукай “Шүрәле” әсәре белән танышу.

Рәссам Бакый Урманче. Иҗаты турында белешмә. Тукай образын гәүдәләндергән әсәрләре.

Сәгыйть Рәмиев. Тормышы һәм иҗаты. “Таң вакыты” һәм “Мин” шигырьләре. Авторның карашы.

Дәрдемәнд. Тормыш юлы, иҗаты. “Кораб”, “Бәллү”, “Видагъ” шигырьләре. Аларның темасы, идеясе.

Галиәсгар Камал. Иҗаты турында белешмә. “Бүләк өчен”комедиясе. Әсәрнең проблематикасы, андагы образларның бирелеше.

Артист һәм язучы Габдулла Шамуков. Аның татар театры сәнгатен үстерүдәге эшчәнлеге.

Фатих Әмирхан. Иҗаты турында белешмә. “Хәят” повесте. Әсәрнең идесе, кеше психологиясен тасвирлауда авторның осталыгы.

Мирхәйдәр Фәйзи. Тормышы һәм иҗаты. “Галиябану” драмасы. Әсәрдә мәхәббәт гүзәллеге, сафлыгы, образлар бирелеше. Драма җыр һәм музыка кергән беренче әсәрләрдән берсе булуы.

Шәехзадә Бабич. Тормышы һәм иҗаты. “Кандала” балладасы. Әсәрдәге нечкә юмор, тәнкыйть фикеренең тирәнгә яшеренүе.

Ятлау өчен текстлар

Г.Утыз Имәни. Гыйлемнең өстенлеге турында.

Г.Тукай. Милли моңнар.

С.Рәмиев. Таң вакыты.

Дәрдемәнд. Кораб. Татарлыктан татар һич гарь итәрме.

Ф. Әмирхан. Хәят (өзек).

Сөйләшү тематикасы

Татар каһарманнары.

Мәгърифәт учаклары (татар мәдрәсәләре).

Тарих һәм сәнгать

Чит илләрдәге милләттәшләребез.

Минем яраткан героем.

Сәламәтлек һәм спорт.

Дәрестән тыш уку

С.Сараи. Гөлстан бит төрек.

Кол Гали. Кыйссаи Йосыф.

К.Насыйри. Тәрбия китабы.

Г.Исхакый. Кәләпүшче кыз.

Ф.Әмирхан. Фәтхулла хәзрәт.

И.Нуруллин. Тукай.

11 нче сыйныф

Әсәрләрне уку һәм өйрәнү

1917 нче елдан соңгы әдәбият

Революция тарафтарларының 1917 нче елның 7 нче ноябренә кадәр биргән вәгъдәләре: халыкка җир, ирек,тынычлык бирү, милли мәсьәләләрне гадел хәл итү. Яңа көч белән кабынган гражданнар сугышының авыр нәтиҗәләре. Әдәбиятта көрәш темасының үзәккә куелуы. Шул әсәрләрнең аеруча характерлылары: “Кызыл байрак” (М.Гафури), “Изге көрәшкә”, “Каравылда” (М.Максуд), “Чәчәктән һәйкәл” (Ф.Бурнаш), “Декламацияләр” (Г.Камал) һ.б. Әсәрләрдәкөрәш пафосы, аның оптимизмы. Иҗтимагый-идеологик үзгәрешләрнең эстетик фикерләүгә ясаган тәэсире, социологик якның өстенлек алуы. Боларны бергә җыеп күрсәтү ягыннан “Канлы көннәрдә” (Ш.Усманов), “Яңа кешеләр” (Г.Ибраһимов) әсәрләре.

1920 – 1930 нчы еллар әдәбиятына күзәтү.

Гражданнар сугышы, ачлык темаларының даими яктыртылуы. Яңа газеталар, журналлар чыгу. Аларның әдәби әсәрләрдә үткәрелергә тиешле идеологик якка нык тәэсире. Төрле әдәби төркемнәр барлыкка килүе. Бер-беренә каршы килүче әдәби агымнарның (пролетар юнәлеш, футуризм, имажинизм һ.б.) яшәвенә әле мөмкинлек булу.Әдәбиятта аеруча еш очрый торган темалар: кешенең революциядәге урыны; кеше бәхете: “Шобага”, “Яр буенда учаклар” (К.Нәҗми), “Эшче” (М.Гафури), “Бәхет” (М.Җәлил) һ.б.; революцион аскетлык: “Ил кызы”, “Краском мәхәббәте” (Ш.Усманов). Иске көчләрне сатира утына тоту: “Сакла, шартламасын!” (К.Тинчурин), “Деникинның төше” (Г.Камал) һ.б.

Татарстан һәм СССР язучыларының беренче съездлары (1934). Социалистик реализм иҗаты методы, аныҗ үзенчәлекләре.

Г.Ибраһимов “Казакъ кызы” романы. Әсәрдә казак тормышының бирелеше,үзәк геройларга кыскача характеристика.

К.Тинчурин. “Сүнгән йолдызлар” драмасы. Әсәрдә кеше бәхетенең чагылышы.

Һ.Такташ. “Мәхәббәт тәүбәсе” поэмасы.

Г.Кутуй. “Тапшырылмаган хатлар” повесте. Әсәрнең гаилә һәм мәхәббәт мәсьәләләрен яктырту үзенчәлекләре.

1940 – 1950 нче еллар әдәбиятына күзәтү

Бөек Ватан сугышы алды һәм сугыш вакытында татар әдәбияты. Иҗатта җиңүгә булган омтылышның үзәктә торуы. Шигърият, хикәянең активлашуы. Драма әсәрләре, аларның бу чордагы төп юнәлеше. М.Җәлил, Ф.Кәримнәрнең татар шигъриятен үстерүдәге рольләре. Т.Гыйззәт, М.Әмир, Н. Исәнбәт, Г. Кутуй, И. Гази, А.Шамов һ.б. әсәрләре.

Иленнче елларда да сугыш темасаның дәвам иттерелүе. С.Хәким, Н.Арсланов, Г.Хуҗиев, Ф.Хөсни, А.Шамов, И.Гази һ.б. поэмалары, хикәяләре һәм повестьләре. М.Әмир, Р.Ишморатларның драма әсәрләре. Г.Әпсәләмов романнары. Г.Бәшировның “Намус” романы.

Илленче еллар урталарында шәхес культының фаш ителүе. Г.Ибраһимов, К.Тинчурин, Ш.Усманов, Г.Толымбайский, Ф.С. – Казанлы, Л.Гыйльми һәм башкаланың исемнәре һәм әсәрләре кайту. Х. Туфанның намуслы исеме торгызылу, аның әдәбиятка кайтуының әһәмияте. М. Җәлил исеменең һәм “Моабит дәфтәрләре” нең илгә кайтуының җәмгыятькә һәм әдәбиятка китергән тәэсире.

1957 елда Мәскәудә татар әдәбияты һәм сәнгате декадасы үткәрелү, аның әһәмияте.

М.Җәлил. “Хуш акыллым”, “Кошчык”, “Бүреләр”, “Тупчы анты” җыетыгы, “Моабит дәфтәрләре” җыентыгы.

Фатих Кәрим. Иҗаты һәм язмышы турында белешмә. “Разведчик язмалары” повестеннән өзекләр һәм “Сибәли дә сибәли” шигыре. Әсәрләрнең идея эчтәлеге турында фикер алышу..

1960 еллар һәм хәзерге чор әдәбиятына күзәтү

Илдә илленче еллар урталарыннан соң булган кайбер уңай үзгәрешләрнең әдәбиятка тәэсире.

Поэзия.

Гамил Афзал, Зөлфәт, Ренат Харис һ. б. әсәрләре, аларның үзенчәлекле яклары.

Хәсән Туфан. Иҗатына күзәтү. “Ә үткәнгә хатлар бармыйлар”, “Кармәт истәлекләре”. Әсәрләрнең төп проблематикасы һәм яңалыгы.

Сибгат Хәким. Иҗатына күзәтү. “Гел кояшка карый тәрәзәләрем”, “Башка берни дә кирәкми” шигырьләре. Әсәрләрдә туган якның бирелеше, аларда нечкә лиризм.

Илдар Юзеев. Иҗаты турында белешмә. “Таныш моңнар” поэмасы. Романтик буяулар белән сурәтләнеше.

Равил Фәйзуллин. Иҗаты турында белешмә. “Якты моң”, “Яздан аерып булмый Тукйны” шигырьләре. Аларда тирән уй, фәлсәфә.

Рәдиф Гаташ. Иҗатына күзәтү. “Ирләр булыйк”, “Укытучыма” әсәрләрендә күтәрелгән төп темалар, аларның сәнгатьчә эшләнеше.

Проза

Фатих Хөсни “Утызынчы ел”, Ибраһим Гази “Онытылмас еллар”, Мәхмүт Хәсәнов “Язгы аҗаган” әсәрләре. Бу әсәрләрдә җәмгыять һәм шәхес мөнәсәбәтләре, аларның яңача хәл ителүе.

Әмирхан Еники. Иҗаты турында белешмә. “Әйтелмәгән васыять” әсәре. Халык мирасына һәм ул мирасны саклап китереп җиткерүчеләргә хәзерге мөнәсәбәтне яктырту.

Мөхәммәт Мәһдиев. Иҗаты турында белешмә. “Бәхилләшү” повесте. Әсәрдә авыл кешеләренең рухи дөньясын чагылдыру, әхлакый сыйфатларның бирелеше.

Нурихан Фәттах. Иҗаты турында белешмә. “Әтил суы ака торур” романы. Әсәрдә Бөек Болгар дәүләте төзелү, шул заман кешеләренең язмышы.

Мөсәгыйт Хәбибуллин. Иҗаты турында белешмә. “Атилла”, “Кубрат хан” романы. Әсәрдә чал тарихны яктыртудагы яңалыклар. Тарихи роман турында төшенчә.

Драматургия

Хәй Вахит. Иҗаты турында белешмә. “Беренче мәхәббәт” драмасы. Әсәрдә яшьләр темасын чагылдыру үзенчәлекләре.

Туфан Миңнуллин. Иҗаты турында белешмә. “Үзебез сайлаган язмыш” пьесасы. Анда мәктәп тормышының һәм укытучылар образларының бирелеше.

Балалар әдәбияты.

Татар балалар әдәбиятына күзәтү. Җәвад Тәрҗеманов, Хәкимҗан Халиков, Җәүдәт Дәрзаман һ.б. иҗаталры. Аларның әсәрләрендә төп тема һәм проблемалар.

Шәүкәт Галиев иҗатына күзәтү. Аның балалар поэзиясендә кеше шәхесенең формалашу процессында катлаулы мөнәсәбәтләрнең чагылышы.

Роберт Миңнуллин иҗатына күзәтү. Балалар поэзиясен үстерүдәге эшчәнлеге. Шигырьләрдә теалар, образларның бирелеше.

Әдәби тәнкыйть. Бу өләдә эшләүче галимнәр: Мәхмүт Хәсәнов, Флүн Мусин, Азат Әхмәдуллин һ.б.

Йомгак.

Ятлау өчен әсәрләр

Һ.Такташ. Мәхәббәт тәүбәсе (өзек).

М.Җәлил. Кошчык.

Ф.Кәрим. Разведчик язмалары (өзек).

С.Хәким. Гел кояшка карый тәрәзәләрең.

Р.Фәйзуллин. Яздан аерып булмый Тукайны.

Р.Гаташ. Укытучыма. Ирләр булыйк.

Сөйләшү тематикасы

Туган як моңнары.

Күңелемдә мәңге калыр туган җирем.

Тел озын – гомер кыска.

Чит илләрдә яшәүче милләттәшләребез.

Яраткан язучым.

Дәрестән тыш уку

Р.Мостафин. Өзелгән җыр эзеннән.

М.Хәбибуллин. Кубрат хан.

Ф.Хөсни. Утызынчы ел.

М.Хәсәнов. Язгы аҗаган.

М.Мәһдиев. Торналар төшкән җирдә.

Рус мәктәпләрндә укучы татар балаларына ана теле укыту программасы

5-11 нче сыйныфлар

Аңлатма язуы

Соңгы елларда республикада татар теленең куллану даирәсе киңәйде, иҗтимагый функциясе көчайде.Милләтара мөнәсәбәтләрне якынлаштыручы, җайга салучы чара буларак та аның мөмкинлекләре үсте.

Татар теле – иң камил һәм төзек телләрнең берсе.Татар теле – халкыбызның буыннан буынга күчеп килүче рухи, мәдәни байлыгын саклаучы, буыннар чылбырын тоташтыручы, тормыш –көнкүрешнең барлык өлкәләрендә кулланыла торган аралашу чарасы.

Тәкъдим ителә торган программа гомуми төп һәм гомуми урта белем бирү өчен кирәкле һәм җитәрлек күләмдәге тел һәм сөйләм материалын үз эченә алган минимум белем эчтәлеген тәшкил итә.Ул “Татар мәктәпләрендә татар телен ана теле буларак укыту эчтәлегенә таләпләр минимумы”нда каралган шартларны исәпкә алып төзелде.

Белем бирү эчтәлеге инвариант һәм вариатив өлешләрдән тора.

Татар теле буенча мәҗбүри минимум инвариант буларак тәкъдим ителә һәм андагы белем, күнекмәләр күләмен урта мәктәпне тәмамлаучы һәр укучының үзләштерүе мәҗбүри.

Вариатив өлеш белем бирү эчтәлегенең үзгәртелә алуын күздә тота,ягъни уку процессына милли төбәк компоненты кертелә.

Гомуми урта белем бирү системасында укыту-тәрбия процессының сыйфатын күтәрү укыту чараларын, метод һәм алымнарын даими рәвештә камилләштерүгә бәйләнгән.Төп укыту чараларына программа һәм дәреслекләр керә.Программа-үзләштерелергә тиешле белем, осталык һәм күнекмәләрнең күләмен, материалны өйрәтү тәртибен билгели торган документ.

Дәреслек-программа нигезендә төзелгән, татар теленнән системалы рәвештә белем бирү өчен тәкъдим ителгән тәп кулланма.Дәреслектәге материал коры ятлауга гына кайтып калырга тиеш түгел, ул укучыларда туган телгә карата кызыксыну уятырга, укуга уңай мөнәсәбәт, иҗади караш, җаваплылык хисләре тәрбияләүгә юнәлдерелгән.Бу исә яңа төзелгән программаның заман таләпләренә туры килүен сорый, аның психологик, дидактик, лингвистик һәм методик принципларга җавап бирүен таләп итә.Без бу уңайдан

Гамәли эштә белем бирүне камилләштерүгә ярдәм итүче түбәндәге принципларны тәкъдим итәбез:

Психологик принциплар:укучыга аерым якын килү, баланың яшь үзенчәлеген исәпкә алу;

Гомумдидактик принциплар:фәннилек һәм дәвамчылык, теориянең практика белән бәйләнеше, аңлылык һәм активлык,аңлаешлылык һәм көч җитәрлек булу, үстерелешле укыту, тәрбия бирү, күрсәтмәлелек;

Лингвистк принциплар: системалылык һәм аңа бәйле комплекслылык, функциональ-семантик,культурологик;

Методик принциплар: аралашу, концентрик,сөйләм һәм тел материалын минимумлаштыру.

Укыту методы һәм алымнарына килгәндә исә, алар түбәндәгеләр: катнаш, тәрҗемә итү, таныштыру, аудиовизуаль, күзәтү, әңгәмә, эксперимент һ.б.

Лингвистик компетенция фонемалар, морфемалар, сүз ясалышы, сүзтезмәләр, җөмләләр, җөмлә кисәкләре, лексик һәм грамматик берәмлекләр, лингвистик анализны һ.б. үз эченә ала.

Аралашу компетенциясе ул-башкалар әйткәнне аңлау һәм үз фикереңне белдерү өчен тупланган белем, осталык, күнекмәләр җыелмасы; хәзерге татар әдәби теле нормаларына ия булу, сүз байлыгын, сөйләмнең грамматик ягын дөрес итеп үзләштерү; телдән һәм язма формада бәйләнешле сөйләм күнекмәләрен булдыру һ.б.

Этнокультура өлкәсенә караган компетенция, телне милли-мәдәни яссылыкта үзләштерү ул- укучыларны сөйләмгә өйрәткәндә, рухи, эстетик тәрбия һәм белем бирү чарасы буларак, милли үзенчәлекләрне чагылдырган текстлар белән эшләү, тормыш-көнкүреш, гореф- гадәт үзенчәлекләрен,сынлы сәнгать, халык авыз иҗаты үрнәкләрен белү,татар сөйләм этикетына ия булу.

Программа тел белеме тармаклары арасында системалылык һәм эзлеклелек, фәннилек, аңлаешлылык һәм көч җитәрлек булу, дәвамчанлык һ.б. принципларны истә тотып төзелде.

Сыйныфлар буенча өйрәнелергә тиешле материал түбәндәгечә бүленә.

5 сыйныфта, башлангыч сыйныфларда үткәннәрне кабатлаганнан соң, фонетика, орфоэпия, графика һәм орфография буенча белемнәр тирәнәйтелә, системага салына, сүзләргә фонетик анализ ясау күнекмәләре бирелә.Рус мәктәбендә укучы татар балалары өчен татар телендәге авазларның классификациясен, акустик һәм артикуляцион үзгәрешләрен белү аеруча мөһим. Үзенчәлекле фонетик закон буларак, сингармонизм да, бу темаларны өйрәнгәдә җентекләп өйрәнелә.

Моңарчы гамәлдә өйргән программадан аермалы буларак, 5 нче сыйныфта сүз төзелеше һәм сүз ясалышы буенча системалы белем бирү карала. Шушы максаттан чыгып, бу сыйныфта тамыр, нигез һәм кушымчаларның төрләре турында да бирелә.

6 сыйныфта үткәннәр искә төшерелә.

Исем темасын дәвам итеп, 6 сыйныфта катлаулырак темалар үтелә, исемнәрнең ясалыш ысуллары өйрәнелә.Исемнәрне морфологик яктан тикшереп,алар буенча йомгак ясала.

Сыйфатларны өйрәнгәндә, аларның төркемчәләре дә үтелә.Сыйфатларның төрле ысуллар белән ясалышы, аларны морфологик яктан анализлау теманы йомгаклый.

Саннарның саналмыш белән куллану үзенчәлеге, татар телендә аларның исемләшүе,сан төркемчәләре, аларның ясалышы өйрәнелгәч, морфологик анализ ясала.

Рәвеш турында мәгълүмат беренче тапкыр 6 нчы сыйныфта бирелә.Аларның төркемчәләрен, ясалыш үзенчәлекләрен өйрәнгәннән соң, морфологик анализ ясап, бу сүз төркеме буенча нәтиҗә чыгарыла.

Алмашлык-6 нчы сыйныфта үтелә торган ахыргы сүз төркеме.Башлангыч сыйныфларда зат һәм сорау алмашлыклары инде өйрәнелгәнгә күрә, калган биш төркемчәгә вакыт та күбрәк бирелә.

7 нче сыйныфта 5-6 нчы сыйныфларда үткәннәр искә төшерелә.

Бу сыйныфта өйрәнелә торган сүз төркемнәреннән фигыль төп урынны алып тора.Башлангыч сыйныфта үткәннәрне тирәнәйтеп һәм системага салып, аның барлык төркемчәләре һәм аларның грамматик үзенчәлекләре тәкъдим ителә, ясалышы өйрәнелә.Аларга морфологик анализ ясап, тема йомгаклана.

Программада, беренче мәртәбә буларак, аваз ияртемнәре мөстәкыйль сүз төркеме рәтендә бирелә.Аларның морфологик һәм синтаксик үзенчәлекләре, исемнәр белән фигыльләрне ясаудагы әһәмияте ассызыклана.

Хәбәрлек сүзләр мөстәкыйль һәм ярдәмлек сүз тәркемнәре арасында торучы сүз төркеме буларак карала.

Бәйләгеч сүз төркеме буларак, бәйлекләр белән теркәгечләрнең сөйләмдәге әһәмияте, кулланылу үзенчәлекләре, аларны төркемләү, рус телендәге теркәгечләр белән уртак билгеләре киң яктыртыла.

Кисәкчәләрнең сөйләмдә тоткан урыны, мәгънәләре буенча төркемләнүе һәм аларның дөрес язылышы да тәфсилләп бирелә.

Ымлыклар турында гомуми мәгъ лүмат алгач, укучылар аларның ясалу үзенчәлекләрен өйрәнәләр.

7 нче сыйныфта грамматиканың бер бүлеге булган морфологияне өйрәнү тәмамлана.Сүз төркемнәренең тәрле формаларын сөйләмдә дөрес куллануга рус мәктәбендә укучы балалар белән эшләүче укытучы аеруча игътибарлы булырга тиешле.

8 нче сыйныфта татар теле дәресләре алдагы сыйныфларда-морфология, башлангыч сыйныфларда синтаксис буенча алган белем һәм күнекмәләрне искә төшерүдән башлана.Әлеге сыйныфта гади җөмлә синтаксисы һәм пунктуациясе,аерым алганда, татар теленең гади җөмлә синтаксисын үзләштерүдә аеруча мөһим булган темалар өйрәнелә.

9 нчы сыйныфта синтаксис буенча үткән уку елында өйрәнелгән кабатлана һәм кушма җөмлә синтаксисы үзләштерелә, шулай ук текст синтаксисы, текстның бер төре буларак тезем, чит сөйләмле текст буенча төшенчә бирелә, андагы тыныш билгеләре өйрәнелә.

10 нчы сыйныфта “Тел-аралашу чарасы, иҗтимагый һәм сәяси күренеш” дигән тема телнең төп функцияләре,телләрне төркемләү, тел һәм сөйләм берәмлекләрен үзара бәйләнештә куллану, сөйләм төрләре турында мәгълүмат бирүне күздә тота.

Фонетика,орфоэпия, графика, орфография, аваз һәм фонема турында өйрәнелгәннәр

Ныгытыла, сүзләргә фонетик анализ ясау күнекмәләре бирелә.Тел белеменең әлеге бүлеген өйрәнү карала.

11 нче сыйныфта алдагы сыйныфта үтнлгән материаллар искә төшерелгәч, грамматика төшенчәсе, аның бүлекләре,өйрәнү объектлары һәм аларның үзара бәйләнешләре турында гомуми мәгълүмат бирелә;татар теле грамматикасына нигез салучы галмнәр, аларның төп хезмәтләре өйрәнелә;татар теленең сүз төзелеше һәм сүз ясалышы , морфология, синтаксис бүлекләрен өйрәнү турында мәгълүмат бирелә.

Рус мәктәбендә укучы татар балаларын бәйләнешле сөйләмгә өйрәтү дәвамлы һәм мөһим бурычлардан санала.Бәйләнешле сөйләм үстерү дәресләре укучыларны дөрес, матур, үтемле һәм аңлаешлы итеп сөйләргә, язарга, язганны укып аңларга һәм аңлата белергә, үз фикерләреңне белдерергә, иҗади эшләр белән шөгыльләнергә өйрәтү максатларын куя.

Татар теле дәресләрендә сөйләм телен үстерү,гадәттә, өч юнәлештә алып барыла.

Беренче юнәлеш телебезнең әдәби нормаларын үзләштерүдән гыйбәрәт.

Икенче юнәлеш- аларның сүз байлыгын арттыруга һәм һәр сүзне урынын белеп кулланырга ирешүне максат итеп куя.

Өченче юнәлеш- укучыларның әйтергә теләгән фикерен сөйләмә һәм язма формада,

Ягъни телдән һәм язма рәвештә, аңлаешлы һәм бәйләнешле итеп җиткерә белүләренә ирешү.

Рус мәктәбенең 5-11 нче сыйныфларында укучы татар балалары өчен тәкъдим ителгән прграмма,фонетика,лексика, орфоэпия, графика, орфография,лексикография, сүз тәзелеше һәм сүз ясалышы, морфология, синтаксиска караган мәгълүматны һәм бу өлкәдә эшләгән галимнәрнең фәнни- методик эшчәнлеге белән таныштыруны күзаллый,9-11 нче сыйныф ахырында укучыларның белем, осталык һәм күнекмәләренә төп таләпләрне үз эченә ала.

5 нче сыйныф

1.Башлангыч сыйныфларда үткәннәрне кабатлау

Лексика буенча өйрәнгәннәрне кабатлау.

Татар телендә сүзнең мәгънәле кисәкләре буларак тамыр һәм кушымчалар.Кушымчаларның төрләре.

Башлангыч сыйныфларда исем, сыйфат, сан, алмашлык һәм фигыль буенча үткәннәрне кабатлау.

Синтаксис буенча өйрәнгәннәрне кабатлау:сүзтезмә һәм җөмлә; җөмләнең баш кисәкләре; җәенке һәм җыйнак җөмләләр; җөмләнең иярчен кисәкләреннән аергыч; җөмләнең тиңдәш кисәкләре һәм алар янында теркәгечләрне дөрес куллану;эндәш сүзләр һәм интонация.

2.Фонетика,орфоэпия,графика һәм орфография

Фонетика һәм орфоэпия турында гомуми мәгълүмат.Авазларның ясалу урыннары һәм ысуллары турында төшенчә.

Татар телендә сузык авазлар һәм аларның классификациясе. Аңкау һәм ирен гармонисе.Татар телендә сузыкларның кыскаруы.

Тартык авазлар классификациясе Татар телендә тартыкларның сөйләмдәге үзгәрешләре.

Татар телендә иҗек калыплары.Сүз басымы.Интонация һәм аның төрләре турында гомуми мәгълүмат.

Графика һәм орфография. Аваз һәм хәреф төшенчәләре.Татар алфавиты.

Икешәр аваз кушылмасын белдергән хәрефләрнең (я,ю,е) дөрес язылышы.

Ъ,ь хәрефләренең дөрес язылышы.

Сүзләргә фонетик анализ ясау.

Кабатлау.

3.Лексика һәм лексикография

Лексика турында гомуми мәгълүмат. Сүзнең лексик мәгънәсе.

Киле чыгышы ягыннан татар теленең сүзлек составы.

Кулланылыш өлкәсе буенча татар теленең сүзлек составы.

Кулланылыш активлыгы буенча сүзлек составы.

Төрле типтагы сүзлекләрнең төзелү принциплары, алардан дөрес файдалану.

Кабатлау.

4.Сүз төзелеше һәм сүз ясалышы

Сүзнең тамыры һәм кушымчалар. Төрле сүз төркемнәрен ясый торган кушымчалар.Мөнәсәбәт белдерүче кушымчалардан бәйләгечләр һәм модальлек кушымчалары. Татар телендә кушымчаларның ялгану тәртибе.

Сүзнең нигезе.Тамыр һәм ясалма нигезле сүзләр.

Татар телендә сүз ясалу ысуллары:

.ясагыч кушымчалар белән яңа сүзләр ясау;

.сүзләрне кушу яки теркәү юлы белән кушма, парлы һәм тезмә сүзләр ясау;

.бер сүз төркеменнән икенчесенә күчү юлы белән яңа сүзләр ясау;

.сүзләрне кыскарту юлы;

.фонетик ысул белән яңа сүзләр ясалу;

Сүзләрнең төзелешен һәм ясалышын тикшерү.

Кабатлау.

Ел буена үткәннәрне гомумиләштереп кабатлау.

5.Бәйләнешле сөйләм үстерү

1.Бирелгән терәк сүзләрне кулланып,кечкенә хикәя төзү.

2Өйрәнелгән сүз төркемнәрен файдаланып, яраткан ел фасылы турында кечкенә хикәя язу.

3.Хикәя һәм сорау җөмләләрне файдаланып, укыган китап яки спектакль буенча кара-каршы сөйләшү (далог) төзү.

4.Укыган яки тыңланган әдәби өзеккә, хикәя һәм сорау җөмләләрне файдаланып, план төзү.

5.Бирелгән репликалардан логик бәйләнешле диалог төзеп язу.

6.Бирепгән фразиологик әйтемнәрне бер телдән икенче телгә тәрҗемә итү.

7.Изложение (сочинение) язарга өйрәнү.

8.Төрле характердагы диктантлар язу.

6 нчы сыйныф

1.5 нче сыйныфта үткәннәрне кабатлау

2.Морфология

Сүз төркемнәре турында гомуми мәгълумат бирү.

Исем.Аның лексик – грамматик мәгънәсе һәм морфологик-синтаксик билгеләре.

Ялгызлык һәм уртаклык исемнәр.Исемнәрнең берлек һәм күплек сан формалары,килеш һәм тартым белән төрләнеше.Алынма сүзләрдәге килеш һәм тартым кушымчалары.

Исемнәрнең ясалышы.

Исемнәргә морфологик анализ ясау.

Кабатлау.

Сыйфат.Аның лексик-грамматик һәм морфологик-синтаксик билгеләре.Асыл һәм нисби сыйфатлар.Сыфатның исемләшүе.Сыфат дәрәҗәләре.

Сыйфатның ясалышы.

Сыйфатларга морфологик анализ ясау.

Кабатлау.

Сан.Аның лексик-грамматик мәгънәсе әм морфологик-синтаксик билгеләре. Татар телендә саналмышның куллану үзенчәлеге.Саннарның исемләшүе.

Сан төркемчәләре:

.микъдар саны;

.тәртип саны;

.чама саны;

.бүлем саны;

.җыю саны;

Саннарның ясалышы, аларның дөрес язылышы.

Саннарга морфологик анализ ясау.

Кабатлау.

Рәвеш турында гомуми мәгълүмат. Аның лексик-грамматик һәм морфологик-синтаксик үзенчәлекләре.

Рәвешнең мәгънә тәркемчәләре:

.саф рәвешләр;

.охшату-чагыштыру рәвешләре;

.күләм-чама рәвешләре;

.урын рәвешләре;

.вакыт рәвешләре;

.сәбәп-максат рәвешләре;

Рәвешләрнең ясалышы.

Рәвешләргә морфологик анализ ясау.

Кабатлау.

Алмашлык турында гомуми мәгълүмат.Аларның мәгънә төркемчәләре:

.зат алмашлыклары;

.сорау алмашлыклары;

.билгесезлек алмашлыклары;

.юклык алмашлыклары;

.билгеләү алмашлыклары;

.тартым алмашлыклары;

.күрсәтү алмашлыклары.

Алмашлыкларның сөйләмдә дәрес кулланылышы.Алмашлыкларга морфологик анализ ясау.

Кабатлау.

Ел буенча үткәннәрне гомумиләштереп кабатлау.

3.Бәйләнешле сөйләмне үстерү

1.Юл йөрү кагыйдәләрен белүне күрсәтеп, 7-8 репликадан торган диалог төзү.

2.Әти-әниеңә яки туганнарыңа рәхмәт хаты язу.

3.Табигатьне саклау турында газетага мәкалә язу.

4.Укучыларның тормыш тәҗрибәсеннән чыгып, өйрәнелгән әсәрләрне кулланып, сочинениеләр язу.

6.Сүз төркемнәрен өйрәнгәч,алган белемнәренә таянып, грамматик биремле диктантлар язу.

7.Төрле сүз төркемнәре кергән җәмләләрне татарчадан русчага һәм русчадан татарчага тәрҗемә итү.Сүзлекләрне куллану.

8.Уңай кешелек сыйфатлары тәрбияләү максатыннан чыгып сайланган текстлар буенча изложениеләр язу.

7 нче сыйныф

1.Морфология буенча 6 нчы сыйныфта үткәннәрне кабатлау.

2.Фигыль

Татар телендә фигыльнең нигезе турында гомуми мәгълүмат.Фигыльнең барлык-юклык формалары.

Фигыль юнәлешләре.

Фигыль төркемчәләре.Затланышлы фигыльләр.

Боерык фигыль,аның мәгънәләре, зат-сан белән төрләнеше, дөрес интонация һәм басым белән кулланылышы.

Хикәя фигыль, аның заман формалары.

Хәзерге заман хикәя фигыль, аның мәгънәләре, формалары, зат-сан белән төрләнеше.

Үткән заман хикәя фигыль,аның мәгънәләре,формалары,зат-сан белән төрләнеше.

Киләчәк заман хикәя фигыль,аның мәгънәләре, зат-сан белән төрләнеше.

Шарт фигыль, аның мәгънәсе, формасы, зат-сан белән төрләнеше.

Сыйфат фигыль аның мәгънәсе, заман формалары, исемләшүе һәм исемгә күчүе.Сыйфат фигыльләрнең сөйләмдә кулланылышы.

Хәл фигыль, аның мәгънәләре, формалары, сөйләмдә кулланылышы.

Исем фигыль, аның мәгънәсе, формасы, сөйләмдә кулланылышы.Аларның исемгә күчү очраклары.Татар телендә фигыльләрнең төп формасы буларак сүзлекләрдә бирелүе.

Инфинитив фигыль, аның мәгънәсе, формалары, сөйләмдә дөрес кулланылышы һәм дәрес язылышы.

Татар телендә ярдәмче фигыльләрнең кулланылышы

Кайбер мөстәкыйль мәгънәле фигыльләрең ярдәмче фигыль буларак куллану очраклары.

Фигыльләрнең ясалышы.

Фигыльләргә морфологик анализ ясау.

Кабатлау.

Аваз ияртемнәре турында гомуми мәгълумат. Аларның ясалуы, морфологик-синтаксик үзенчәлекләре.Аваз ияртемнәреннән ясалган исемнәр һәм фигыльләр.

Аваз ияртемнәренә морфологик анализ ясау.

Кабатлау.

Бәйлекләр турында гомуми мәгълумат.Аларның сөйләмдә кулланылу үзенчәлекләре.

Бәйлекләрне төркемләү.

Бәйлек сүзләр, аларның формалары, җөмләдә кулланылышы.

Бәйлекләргә морфологик характеристика бирү.

Кабатлау.

Теркәгечләр турында гомуми мәгълумат бирү.

Теркәгечләрне куллану үзенчәлекләре.

Теркәгечләрне төркемләү.

Теркәгеч сүзләр.Аларның формалары, теркәгечләрдән аермасы.

Татар һәм рус телләрендә теркәгечләрнең уртак яклары, җөмләдә кулланылышы.

Теркәгечләрне морфологик яктан тикшерү.

Кабатлау.

Кисәкчәләр турында гомуми мәгълумат. Аларны мәгънәләре буенча төркемләү.Татар телендә кисәкчәләрнең дөрес язылышы.

Кисәкчәләргә морфологик анализ ясау.

Кабатлау.

Ымлыклар турында гомуми мәгълумат.Аларның ясалу үзенчәлекләре һәм сөйләмдә кулланылышы. Ымлыкларны төркемләү.

Морфология буенча үткәннәрне гомумиләштереп кабатлау.

3.Бәйләнешле сөйләм үстерү.

1.Башкалар ачык күзалларлык итеп, яратып укыган берәр әдәби герой турында сөйләү

2.Мәктәпләрдә уздырылачак берәр дәрестән тыш чара турында белдерү язу.

3.Бәйрәм белән котлау тексты язу.

4.Грамматик биремле контроль диктантлар язу.

5.Рәсемгә карап, хикәя төзү.

6.Грамматик биремле төрле типтагы диктантлар язу.

7.Программага кертелгән әдәби әсәрләрдән алынган өзекләрне файдаланып, излоңениеләр язу.

8.Мөстәкыйль һәм ярдәмче сүз төркемнәрен кертеп төзелгән җөмләләрне тәрҗемә итү.

9.Экскурсиядә һәм торле спектакль –концертларда,мәктәпләрдә уздырылган бәйрәм кичәләрендә алган тәэсирләрдән файдаланып, сочинениеләр язу.

8 нче сыйныф

1.5-7 нче сыйныфларда үткәннәрне кабатлау

2.Синтаксис. Гади җөмлә синтаксисы һәм пунктуация.

Синтаксис буенча гомуми мәгълүмат.Телебезнең сентаксик һәм сөйләм берәмлекләре турында төшенчә

Гади җөмлә синтаксисы, кушма җөмлә синтаксисы һәм текст синтаксисы хакында кыскача мәгълүмат.

Җәмләдә сүзләр бәйләнеше.Сүзтезмә. Сүзләр бәйләнеше турында гомуми мәгълумат.Сүзләр арасында тезүле һәм ияртүле бәйләнеш.Аларны белдерә торган тел чаралары.Иятүле бәйләнешнең сөйләм. Оештырудагы роле.

Сүзтезмә турында гомуми төшенчә.Сүзтезмәдә иятүче һәм иярүче кисәкләр

Кабатлау.

Җөмлә кисәкләре.Җөмлә кисәкләре турында гомуми мәгълүмат.

Җөмләнең баш кисәкләре.Ия һәм аның белдерелүе, төрләре.Ия белән хәбәрнең җөмләдәге урыны.

Хәбәрнең ия белән ярашуы.Ия белән хәбәр арасында сызык куелу очраклары.

Кабатлау.

Җөмләнең иярчен кисәкләре.Аергыч, аның белдерелүе һәм аерылмыш белән бәйләнеше.

Тәмамлык һәм аның төрләре. Урын хәле.Вакыт хәле.Рәвеш хәле.Күләм хәле.Сәбәп хәле.Максат хәле.Шарт хәле.Кире хәл.Аерымланган хәлләр турында төшенчә.Телебездә төтле хәлләрнең аерымлану үзенчәлекләре.Алар янында тыныш билгеләре.

Кабатлау.

Аныклагыч турында гомуми мәгълүмат. Аныклагычның аныкланмыш белән бәйләнеше.Аныклагычларның аерымлануы һәм алар янында тыныш билгеләре.

Җәмләнең баш һәм иярчен кисәкләрн гомумиләштереп кабатлау.

Модаль кисәкләр.Эндәш сүз һәм кереш сүз турында гомуми төшенчә. Эндәш һәм кереш сүзләрнең үзенчәлекләре, җөмләдәге урыны.Кереш сәзләрне мәгънә ягыннан төркемләү.Эндәш һәм кереш сәзләр яныныда тыныш билгеләре.

Кабатлау.

Җөмләнең тиңдәш кисәкләре.Тиңдәш кисәкләр турында төшенчә.Аларны үзара теркәүче чаралар. Тиңдәш кисәкләр янында гомумиләштерүче сүзләр.Тиңдәш кисәкләр һәм гомумиләштерүче сүзләр янында тыныш билгеләре.

Кабатлау.

Сүз тәртибе.Җөмләдә сүз тәртибе турында гомуми мәгълүмат.

Сүзләрнең уңай һәм кире тәртибе.Төрле сөйләм стильләрендә сүз тәртибен билгеләүче факторлар.Җөмлә кисәкләренең җөмләдәге урыны.Татар һәм рус телләрендә сүзләрнең урнашу тәртибе үзенчәлекләре.

Кабатлау.

Гади җөмлә төрләре.Җөмлә турында гомуми төшнчә.

Әйтү максаты буенча җөмлә төрләре: хикәя җөмлә, сорау җөмлә, боеру җөмлә һәм тойгылы җөмләләр. Әйтү максаты буенча төрле җөмләләр янында куела торган тыныш билгеләре.

Кабатлау.

Оештыручы үзәкнең саны буенча җөмлә төрләре: ике составлы һәм бер составлы җөмлә турында гомуми төшенчә.Җыйнак һәм җәенке җөмләләр.

Бер составлы җөмлә төрләре һәм аларның үзенчәлекләре.Бер составлы исем (атау) җөмлә. Бер составлы фигыль (иясез) җөмләләр. Бер составлы сүз җөмлә.

Кабатлау.

Тиешле җөмлә кисәгенең кулланылу-кулланылмавы буенча җөмлә төрләре: тулы һәм ким җөмләләр турында гомуми мәгълүмат. Ким җөмләләрнең төрләре.һәм аларның кулланылышы.

Кабатлау.

Раслау һәм инкарь җөмлә турында гомуми төшенчә.

Кабатлау.

Гади җөмлә синтаксисын һәм анда кулланылучы тыныш билгеләрен гомумиләштереп кабатлау.Гади җөмләләргә синтаксик анализ ясау.

3.Бәйләнешле сөйләм үстерү

1.Укыган әдәби героена адресланган хат язу.

2.Тормышта үрнәк булырдай берәр кеше турында очерк язу.

3.Концертка яки театрга баргач алган тәэсирләр турында сөйләшү, диалогик һәм монологик сөйләм үрнәкләре табу.

4.Татар һәм рус телләрендәге кушма җөмләләрне төзелешләре, бәйләүче чаралары һәм функцияләре ягыннан чагыштыру.

5.Әдәби геройларга хаоактеристика язарга өйрәнү.

6.Татар телендәге сүз тәртибе үзенчәлекләрен чагылдырган кыска текстларны тәрҗемә итү күнегүләрен үтәү.

7.Экологик темага сочинение элементлары булган излоңениеләр язу.

8.Үтелгән темаларга таянып, грамматик биремле диктантлар язу.

9.Дәрестән тыш укылган әдәби әсәрләргә таянып, сочинениеләр язу.

9 нчы сыйныф

1.Синтаксис буенча 8 нче сыйныфта өйрәнгәннәрне кабатлау

2.Кушма җөмлә синтаксисы һәм пунктуация

Кушма җөмлә һәм кушма җөмлә синтаксисы буенча гомуми төшенчә. Кушма җөмләне төзүче аерым җөмләләрнең грамматик, мәгънә һәм төзелеше ягыннан бәйләнеше турында мәгълүмат.

Форма һәм мәгънә бәйләнеше буенча кушма җөмлә төрләре: тезмә һәм иярченле кушма җөмләләр.Теркәгечле һәм теркәгечсез тезмә кушма җөмләләр, аларның аерым компонентлары арасындагы мәгънәви бәйләнешләр.Тезмә кушма җөмләләрдә тыныш билгеләре.

Иярченле кушма җөмлә турында гомуми мәгълүмат. Баш җөмләгә үзенең хәбәре составында тормаган чаралар ярдәмендә бәйләнгән (аналитик) ичрченле кушма җөмләләр.Татар теленең үзенчәлеге буларак, баш җөмләгә үзенең хәбәре составындагы чаралар ярдәмендә бәйләнгән (синтетик) иярченле кушма җөмләләр. Аналитик һәм синтетик иярченле кушма җөмләләрдә бәйләүче чаралар һәм тыныш билгеләре.

Татар һәм рус телләрендә тезүле һәм ияртүле бәйләнеш ярдәмендә барлыкка килүче кушма җөмләләр. Аларның охшаш һәм үзенчәлекле билгеләре.

Кабатлау.

Мәгънә ягыннан иярчен җөмләләрнең төрләре турында гомуми төшенчә.Җөмлә кисәкләре белән иярчен җөмлә төрләре арасындагы мәгънә ягыннан бәйләнеш үзенчәлекләре. Иярчен ия җөмләләр. Иярчен хәбәр җөмләләр.

Иярчен аергыч җөмләләр.Иярчен тәмамлык җөмләләр.

Иярчен хәл җөмләләр: иярчен вакыт җөмлә, иярчен урын җөмлә, иярчен рәвеш җөмлә, иярчен күләм җөмлә, иярчен сәбәп җөмлә, иярчен максат җөмлә, иярчен шарт һәм иярчен кире җөмләләр.

Кереш җөмләләр турында мәгълүмат.

Кабатлау.

Составындагы хәбәрлекле үзәкләрнең саны буенча кушма җөмлә төрләре: ике компонентлы һәм катлаулы кушма җәмлә.Ике компонентлы тезмә һәм иярченле кушма җөмләләр.Катлпулы кушма җөмләләр: күп тезмәле кушма җөмлә, күп иярченле кушма җөмлә, катнаш кушма җөмлә турында мәгълүмат. Катлаулы кушма җөмләләрнең кулланылыш үзенчәлекләре һәм алардагы тыныш билгеләре.

Кушма җөмлә синтаксисын һәм анда кулланылучы тыныш билгеләрен гомумиләштереп кабатлау.

Кушма җөмләләргә синтаксик анализ ясау.

3.Текст синтаксисы һәм пунктуация

Текст синтаксисы турында гомуми төшенчә.Текстның бер төре буларак тезем һәм чит сөйләмле текст турында кыскача мәгълүмат.Тезем һәм чит сөйләмле текстларда тыныш билгеләре.

Синтаксис һәм пунктуацияне гомумиләштереп кабатлау. Барлык төр җөмләләргә синтаксик анализ ясау.

4.Стилистика һәм сөйләм культурасы

Функциональ стильләрнең төрләре: сөйләмә һәм язма сөйләм стильләре.Язма сөйләм стильләре: фәнни, рәсми, эпистоляр, публицистик стильләр.Матур әдәбият стиле.Бу стильләрнең лексик-грамматик үзенчәлекләре.Синонимнарның сөйләм оештырудагы роле.Стилистик хаталар.

Сөйләм культурасы.Әдәби сөйләмнең төп билгеләре: дөрес, ачык, сәнгатьле, аһәңле, җыйнак, матур яңгырашлы сөйләм. Татар әдәби теленең байлыгы һәм тәэсирле булуы.Сөйләмдә калькалар куллану.

5.5-9 нчы сыйныфларда үткәннәрне гомумиләштереп кабатлау.

Фонетика, орфоэпия, графика һәм орфография буенча 5 нче сыйныфта өйрәнгәннәрне кабатлау.Сүзләргә фонетик анализ ясау.

Лексикология буенча 5 нче сыйныфта өйрәнгәннәрне кабатлау.

Сүз төзелеше һәм сүз ясалышы буенча 5 нче сыйныфта өйрәнгәннәрне кабатлау. Сүзләрнең төзелешен һәм ясалышын тикшерү.

Морфология буенча 6-7 нче сыйныфларда өйрәнгәннәрне кабатлау.Сүзләргә морфологик анализ ясау.

Синтаксис һәм пунктуация буенча 8-9 нчы сыйныфларда өйрәнгәннәрне кабатлау. Җөмләләргә синтаксик анализ ясау.

6.Бәйләнешле сөйләм үстерү

1.Туган телне камил белүнең зарурлыгы турында сыйныф алдында чыгыш ясау.

2.Соңгы вакытта булган берәр вакыйга турында фикер алышу, диалогик һәм монологик сөйләм үрнәкләре табу.

3.Яраткан берәр шагыйрь иҗатына кыскача күзәтү ясау.

4.Бирелгән сюжет буенча хикәя төзеп язу.

5.Берәр әхлакый темага анкета уздыру өчен, сораулар төзү.

6.Татар һәм рус телләрендәге җөмлә төзелешен чагыштырып, бер телдән икенче телгә тәрҗемә итү күнегүләре эшләү.

7.9нчы сыйныфта өйрәнелгән кушма җөмлә синтаксисы буенча биремнәр кертелгән диктантлар язу.

8.Төрле эш кәгазьләре(белдерү, гариза, ышаныч кәгазе һ.б.) үрнәкләрен язу.

9.Иптәшеңнең язма эшенә телдән яки язмача бәяләмә бирү.

Гомуми белем мәктәбен тәмамлаучы укучыларның белем, осталык һәм күнекмәләренә төп таләпләр

9 нчы сыйныф ахырына укучылар татар теленнән түбәндәге белем, осталык һәм күнекмәләргә ия булырга тиеш:

Фонетика буенча.

1.Сузык һәм тартык авазларның классификациясен, алардагы үзгәрешләрне белү.Сингармонизм законын, аңкау һәм ирен гармониясе үзенчәлекләрен сөйләмдә дөрес куллану.

2.Татар телендә иҗек калыплары, сүзләрне дөрес басым белән әйтү. Җөмләләрдә логик басымны дөрес билгеләү, тиешле интонация белән сөйләү.

3.Аваз һәм хәрефне аера белү.Алфавитны истә калдыру.

4.Сүзләргә фонетик анализ ясау.

5.Орфографик сүзлекләрдән файдалану.

Лексика һәм фразиология буенча.

1.Татар теленең сүзлек составын килеп чыгуы, кулланылу өлкәсе һәм кулланылу активлыгы буенча бәяли белү.

2.Сүзләрне һәм фразиологизмнарны урынлы куллану, аларның мәгънәләренә аңлатма бирә белү. Синоним, омоним, антоним сүзләрне дәрес куллану.

3.Төрле типтагы сүзлекләрдән файдалана белү.

Сүз төзелеше һәм сүз ясалышы буенча.

1.Сүзләрнең мәгънәле кисәкләренә аңлатма бирә белү. Тамырдаш сүзләр табу.Сүзләрне төзелеше һәм ясалышы буенча тикшерү.

2.Татар телендә сүзләрнең ясалышы ысулларын белү.

Морфология буенча.

1.Сүз төркемнәренең лексик-грамматик мәгънәсе, морфологик һәм синтаксик билгеләре буенча аера һәм аларны таный белү.Морфологик анализ ясау.

2.Өйрәнелгән сүз төркемнәре белән җөмләләр һәм текстлар төзү. Сүз төркемнәренең төрле ысуллар белән ясалышын белү.

Синтаксис буенча.

1.Сүзтезмәләргә, гади һәм кушма җөмләләргә синтаксик анализ ясый белү.

2.Сүзтезмәне җөмләдән аера белү.Сүз төркеме белән җөмлә кисәген дөрес билгеләү.

3.Аерымланган җөмлә кисәкләре, эндәш һәм кереш сүзләр кергән җөмләләр төзү.

4.Туры һәм кыек сөйләмне дөрес куллану, алар кергән җөмләләр төзү.

5.Текстның үзенчәлекле билгеләрен белү.Аның стилен дөрес билгеләү.

Пунктуация буенча.

1.Җөмлә һәм текстта тыныш билгеләре куелырга тиешле урыннарны дөрес табу. Бирелгән җөмлә һәм текстта куелган тыныш билгеләренә аңлатма бирү.

2.Диалог, туры һәм кыек сөйләм янында тыныш билгеләрен куя белү.

Сөйләм эшчәнлеге буенча.

1.Укучыларның, үз тәҗрибәләреннән чыгып, диалогик һәм монологик сөйләм оештыра белүе.

2.Укыган яки тыңлаган текстның эчтәлеген сөйләү, планын төзү.

3.Бирелгән план буенча сочинение язу.

4.Әдәби геройларны сурәтләп бирү.

5.Каралган спектакль буенча хикәя төзү.

6.Программа буенча укылган китапның эчтәлнген сөйләү яки язу, үз фикереңне белдерү.

7.Эш кәгазьләреннән гариза, белдерү, ышаныч кәгазе һ.б. язу.

8.Якын дустыңа яки туганыңа хат язу.

9.Укытучы биргән яки укучы үзе сайлаган китапка аннотация язу.

10.Сочинение элемнтлары булган изложениеләр язу.

11.Стилистик хаталары булган җөмләләре яки текстны төзәтү.

12.Татарчадан русчага яки русчадан татарчага тәрҗемә итү күнегәләре эшләү.

10 нчы сыйныф

1.Тел- аралашу чарасы, иҗтимагый һәм сәяси күренеш

Телнең төп функцияләре.Туган телнең һәрбер халык тормышында һәм кеше шәхес итеп формалаштырудагы роле.

Дөньядагы телләр һәм аларны тәркемләү. Кардәш һәм кардәш булмаган телләр. Төрки телләр группасы. Татарлар яши торган төбәкләр. Башка телләр арасында татар теленең урыны.

Тел һәм сөйләм.Тел берәмлекләрен сөйләмдә үзара бәйләнештә куллану. Татар теленең төп тармаклары: фонетика, лексика, сүз ясалышы, грамматика, орфография һәм пунктуация.

Сөйләм төрләре: телдән һәм язма сөйләм, кара-каршы сөйләшү һәм монолог. Сөйләмнең төп берәмлекләре: сүз, бөмлә, текст.

2.Фонетика.Орфоэпия. Графика. Аваз. Фонема.

Татар телендә сузык һәм тартык авазларның үзгәрешләре.Сүзләргә транскрипция ясау. Басым. Интонация.Әлеге өлкәләрдә эшләгән галимнәр, аларның төп хезмәтләре турында кыскача мәгълүмат.

Сүзләргә фонетик анализ ясау.

3.Язу тарихы

Рун язуы турында төшенчә. Гарәп язуы үрнәкләре.Латин графикасы.Кириллица. Татар орфографиясе принциплары.

4.Лексикология

Лексика һәм лексикология. Сүзнең лексик мәгънәсе. Сүзнең күп мәгънәлелеге.Туры һәм күчерелмә мәгънәле сүзләр. Синоним, омоним, антоним сүзләр.

Этимология турында төшенчә.Искергән сүзлүр, тарихи һәм яңа сүзләр. Алынма сүзләр.Фразиологизмнар.

Лексикография.

Әлеге өлкәләрдә эшләгән галимнәр, аларның төп хезмәтләре турында кыскача мәгълүмат.

5.Татарстанда ике яклы икетеллелек (күптеллелек) мәсьәләсе

Татарстан халыклары телләре турындагы Закон (1992) һәм аны тормышка ашыруга юнәлтелгән Дәүләт программасы (1994).Рус мәктәпләрендә татар һәм рус телләрен укытуның куелышы.

10 нчы сыйныфта үткәннәрне гомумиләштереп кабатлау.

6.Бәйләнешле сөйләм үстерү

1.Укылган шсшр яки каралган спектакльгә бәяләмә язу.

2.Сыйныф яки мәктәп тормышындагы берәр кызыклы вакыйга турында газетага мәкалә язу.

3.Сыйныфташыңа характеристика язу.

4.Вакытлы матбугатта чыккан берәр мәкалә турында, үз фикереңне белдереп, редакциягә хат язу.

5.Милли сәнгатебезнең әһәмиятле казанышы турында дәрестә чыгыш ясау.

6.Илдә һәм дөньяда бара торган сәяси вакыйгалар турында хәбәрдар булуыңны күрсәтү максатыннан чыгып, сыйныф каршында чыгыш ясау.

7.Иҗади характердагы язма эшләр башкару.

8.Төрле орфографик кагыйдәләргә карата диктантлар язу.

9.төрле эш кәгазьләре язу.

10.Фәнни-популяр стильдәге текстларны тәрҗемә итү.

11 нче сыйныф

1.10 нчы сыйныфта үткәннәрне искә төшерү

2.Грамматика

Грамматика турында төшенчә.Грамматиканың бүлекләре, аларның өйрәнү объ

.екты һәм үзара бәйләнеше турында гомуми мәгълүмат.

Татар теле грамматикасына нигез салган галимнәр, аларның төп хезмәтләре.

3.Сүз төзелеше һәм ясалышы

Тел белеменең әлеге бүлеген өйрәнү мәсьәләсе. Бу өлкәдә эшләгән галимнәр, аларның төп хезмәтләре турында кыскача мәгълүмат.

Алдагы сыйныфларда сүз төзелеше һәм сүз ясалышы буенча үткәннәрне кабатлау һәм тирәнәйтү:

.сүзнең тамыры, нигезе һәм кушымчалар;

.сүз ясалу ысуллары.

Татар һәм рус телләрендәге сүз төзелеше һәм сүз ясалышы үзенчәлекләре. Сүзләрнең төзелешен һәм ясалышын тикшерү.

4.Морфология

Тел белеменең бу бүлеген өйрәнү мәсьәләсе.Әлеге өлкәдә эшләгән галимнәр, аларның төп хезмәтләре.

Алдагы сыйныфларда морфология буенча үткәннәрне кабатлау һәм тирәнәйтү:

.сүзләрне тәркемләү принциплары; татар телендә сүзләрне төркемләү мәсьәләсе һәи сүз төркемнәре:исем, сыйфат, сан, рәвеш. алмашлык,фигыль, аваз ияртемнәре, хәбәрлек

сүзләр;бәйлекләр, теркәгечләр; кисәкчәләр,ымлыклар

Сүзләргә морфологик анализ ясау..

5.Синтаксис

Тел белеменең әлеге бүлеген өйрәнү мәсьәләсе. Бу өлкәдә эшләгән галимнәр, аларның төп хезмәтләре.

Алдагы сыйныфларда синтаксис һәм пунктуация буенча үтелгәннәрне кабатлау һәм тирәнәйтү:

.синтаксик берәмлекләр: сүз, сүзтезмә, җөмлә кисәкләре, җөмлә һәм текст;

.гади җөмлә синтаксисы: тезүле һәм ияртүле бәйләнеш, сүзтезмәләр, җөмләнең баш һәм иярчен кисәкләре, җөмләләрне төркемләү принциплары һәм аларның төрләре, сүз тәртибе;

.кушма җөмлә синтаксисы: кушма җөмләләрнеңформа һәм мәгънә ягыннан төрләре; ике компонентлы һәм катлаулы кушма җөмләләр

.текст синтаксисы: тезем; чит сөйләмле текст.Автор сөйләме һәм чит сөйләм: туры сөйләм, кыек сөйләм, уртак сөйләм үзенчәлекләре.

Татар телендә тыныш билгеләрен кую принциплары һәм үзенчәлекләре.Гади һәм кушма җөмләләргә синтаксик анализ ясау.

6.Стилистика һәм сөйләм культурасы

Стилистиканың башка тел тармаклары белән бәйләнеше.Язма һәм сөйләмә телгә хас үзенчәлекләр.

Стилистика һәм сөйләм культурасы өлкәләрендә эшләгән галимнәр, аларның төп хезмәтләре турында кыскача мәгълүмат.

10-11 нче сыйныфларда үткәннәрне гомумиләштереп кабатлау.

7.Бәйләнешле сөйләм үстерү

1.Фәнни стильдә доклад язарга өйрәнү.

2.Актуаль темага “түгәрәк өстәл янында” сөйләшү үткәрү.

3.Дәрестә язган берәр сочинениегә бергәләп агализ ясау.

4.Укытучылар көне уңаеннан укытучылардан һәм укучылардан интервью алу һәм аны мәктәп стена газетасында бастыру өчен, текст буларак формалаштыру.

5.Конспектлар төзү, тезислар язу.

6.Телләр өйрәнү мәсьәләсенә багышланган матбугат конференциясе уздыру.

7.Татарстанда икетеллелек мәсьәләләренә багышланган иҗади язма эшләр эшләү.

8.Төрле эш кәгазьләре язу.

9.Программада каралган әдәби әсәрләрне өйрәнгәннән соң, аларны анализлап һәм үз фикереңне белдереп, сочинениеләр язу.

10.Иҗтимагый-публицистик стильдәге текстларны тәрҗемә итү.

Гомуми урта (тулы) белем мәктәбен тәмамлаучы укучыларның белем, осталык һәм күнекмәләренә төп таләпләр

11 нче сыйныф ахырына укучылар татар теленнән түбәндәге белем, осталык һәм күнекмәләренә төп таләпләр

1.Тел бүлекләре буенча мәгълүматлылык

Фонетика һәм орфоэпия буенча:

1.Татар телендәге сузык һәм тартык авазларның акустик-артикуляцион үзгәрешләрен белү. Авазларны дөрес әйтү.

2.Сүз басымы белән логик басымны дөрес кую.

3.Сүзләргә фонетик анализ ясау.

4.Сүзләргә трпнскрипция ясау.

5. Аваз һәм хәреф төшенчәләрен аеру.Алфавитны белү.

Лексикология һәм фразеология буенча:

1.Татар теленең сүз байлыгын барлау, аңа характеристика бирү.

2.Сүзләрнең һәм фразиологик әйтелмәләрнең лексик мәгънәләрен аңлату, синоним һәм антонимнар табу.

3.Аңлатмалы, энциклопедик, этимологик,тәрҗемәле сүзлекләр белән эшләү.

Стилистика буенча:

1.Телебездә кулланыла торган стильләрне, аларның үзенчәлекләрен белү.

2.Төрле стильдәге текстларны аера белү.Стиль хаталарын табу һәм төзәтү буенча эшләү.

Сүз төзелеше буенча:

1.Татар теленең ялганмалы табигатен аңлау. Сүзләрнең мәгънәле кисәкләрен билгели белү.Тамыр,нигез һәм кушымчаларга аңлатма бирү.

2.Сүзләрне төзелеше һәм ясалышы буенча тикшерү.

Морфология буенча:

1.Сүзләрне төркемләү,сүз төркемнәренең үзенчәлекләрен билгеләү, аларның лексик-грамматик, морфологик һәм синтаксик билгеләрен аңлау.

2.Өйрәнелгән сүз төркемнәренең морфологик билгеләрен күзаллау. Татар телендә исемләшә торган сүз төркемнәрен барлау.

3.Сүз төркемнәренә морфологик анализ ясау.

4. Аларның төрле ысуллар белән ясалуын белү.

Синтаксис һәм пунктуация буенча:

  1. Өйрәнә торган синтаксик берәмлекләрне аңлау.

  2. Җөмләләрне сүзтезмәләргә таркату. Иярүче һәм ияртүче сүзләрне билгеләү, аларны бәйләүче тел чараларын табу.

  3. Сүзтезмә белән җөмләнең бер-берсеннән аермасын таный белү.

  4. Җөмләнең әйтү максаты буенча төрен, логик басым һәм сүз тәртибен белү.

  5. Гади җөмлә төрләрен билгеләү.

  6. Җөмләнең баш һәм иярчен кисәеләрен табып, аларның кайсы сүз төркемнәре белән белдерелүен күрсәтү.

  7. Гади һәм кушма җөмләләрне аера белү.

  8. Җөмләдә тиңдәш кисәкләрне, кереш һәм эндәш сүзләрне табу.

  9. Җөмләнең аерымланган кисәкләрен билгеләү.

  10. Туры һәм кыек сөйләмнең үзенчәлекләрен аңлату.

  11. Тыныш билгеләрен куюны аңлату.

  12. Җөмлә ахырында, аерымланган кисәкләр янында, тиңдәш кисәкләр, эндәш һәм кереш сүзләр янында тыныш билгеләре кую.

  13. Ия белән хәбәр янында сызык кую очракларын белү.

  14. Тезмә һәм иярченле кушма җөмләләрдә, катлаулы кушма җөмләләрдә тыныш билгеләрен кую.

  15. Диалог һәм туры сөйләм янында тыныш билгеләрен кую.

Сөйләм эшчәнлеге буенча мәгълүматлылык

1.Телдән һәм язма сөйләмдә:

.репродуктив сөйләм: укылган яки тыңланган текстның эчтәлеген сөйләү яки язу;

.продуктив сөйләм: бирелгән тема буенча тиешле әдәби нормаларга җавап бирә торган һәм эзлекле итеп оештырылган сөйләм.

2.Төрле стиьдәге текстларны аңлы, йөгерек, дөрес һәм сәнгатьле итеп уку.

3.Төрле эш кәгазьләрен яза белү.

4.Караган спектаклгьгә, укылган китапка бәяләмә язу.

5.Төрле китапларга аннотация язу.

6.Программа буенча өйрәнелгән әдәби әсәр геройларына телдән яки язмача характеристика бирү.

7.Газета-журналларга мәкаләләр язу.

8.Тезислар, рефератлар, докладлар язу.

Рус телендә сыйләшүче балаларга татар теле укыту программасы

5-11 сыйныфлар

Аңлатма язуы

Мәгариф министрлыгы тарафыннан расланган “Татарстан мәктәпләрендә татар телен дәүләт теле буларак укыту эчтәлегенә таләпләр минимумы”нда әйтелгәнчә, гомуми белем мәктәбендә башлангыч сыйныфларда үзләштерелгән белемнәр һәм сөйләм күнекмәләре киңәйтелә, камилләштерелә, алга таба үстерелә. Шунлыктан рус телендә сөйләшүче балаларга татар теле буенча системалы фәнни белем бирү, аларны ирекле аралашырга өйрәтү, татар дөньясы турында күпкырлы мәгълүмат җиткерү төп максат итеп билгеләнә.

Бу максатка ирешү өчен, түбәндәге бурычларны хәл итү сорала:

  1. Татар сөйләмен тыңлар аңларга күнектерү;

  2. Татар этикеты тәгъбирләрен кертеп, бирелгән ситуация буенча диалогик сөйләм оештырырга өйрәтү;

  3. Программада күрсәтелгән лексик темалар буенча телдән яки язмача монологик сөйләм булдыруга ирешү;

  4. Карап чыгу, танышу, өйрәнү, эзләнү максаты белән уку төрләрен кулланып, төрле жанрдагы текстларны аңлап уку күнекмәләрен үстерү;

  5. Тәкъдим ителгән текстларны яттан өйрәнү;

  6. Фразеологик берәмлекләрнең, мәкальләрнең рус эквивалентын табарга һәм чагыштырырга өйрәтү;

  7. Татар телендәге сөйләмне фонетик, лексик, грамматик яктан дөрес төзергә күнектерү;

  8. Татар халкының фән, мәгариф, сәнгать, мәдәният өлкәсендәге казанышлары , күренекле шәхесләре белән таныштыруны дәвам итү;

  9. Халыкларның үзара аңлашып, тату яшәвенә омтылыш тәрбияләү.

Санап чыккан бурычларны хәл итү нәтиҗәсендә гомуми белем бирү мәктәбендә укучы балалар тел (лингвистик) һәм сөйләм(коммуникатив) компетенциясенә ия булырга, ягъни белемнәрен һәм күнекмәләрне төрле аралашу ситуацияләрендә кулланырга тиешләр.

Татар телен дәүләт теле буларак укыту принциплары , методлары, эчтәлеге “Рус телендә сөйләшүче балаларга башлангыч сыйныфларда татар телен укыту программасы”нда төгәл билгеләнгән. Гомуми урта (тулы) белем мәктәбендә дә укытучы шуларга нигезләнеп эш итәргә, телгә өйрәтүне гамәли эшчәнлеккә юнәлтеп, коммуникатив нигездә оештырырга тиеш.

Гомуми белем мәктәбендә укучыларга татар теленең фонетик, интонацион-просодик, лексик, грмматик катламнары турында төп мәгълүмат бирелә.

Укучыларда фонетик күнекмәләр булдыру өчен түбәндәгеләргә игътибар итү мөһим: татар теленә генә хас булган авазларны ң әйтелеше үзләштерү; татар һәм рус телләрендә уртак булган. Ләкин әйтелешләре белән аерылган авазларны чагыштырып өйрәнү; авазларны сүзләрдә, сүзтезмә, җөмләләрдә, бәйләнешле сөйләмдә дөрес әйтергә ирешү, сөйләмне, синтагмаларга бүлеп, интонацион яктан дөрес оештырырга күнегү. Бу төр күнекмәләр булдыру өстендә эзлнеле зшләү генә телне камил белү – акцентсыз сөйләүгә ирешергә һәм укучыларның сөйләмендәге фонетик хаталарны бетерергә мөмкинлек бирә.

Укучыларның лексик күнекмәләрен үстерү өчен, сүзләрнең әйтелешен, язылышын, мәгънәсен, ясалышын, башка сүзләр белән бәйләнешен, сөйләмдә кулланышын үзләштерү шарт. Моның белән беррәттән, татар һәм рус сүзләренең мәгънә ягыннан аермаларын күрсәтеп бару да (пешерергә – варить, готовить, печь; юарга – стирать, мыть) рус телендә эквиваленты булмаган сүзләрне аңлатып бирү дә сорала. Бу очракта укучыларның сөйләмендәге лексик-семантик хаталарны киметү мөмкинлеге күбәя.

Укучыларның грамматик күнекмәләрен үстерү – төрле сүз төркемнәренең морфологик формалары . ясалышлары белән таныштыру, сүзләрнең җөмләдә үзара бәйләнеш чараларын үзләштерү һәм кагыйдәләрен белү дигән сүз. Татар телен икенче тел буларак укытканда , лексик-грамматик материалны синтаксик нигездә үзләштерү принцибына таянып эш итү кирәк, чөнки сүзләр башка сүзләр белән бәйләнештә булганда гына , җөмлә, гомумән, сөйләм барлыкка килә. Димәк, бу төр күнекмәләр җөмләнең, диалогик, монологик хәбәрләмәнең, бәйләнешле текстның грамматик дөреслеген һәм төгәллеген тәэмин итәргә тиешләр.

5 нче сыйныф

ЛЕКСИК-ГРАММАТИК МИНИМУМ

  1. Сан, тартым белән төрләнгән исемнәргә килеш кушымчаларын ялгау тәртибен гамәли үзләштерү: апа+лар+ым+ны; дәф+тәр+ләр+егез+гә.

Искәрмә. Туганлык атамаларында тартым кушымчасы тамырдан соң ялгана: әни+ем+нәр+не, эне+м+нәр+нең.

  1. Зат алмашлыкларының килеш белән төрләнүен кабатлау.

  2. Алмашлыкларның җөмлә төзүдә куллану үзенчәлекләрен белү. (Бу – абыем. Аның исеме – Марат. Бу – безнең мәктәп. Ул яңа. Без аны яратабыз. Татар һәм рус телләрендә аларның охшашлыгы һәм аермаларын аңлап үзләштерү.

  3. Берлек һәм күплек сандагы тартымлы исемнәрне сөйләмдә дөрес куллануга ирешү. Тартым кушымчасы мәгънәсенең рус теленә тәрҗемә итү үзенчәлекләрен белү.

  4. Фигыльнең инфинитив формасын модаль сүзләр белән кулланып, җөмлә калыплары төзергә өйрәтү: барырга кирәк (кирәкми), алырга ярый (ярамый), сөйләргә тиеш ( түгел), әйтергәә мөмкин(түгел). Бу калыпның рус теле белән охшашлыгына басым ясау.

  5. Хәзерге заман хикәя фиг. не сөйләмдә дөрес куллану күнекмәләрен ныгыту.

  6. Билгеле һәм билгесез үткән заман хик. фиг.не зат-сан белән төрләндереп, сөйләм оештыру өстендә эшләү.

  7. Билгесез киләчәк заман х ф-нең (-ыр, -ер, -р) зат-сан, барлык-юклык белән төрләнүләрен үзләштерү.

  8. Баш һәм юнәлеш килешен таләп итүче бәйлекләрне танып белергә һәм сөйләмдә файдаланырга күнектерү.

  9. Ас, өс, ал, урта, ян сүзләреннән ясалган бәйлек сүзләрнең мәгънәсен, русчага тәрҗемә итүүзенчәлекләрен һәм кулланышын гамәли үзләштерү. Буенда, буйлап, буенча бәйлек сүзләрен урынлы куллана белү.

  10. Бәлки, билгеле, димәк, беренедән, икенчедән, минемчә, синеңчә кебек кереш сүзләрнең кулланыш үзенчәлекләре белән танышу.

  11. Татар сөйләмендә актив булган урын, вакыт рәвешләрен дөрес кулланырга өйрәтү.

  12. –даш/-дәш, -таш/-тәш,(сыйныфташ, юлдаш) ; -лык/-лек (дуслык) ; -кыч/-кеч ( башваткыч) парлы сүзләрнең (тиз-тиз) мәгънәләренә төшендерү. Аларны русчага тәрҗемә итәргә өйрәтү.

  13. Бу, шул, теге алмашлыкларының килеш формаларын истә калдыру.

  14. Җөмләнең баш кисәкләрен табарга, аларны төрле сүз төркемнәре белән белдерергә һәм рус теле белән чагыштырырга өйрәтү.

  15. Хикәя, борык, сорау җөмләләрдә сүз тәртибе үзенчәлекләрен рус теле белән чагыштырып өйрәнү.

Сөйләм эшчәнлеге төрләренә өйрәтүгә таләпләр.

Тыңлап аңлау

Аерым сүзләрне , җөмләләрне тыңлап тәрҗемә итә белү;

бәйләнешле текстны тыңлап, эчтәлеге буенча укытучының сорауларына җавап бирү;

дәрес барышында җанлы сөйләмне аңлап аралаша белү.

Диалогик сөйләм

Сорау һәм җавап репликаларын дөрес кулланып, әңгәмә төзи белү;

Тәкъдим ителгән ситуация буенча сөйләшү үткәрү (һәр укучының репликалар саны җидедән ким булмаска тиеш).

Монологик сөйләм

Гади җыйнак җөмләләрне җенкеләндереп һәм сүзләрне җөмләдә дөрес урнаштырып, хәбәрләмә төзи белү;

җөмләләрне эзлекле урнаштырып, күренешләрне, вакыйгаларны тасвилрау;

лексик тема буенча бәйләнешле текст төзеп сөйләү(җөмләләр саны сигездән ким булмаска тиеш);

укылган (тыңланган) текстның эчтәлеген сөйләп бирү;

яттан өйрәнелгән шигырьләрне сәнгатьле итеп сөйләү.

Уку

Татар теленең әйтелеш нормаларын үтәп, аерым җөмләләрне , диалогик, монологик текстларны сәнгатьле итеп һәм тулысынча аңлап уку;

Тексттагы төп мәгълүматны аерып әйтү;

Таныш булмаган сүзләрнең, фразеологик берәмлекләрнең мәгнәләрен сүзлекләрдән табып аңлата белү.

Язу

Лексик темага караган һәм актив үзләштерелгән сүзләрнең язылышын истә калдыру;

лексик тема буенча хикәя яза белү;

укылган (тыңланган) текстның эчтәлеге буенча соруларга язмача җавап бирү яки сөйләү;

Грамматик биремле диктантлар язу.

6 нчы сыйныф

ЛЕКСИК-ГРАММАТИК МИНИМУМ

  1. Берлек сандагы 1нче, 2нче, 3нче зат тартымлы исемнәрне килеш белән төрләндерә белү күнекмәләрен активлаштыру.

  2. Күрсәтү алмашлыкларының кулланышын кабатлау.

  3. Тезмә сүзләрнең ясалышы һәм мәгънәсе турында мәгълүмат бирү (су анасы,кура җиләге..)

  4. Кушма (яшүсмер, ашказаны) һәм парлы (кош-корт, урып-җыю) сүзләрне рус телендәге кушма сүзләр белән чагыштырып өйрәнүне дәвам итү.

  5. Асыл сыйфатларны чагыштыру һәм артыклык дәрәҗәләрендә дөрес әйтергә, язарга, сөйләмдә кулланырга күнектерү.

  6. Микъдар, тәртип, җыю саннарының җөмләдә урнашу тәртибен һәм сөйләмдә кулланышын ныгыту.

  7. Бүлем һәм чама саннары турында мәгълүмат бирү. Аларның ясалышын, язылышын гамәли үзләштерү.

  8. Зат, күрсәтү, сорау алашлыкларын кулланып, җөмләләр төзи белү күнекмәләрен арттыру.

  9. Билгеләү (һәр, һәркем, барлык, үз), билгесезлек (кемдер, кайчандыр, әллә нәрсә), юклык (беркая да, берничек тә) алмашлыкларын гамәли үзләштерү.

  10. Хикәя фигыльнең хәзерге, билгеле, билгесез үткән заман, билгеле, билгесез киләчәк заман формаларын аера белү һәм сөйләм төзүдә урынлы куллануга күнектерү.

  11. Шарт фигыльнең барлыкта һәм юклыкта зат-сан белән төрләнүен истә калдыру. Бу төр фиг булган җөмлә калыпларын төзергә өйрәтү.

  12. Теләк фигне (барыйм әле, кайтыйм әле) сөйләмдә куллану күнекмәләрен булдыру.

  13. Боерык фигне, зат-сант белән төрләндереп, барлыкта, юклыкта кулланырга күнектерү.

  14. Фиг һәм исем хәбәрләрнең гади, кушма һәм тезмә төрләрен танып-белергә өйрәтү.

  15. Ия белән хәбәр арасына сызык куелу очраклары белән таныштыру.

  16. Җөмләнең иярчен кисәкләре (тәмамлык, аергыч, хәл) турында беренчел мәгълүмат җиткерү һәм аларны танып белүгә ирешү.

  17. Башка. Бүтән, тыш, бирле, соң бәйлекләрен, сәбәпле, аркасында бәйлек сүзләрен урынлы куллана белергә өйрәтү.

  18. Киресенчә, нәтиҗәдә, бәхеткә каршы, кызганычка каршы кебек кереш сүздләрдән файдаланырга күнектерү.

  19. Фразеологик берәмлекләрне рус телендәге эквивалентлары белән чагыштырып өйрәнү.

Сөйләм эшчәнлеге төрләренә өйрәтүгә таләпләр

Тыңлап аңлау

Ике минутлык текстны тыңлап, эчтәлеген эзлекле итептелдән якиязмача сөйләп бирү;

Татар матбугатыннан алынган текстларны тыңлап, төп эчтәлеген аңлау һәм әңгәмәдә катнаша алу.

Диалогик сөйләм

Җәенкеләндерелгән репликалар кулланып, ситуация буенча әңгәмәкору (Һәр укучының репликалар саны сигездән ким булмаска тиеш);

Татар сөйләм этикетына хас булган тәгъбирләрне урынлы куллану;

Сөйләм ситуациясенә үз мөнәсәбәтеңне белдерү.

Монологик сөйләм

Өйрәнелгән лексик тема буенча хикәя төхеп сөйләү (җөмләләр саны тугыздан ким булмаска тиеш);

Укылган (тыңланган) текстның эчтәлеген сөйләгәндә, тасвирлау, хикәяләү, фикер йөртү элементларын кертү;

Шигырьләрне яттан сөйләү.

Уку

Җөмләләрне синтагмаларга дөрес бүлеп һәм логик басым беләнсүз тәртибе арасындагы бәйләнешне саклап, текстларны аңлап уку.

Эчтәлеккә нигезләнеп, яңа сүзләрнең мәгънәләрен күзаллау.

Аңлашылмаган сүзләрне һәм фразеологик берәмлекләрне сүзлектән таба белү.

Язу

Телдән үзләштелегән сүзләрне, җөмлә калыпларынорфографик һәм грамматик яктан дөрес язу;

Әйтелеше белән язылышы арасындагы аерма булган сүзләрне дөрес яза белү.

Нокталар урынына кирәкле хәрефләрне яки кушымчаларны куеп, сүзләрне язу.

Өйрәнелгән лексик тема буенча бәйләнешле текст төзеп язу.

7 нче сыйныф

ЛЕКСИК-ГРАММАТИК МИНИМУМ

  1. Җөмләнең баш һәм иярчен кисәкләре турындагы мәгълүматны искә төшерү һәм ныгыту.

  2. Баш һәм иярчен кисәкләрнең мәгънәләренә аныклык кертеп килә торган кисәк- аныклагыч турында таныштыру. Аныклаучы теркәгечләр һәм текәгеч сүзләрне (ягъни, аеруча, бигрәк тә, мәсәлән) кулланып, җөмләләр төзергә өйрәтү. Аныклагычлар янында тыныш билгеләрен кую кагыйдәсен үзлщштерү.

  3. Ялгызак һәм уртаклык исемнәрен сан һәм килеш белән төрләндерә белү күнекмәләрен тирәнәйтү.

  4. Кушма (бөтендөнья), тезмә ( саф күңелле), парлы (туган-тумача) алыш-биреш) сүзләренең ясалышын һәм мәгънәләрен үзләштерү, сөйләмдә дөрес кулланырга өйрәтү һәм тәрҗемә итү үзенчәлекләрен аңлату.

  5. Актив үзләштерелә торган сыйфатларның мәгънәләрен, ияртүче сүз белән килгәндә төрләнмәвен, ияртүче сүз төшеп калганда исемләшүен аңлап, сөйләм төзергә өйрәтү.

  6. Тәмаланмаган үткән заман хикәя фигне зат-сан белән барлыкта һәм юклыкта төрләндереп, урынлы куллануга һәм рус теленә дөрес тәрҗемә итүгә ирешү.

  7. Күптән үткән заман хикәя фиг нең мәгънәсен, төрләнешен һәм рус теленәтәрҗемә итү үзенчәлекләрен үзләштереп, аның белән җөмләләр төзергә өйрәтү.

  8. Кабатлаулы үткән заман хикәя фигне зат-сан белән барлыкта һәм юклыкта төрләндереп, рус теленә тәрҗемә итә һәм сөйләмдә куллана белү.

  9. Киләчәк үткән заман хикәя фигнең барлыкта һәм юклыкта зат-сан белән төрләнешен гамәли үзләштерү һәм аны дөрес кулланырга күнектерү.

  10. Фигылнең үткән һәм киләчәк заман формаларын аңлап аера белү һәм фикерне төгәл белдерү өчен куллану күнекмәләрен камилләштерү.

  11. Затланышлы һәм затланышсыз фигне танып белергә өйрәтү. Сыйфат фигнең заман формалары һәм аларны рус теленә тәрҗемә итү үзенчәлекләре белән таныштыру.

  12. Хәл фигнең төрләре һәм рус теленәтәрҗемә итү үзенчәлекләре турында мәгълүмат бирү, аларны кулланып. Җөмләләр төзергә өйрәтү (-ып-еп-п,-гач-гәч, -а-ә-ый-и, -ганчы-кәнче)

  13. Исем фигнең барлыкта ,юклыкта килеш, тартым, зат-сан белән төрләнүен, рус теленә тәрҗемә итү үзенчәлекләрен гамәли үзләштерү, җөмләдә ия, хәбәр, аергыч, тәмамлык, хәл булып килүен белү.

  14. Теләк, ниятләү, мөмкинлек,мөмкин түгеллек,боеру мәгънәләрен белдерүче кушма фиг хәбәрләрне танып белү, дөрес куллану һәм рус теленә тәрҗемә итү күнекмәләрен булдыру (барасым килә)

  15. Процессның үтәлү дәрәҗәсен (башлануын, дәвам итүен,тәмамлануын) белдерә торган кушма фиг хәбәрле җөмлә төзү эшен активлаштыру (укый башлады, укып ята) аларны рус теленә тәрҗемә итү үзенчәлекләрен гамәли үзләштерү.

  16. Җөмләнең модаль кисәкләрен (эндәш, кереш сүзләрне) урынлы куллануга ирешү.

  17. Күләм-чама рәвешләрен чагыштыру дәрәҗәсендә сөйләмдә кулланырга өйрәтү.

  18. Җыючы (һәм, вә, да-дә. Та-тә) каршы куючы (ләкин, ә, әмма..), бүлүче (яки, яисә)теркәгечле җөмләләр төзү күнекмәләрен систеалаштыру.

  19. Фразеологик берәмлекләрнең рус эквиваленты белән чагыштырып өйрүнүне дәвам итү.

  20. Сүзләрнең синонимнарын, антонимнарын табарга һәм рус теленә тәрҗемә итәргә өйрәтү.

  21. Өйрәнедгән лексик омонимнарның мәгънәләрен дөрес аңлауга ирешү.

Сөйләм эшчәнлеге төрләренә өйрәтүгә таләпләр

Тыңлап аңлау

Аралашуда катнашучыларның сөйләмен тыңлап аңлау һәм үз фикереңне аңлаешлы белдерә алу.

Өч минутлык текстны тыңлап, аның төп яки тулы эчтәлеген татарча яки русча хәбәр итә белү.

Диалогик сөйләм

Төрле төзелешле сорау һәм җавап репликаларын кулланып, бирелгән темага сөйләшү үткәрү ( һәр укучының репликалар саны тугыздан ким булмаска тиеш).

Сөйләшү барышында үз фикереңне дәлилли, исбатлый белү һәм әңгәмәдәшкә ачыклаучы сораулар бирә алу.

Монологик сөйләм

Бирелгән темага монологик текст төзеп сөйләү (җөмләләр саны уннан ким булмаска тиеш.

Өстәмә чыганаклардан файдаланып, сәяси –иҗтимагый, фәнни. Мәдәни яңалыклар турында хәбәр итү.

Укылган текстның эчтәлеген сөйли белү.

Шигырьне яттан сөйләү.

Уку

Тулы мәгълүматны алу өчен, текстны аңлап уку һәм сүзлек ярдәмендә тәрҗемә итү.

Текст белән танышып яки карап чыгып. төп мәгълүматны сөйли белү.

Контекстка нигезләнеп, фразеологик берәмлекләрнең мәгънәмен аңлата белү.

Язу

Актив лексик минимумның сүзләрен дөрес яза белү.

Укылган (тыңланган) текстның эчтәлеген сөйләп бирү.

Аралашу ситуациясе буенча бәйләнешле төзеп алу, аралашу сүзләрен кулланып, хат язу.

8 нче сыйныф

ЛЕКСИК-ГРАММАТИК МИНИМУМ

  1. Җөмләнең баш һәм иярчен кисәкләрен таба һәм аера белү күнекмәләрен үстерү эшен активлаштыру.

  2. Кушма исем һәм кушма фиг хәбәрле җөмләләрне дөрес аңларга һәм рус теленә тәрҗемә итәргә күнектерү.

  3. Сыйфат фигнең заман формаларын сөйләмдә дөрес куллануга ирешү.

  4. Хәл фигнең төрләрен гамәли үзләштерү эшен дәвам итү.

  5. Өйрәнелгән затланышлы , затланышсыз фигнең морфологик формаларын кабатлау.

  6. Аналитик фигнең мәгънә төсмрен аңлап кулланырга өйрәтү

  7. Фигыльнең төшем, йөкләтү юнәлешләре белән таныштыру.

  8. Бәйлек һәм бәйлек сүзләрнең төркемчәләренсөйләмдә һәм язуда куллану күнекмәләрен тирәнәйтү.

  9. Тәрҗемәле. Омонимнар, антонимнар, синонимнар, фразеологик һәм башка төр сүзлекләрдән файдаланырга өйрәтү.

  10. Сөйләмдәге актив ымлыклар һәм аваз ияртемнәре белән таныштыру.

  11. Бер составлы фиг җөмләнеңактив клланылыштагы төрләрен гамәли үзләштерү.

  12. Атау җөмләләрне танып белергә һәм сөйләмдә кулланырга өйрәтү.

  13. Диалогик сөйләмдә еш очрый торган сүз җөмләләр белән таныштыру.

  14. Тулы һәм ким җөмләләрне аера белергә гадәтләндерү

  15. Җыйнак һәм җәенке җөмләләрне сөйләмдә куллану күнекмәләрен системалаштыру.

  16. Татар һәм рус җөмләләрендә сүз тәртибенең үзенчәлеген аңлап, сөйләм оештыруга ирешү.

  17. Туры сөйләмне дөрес төзергә күнектерү, тыныш билгеләрен куярга өйрәтү.

  18. Фразеологик берәмлекләрнең мәгънәләрен аңлап, сөйләмдә куллануга ирешү.

  19. Актив үзләштерелгән сүзләрнең синонимнарын, антонимнарын кулланып, җөмләләр төзергә өйрәтү.

Сөйләм эшчәнлеге төрләренә өйрәтүгә таләпләр

Тыңлап аңлау

Өч минутлык текстны тыңлап, аның эчтәлеге буенча әңгәмә кору.

Диктор сөйләмен тыңлап аңлау күнекмәләренә ия булу.

Диалогик сөйләм

Укылган (тыңланган) текстның эчтәлеге буенча фикер алышуда катнашу.

Кара-кршы сөйләшү барышында аралашу максатына ирешә һәм үз фикреңне дәлилли алу.

Тәкъдим ителгән ситуация буенча сөйләшү үткәрү (һәр укучының репликалар саны уннан ким булмаска тиеш).

Монологик сөйләм

Табигать күренешләрен, кешеләрне тасвирлый белү.

Сәяси-иҗтимагый вакыйгалар һәм мәдәният яңалыклары турында хәбәр итү (җөмләләр саны уникедән ким булмаска тиеш).

Укылган (тыңланган) текстның эчтәлеген эзлекле сөйләп бирү.

Уку

Фәнни-популяр стиль дәге текстларны , диалогларны тиешле темта уку, эчтәлеген аңлау һәм сөйли алу.

Шигырьләрне сәнгатьле уку һәм яттан өйрәнү күнекмәләренә ия булу.

Язу

Лексик темага караган бәйләнешле текст язу.

Укылган (тыңланган) текстның эчтәлеген киңәйтеп яки кыскартып, язмача белдерү алау.

Рәсми кәгазьләрне (ышаныч язуы, аңлатма язуы)үрнәк буенча тутыра белү.

Котлау (чакыру) хатлары , белдерү яза алу.

9нчы сыйныф

ЛЕКСИК-ГРАММАТИК МИНИМУМ

  1. Гади һәм кушма җөмләләрне аера белергә өйрәтү.

  2. Теркәгечле һәм теркәгечсез кушма җөмлә турында мәгълүмат бирү.

  3. Җыючы , каршы куючы, бүлүче теркәгечле кушма җөмләләрне танып белергә һәм сөйләмдә кулланырга өйрәтү.

  4. Иярченле кушма җөмләләрнең сөйләмдә актив аналитик һәм синтетик төрләрен өйрәнү, аларга хас бәйләүче чараларны һәм рус теленә тәрҗемә итү үзенчәлекләрен гамәли үзләштерү.

  5. Иярченле кушма җөмләләрнең мәгънәләре ягыннан төрләрен аңлап төзи белү.

  6. Иярчен ия җөмләнең төзелешен һәм аңа хас бәйләүче чараларны гамәли үзләштерү.

  7. Иярчен хәбәр җөмләнең төзелешен гамәли үзләштерү.

  8. Иярчен тәмамлык җөмләнең синтетик һәм аналитик төрләрен кулланырга өйрәтү.

  9. Иярчен аергыч җөмләнең аналитик һәм синтетик төрләрен кулланырга өйрәтү.

  10. Иярчен хәл җөмләләрнең синтетик (аналитик) төрләрен (иярчен вакыт, , урын, максат, сәбәп, рәвеш, күләм, шарт, кире шарт җөмләләр)аңлап, урынлы куллануга ирешү.

  11. Тезмз һәм иярченле кушма җөмләләрдә тыныш билгеләрен дөрес кую һәм аларны тиешле интонаия белән әйтү күнекмәләрен үстерү.

  12. Катлаулы кушма (күп тезмәле, күп иярченле, катнаш) җөмләләрне танып белергә һәм мәгънәләрен дөрес аңларга күнектерү.

  13. Сөйләмнең иң зур берәмлеге буларактекст төзелеше турында төшенчә бирү.

  14. Мөстәкыйль сүз төркемнәренең төрләнешләрен, ясалышларын һәм җөмләдә кулланышларын кабатлау.

  15. Бәйләгеч сүз төркемнәрен телдән һәм язма сөйләмдә урынлы куллануга ирешү.

  16. Модаль сүз төркемнәре турында гы мәгълүматны системалаштыру һәм гамәли күнекмәләрне тирәнәйтү.

  17. Фразеологик берәмлекләрне кулланып, җөмлә төзү күнекмәләрен ныгыту.

  18. Өйрәнелгән сүзләрнең мөмкин булган синонимнарын, антонимнарын табып әйтергә өйрәтү.

Сөйләм эшчәнлеге төрләренә өйрәтүгә таләпләр

Тыңлап аңлау

Өч минутлык текстны тыңлап, аның эчтәлге турында үз фикерләрен белдереп хәбәр итү.

Лексик темага караган яңалыкларны, вакытлы матбугат яңалыкларын тыңлап, әңгәмәдә катнаша белү.

Диалогик сөйләм

Телдән һәм язмача диалогик аралашу күнекмәләренә ия булу.

Сөйләм этикеты үрнәкләреннән оста , урынлы файдалану.

Әңгәмәдәшне игътибар белән тыңлап һәм коммуникатив максатларны аңлап, сөйләшү үткәрә алу (һәр укучының репликалар саны уникедән ким булмаска тиеш).

Монологик сөйләм

Тәкъдим ителгән аралашу ситуациясе буенча орфоэпик һәм грамматик нормаларны саклап һәм җөмләдә сүз тәртибен дөрес кулланып, эзлекле һәм аңлаешлы итеп тасвирлау, хикәяләү, фикер йөртү күнекмәләренә ия булу.

Монологик сөйләмдә төрле җөмлә калыпларын кулланып фикерне җыйнак һәм төгәл белдерә алу.

Уку

Таныш һәм таныш булмаган фәнни-популяр, публицистик, әдәби текстларны эчтән укып, алардагы әһәмиятле мәгълүматны аңлый белү.

Текстны өлешләргә бүлеп, алар арасындагы бәйләнешне ачыклау һәм текстның композицион үзенчәлекләрен күрсәтү.

Язу

Язма эшләрне грамоталы башкара белү.

Татарчадан русчага, русчадан татарчага текстларны язмача тәрҗемә итү.

Рәсми кәгазьләрне (гариза, белдерү, эшлекле хат) аңлап укый һәм яза белү.

10нчы сыйныф,

11 нче сыйныф

ЛЕКСИК-ГРАММАТИК МИНИМУМ

Сөйләмнең орфоэпик, интонацион, орфографик ягын үзләштерүгә таләпләр

  1. Татар теленең төп фонетик үзенчәлнекләрен гамәли белү (сингармонизм һәм аның төрләре – рәт һәм ирен гармониясе; тартыклар ассимиляциясенең типик очраклары ; саңгырау тартыкларның ике сузык арасында яңгыраулашуы; редукция элизия күренешләре).

  2. Татар теленә генә хас фонемаларның дөрес әйтелешенә ирешү: ә, ө, гъ,къ,w, ү,э, һәмзә.

  3. Татар телендә сүз басымының үзенчәлекле кулланыш очракларын белү һәм аерым грамматик формалардагы фигыльләргә, сыйфатларга, рәвешләргә, алмашлыкларга басымны дөрес кую.

  4. Татар телендәге иҗек калыпларын гамәли белү.

  5. Иҗек чигендәге фонетик үзгәрешләрне истә тотып сөйләү: күк – күге, кунак –кунагы, тап – таба, тек –тегәле.

  6. Татар сөйләмен синтагмаларга дөрес бүлә белү һәм логик басымның җөмләдәге урынын таба алу.

  7. Гади һәм кушма, хикәя, сорау, боеру, тойгылы җөмләләрне дөрес интонация белән әйтә алу.

  8. Актив үзләштерелгән лексик берәмлекләрнең язылышын истә калдыру. Кушма, тезмә, парлы һәм кыскартылма сүзләрне дөрес яза белү.

  9. Татар һәм рус телләрендәге фонетик аермаларны аңлата белү.

Сөйләмнең лексик ягын үзләштерүгә таләпләр

  1. Аралашу темаларына караган лексик һәм фразеологик берәмлекләренң кулланылышын гамәли үзләштереп бару.

  2. Алынма сүзләрне сөйләмдә дөрес куллана белү.

  3. Татар телендә сүз ясалышының төп ысулларын белү (исем, сыйфат, һәм фиг ясагыч продуктив кушымчалар; кушма сүзләр, тезмә сүзләр, парлы сүзләр, кыскартылма сүзләр).Антоним, синоним, омонимнарны аера һәм сөйләмдә урынлы куллана белү.

  4. Лексик берәмлекләрнең күчерелмә мәгънәләрен, башка сүзләр белән бәйләнешкә керү үзенчәлекләрен аңлата алу.

Сөйләмнең грамматик ягын үзләштерүгә таләпләр

  1. Һәр сүз төркеменең сөйләмдә кулланылышын, төрләнешен, ясалыш ягыннан төрләрен, төркемчәләрен һәм язылышын гамәли үзләштерү.

  2. Сүз төркемнәренә хас аерым грамматик категорияләрнең татар һәм рус телләрендә тәңгәл килү-килмәвен белү, татар телендә род категориясенең булмавы һәм аның лексик берәмлекләр белән бирелеше, татар телендә исемнең тартым категориясе булуы, Татар телендә фигнең вид категориясе булмавы, шунлыктан аның төрле формалар белән бирелеше, татар телендә сыйфатның сыйфатланмыш белән ярашмавы, сан белән килгәндә исемнәрнең сан белән төрләнмәве.

  3. Татар телендәге ымлыкларны рус телендәге эквивалентлары чагыштырып, сөйләмдә куллануга ирешү.

  4. Татар һәм рус телләрендәге зат һәм күрсәтү алмашлыкларының килеш белән төрләнү үзенчәлекләрен истә тоту.

  5. Җөмләдә зләр бәйләнеше һәм бәйләүче чараларны гамәли үзләштерү.

  6. Татар телендә хикәя җөмләнең хәбәр белән тәмамлану үзенчәлеген истә тотып, сөйләм оештыруга ирешү.

  7. Татар телендә сөйләм яңалыгы – реманың хәбәр алдында урнашуын белеп эш итү (Бүген безгә кунаклар килә.Кунаклар безгә бүген килә. Кунаклар бүген безгә килә).

  8. Татар телендә иярченле кушма җөмләләрнең аналитик төре белән беррәттән, синтетик төрен дә таба белү; аларның баш җөмләгә кушымчалар, бәйлекләр, бәйлек сүзләр, янәшә килү чарасы белән бәйләнүләрен гамәли үзләштерү.

  9. Татар телендәге синтетик җөмләләрнең һәрвакыт баш җөмлә алдыннан килү үзенчәлегенә нигезләнеп,сөйләм оештыра алу.

  10. Татар текстындагы мөстәкыйль җөмләләрнең актуаль кисәкләргә бүленү үзенчәлекләренә бәйле рәвештә, аны структур яктан дөрес төзи белү.

  11. Бер үк фикерне төрле синтаксик модельләр белән белдерергә өйрәтү.

  12. Язма сөйләмдә тыныш билгеләрен дөрес куюга ирешү: ия белән хәбәр арасына сызык, җөмләнең аерымланган кисәкләре, модаль сүзләр, тиңдәш кисәкләр янында , кушма җөмләдә тыныш билгеләре (өтер, ике нокта, сызык).

Сөйләм эшчәнлеге төрләренә өйрәтүгә таләпләр

Тыңлап аңлау

Җанлы сөйләмнеңтөп фикерен билгели алу.;

Иң мөһим мәгълүматны сайлап ала белү;

Элек үзләштелгән мә гълүмат белән яңа тыңланганын чагыштыру һәм бәяләү;

Тыңлап аңлаган мәгълүматка таянып, сөйләшү үткәрү һәм ирекле аралаша алу.

Диалогик сөйләм

Аралашканда , орфоэпик, лексик-грамматик нормаларны саклап, сораулар бирә һәм җавап кайтара алу;

Әңгәмәдәшнең сүзенә игътибарлы булып, сөйләм яңалыгын дөрес җиткерүгә ирешү;

Кирәкле урыннарда киңәйтелгән репликалар кулланып, бәхәсләшә, үз фикереңне дәлилли белү

Монологик сөйләм

Төрле төзелешле җөмлә калыпларын урынлы кулланып һәм аларны интонацион яктан дөрес әйтеп, вакыйгалар, күренешләр, кызыклы фактлар турында хәбәр итү, үз фикереңне эзлекле итеп белдерүгә ирешү.

Сөйләмне мөмкин кадәр тулы һәм аңлаешлы итеп оештыра белү.

Уку

Карап чыгу, танышу, эзләнү, өйрәнү максаты белән уку төрләреннән уңышлы файдаланып, тексттан кирәкле мәгълүматны таба алу һәм аның эчтәлеген телдән яки язмача логик эзлеклелектә яктырта белү.

Текст белән мөстәкыйльэшләү һәм аны анализлау күнекмәләренә ия булу.

Язу һәм язма сөйләм

Тәкъдим ителгән ситуациягә карата фикерләреңне оештыра алу;

Өйрәнелгән темага сочинение язу.

Укылган яки тыдланган текстның планын төзеп, аның эчтәлеген язмача сөйләп бирү.

Текстка аннотация язу.

Язма формада аралашу тәгъбирләрен гамәли үзләштерү.

Рус телендә сөйләшүче балаларга татар әдәбиятын

укыту программасы

Рус телендә сөйләшүче балаларга татар әдәбиятын

укытуның төп максаты һәм бурычлары

Рус телендә сөйләшүче балаларга татар әдәбияты программасының эчтәлеге һәм төзелеше турында аңлатма

Әдәби уку өчен эчтәлек сайлау әдәбият белемендә кабул ителгән эстетик һәм әдәби принципларга бәйле.

Тормыш чынбарлыгы турында уйландыра, кешеләр арасындагы мөнәсәбәтләрне аңларга ярдәм итә, матурлыкка, гүзәллеккә, намуслылыкка, игелеккә өйрәтә торган эчтәлек сайлау авторларның беренчел бурычы булды..Программага төрле әдәби жанрларны : хикәя, повесть, шигырь, драма әсәрләре, авыз иҗаты үрнәкләре сайлау да максатка ярашлы. Программага рус һәм башка милләт әдәбияты үрнәкләре дә кертелде.

Уку өчен текстлар әдәби әсәрләр белән генә чикләнми, дәреслеккә башка төр текстлар да кертелә. Алар түбәндәгеләр:

  • Прагматик текстлар (рецептлар, радио, телевидение программалары, белдерүләр).

  • Эпистоляр жанр текстлары (шәхси һәм официаль хатлар открыткалар, котлаулар).

  • Газета- журналлардан мәкаләләр, информацион характердагы материаллар.

Билгеле булганча, сөйләм материалын, ягънитекстның эчтәлеген үзләштерү цикллылыкка корыла . Цикл – текстны укып, аның эчтәлеген диалогик, монологик , ягъни мөстәкыйль сөйләм дәрәҗәсенә җиткерү өчен кирәк булган дәресләр саны. Бу сан даими түгел. Ул текстның лингвистик яктан катлаулылыгына, текстның күләменә бәйле.

Бер өлеш әсәрләр укып, тулаем үзләштерү, диалогик –монологик сөйләмгә чыгу өчен бирелде. Бер өлеш текстлар – уку һәм эчтәлек белән танышу максатыннан бирелде. Әдәбият дәресендә турыдан-туры текстны уку, текст өстендә эшләү буенча күнегүләр системасы өстенлек итә. Дәрес тибы ягыннан лексик-грамматик күнекмәләрне камилләштерү дәресе була. Бу дәрес, авырлыгына карап, бер яки берничә булырга мөмкин. Мондый дәресләрдә алда өйрәнелгән лексика һәм рамматика текстта кабатлана, төрле бәйләнешләргә керә. Тексттан соң булган этапта текст эчтәлеге буенча диалогик-монологик сөйләмгә чыгу дәресләре оештырыла . Бу дәресләрдә тексттагы лексик-грамматтик материал сөйләмдә мөстәкыйль кулланылу дәрәҗәсенә җиткерелә. Шуңа күрә татар теле һәм әдәбият дәресләре үзара шартлы бәйләнештә булалар.

Рус телендә сөйләшүче балалар белән текст укыганнан соң үткәрелгән эш алымнары татар мәктәпләрендә кулланылган эш алымнарыннан байтак аерыла. Тексттагы сөйләм үрнәкләрен хәтеренә сеңдерү, текстның сюжетын истә калдыру буенча төрле күнегүләр системасын оештыру – текстны укыганнан соң эшләнергә тиешле күнегүләрнең төп максаты.

Билгеле булганча, рус телендә сөйләшүче балаларга татар телендә укыту максатларының берсе – аларны язма сөйләм аша аралашырга өйрәтү. Шуңа күрә уку һәм татар әдәбияты дәресләрендә төрле характердагы язма эшләр дә эшләү максатка ярашлы эш төре булып тора. Аларга түбәндәгеләр керегә мөмкин:

  • Текстның планын төзү.

  • Текст геройлары турында үз фикереңне язу.

  • Текстның үзгәртеп яңа хикәя төзү.

  • Укылган текст буенча инша язу.

  • Текстка сораулар , һәм сорауларга җаваплар язу.

Текстны тәрҗемә итү.

5 класс.

 

Дәрес темасы. 1 нче чир. 18 с.

Дәрес тибы.

1.

сентябрь

Кереш дәрес.

яңа материалны аңлату

2.

беренче атна

Ел фасылы- җәй. Җәйге каникуллар.

катнаш

3.

икенче атна

Л.Лерон "Хәерле иртә"

яңа материалны аңлату

4.

икенче атна

Диологик сөйләмне үстерү.

яңа материалны аңлату

5.

өченче атна

Б.Рәхмәт "Мәктәпкә"

яңа материалны аңлату

6.

өченче атна

Бәйрәм белән! Тексты.

катнаш

7.

дүрт-е атна

Диологик сөйләмне үстерү.

белем, күнекмәләрне үзләштерү

8.

дүрт-е атна

Р.Кожевникова."Минем сумкам"

белем, күнекмәләрне үзләштерү

9.

сент. Ахыры

Ә.Гаффар "Таган".

яңа материалны аңлату

10.

октябрь

Бер атнада ничә көн?. Г.Зәйнашева.

яңа материалны аңлату

12.

беренче атна

Ел фасылы- көз. БСҮ.

катнаш

13.

икенче атна

"Көзнең ничә төсе бар?" тексты.

катнаш

14.

икенче атна

"Сары яфрак сарымы?" тексты

белем, күнекмәләрне үзләштерү

15.

өченче атна

"Көз башы" тексты.

белем, күнекмәләрне үзләштерү

16.

өченче атна

Р.Миңнуллин "Мәктәптә күңеллерәк"

белем, күнекмәләрне үзләштерү

17.

дүрт-е атна

Л.Лерон "Аңламадым."

катнаш

18.

дүрт-е атна

Кабатлау.

кабатлау

 

 

2 нче чирек. 14 с.

 

1.

ноябрь

"Хат" тексты.

яңа материалны аңлату

2.

икенче атна

Ш.Маннур "Яратам мин..."

яңа материалны аңлату

3.

өченче атна

В.Хәйруллина "Төз утыр!"

яңа материалны аңлату

4.

өченче атна

"Маратка нигә оят?" тексты.

катнаш

5.

дүрт-е атна

"Маратка ярдәм ит" тексты.

белем,күнекмәләрне үзләштерү

6.

дүрт-е атна

В.Хәйруллина "Менә күпме һөнәрем"

белем,күнекмәләрне үзләштерү

7.

декабрь

Ш.Маннур "Татарча да яхшы бел"

белем,күнекмәләрне үзләштерү

8.

беренче атна

И.Гази, Г.Тукай шигырләре.

яңа материалны аңлату

9.

икенче атна

Г.Гыйлманов. "Нәсел агачы.

яңа материалны аңлату

10.

икенче атна

Р.Миңнуллин, Н.Исәнбәт шигырләре.

белем,күнекмәләрне үзләштерү

11.

өченче атна

"Кар календаре" тексты. БСҮ.

белем,күнекмәләрне үзләштерү

12.

өченче атна

Э.Мөэминова. Кыш бабай хаты.

ныгыту

13.

дүрт-е атна

"Хоккей төрләре" тексты.

яңа материалны аңлату

14.

дүрт-е атна

"Чирәм хоккее" тексты

катнаш

 

 

 

 

 

 

3 нче чирек. 20 с.

 

 

 

 

 

1.

гыйнвар

Р.Миңнуллин "Бабайлар нинди була?"

яңа материалны аңлату

2.

икенче атна

"Лена кемгә охшаган?" тексты.

катнаш

3.

өченче атна

Хәзерге заман шагыйрләре.

яңа материалны аңлату

4.

өченче атна

Ш.Галиев иҗаты.

яңа материалны аңлату

5.

дүртенче атна

Ш.Галиев шигырләре.

катнаш

6.

дүртенче атна

Р.Миңнуллин иҗаты.

яңа материалны аңлату

7.

февраль

Р.Миңнуллин шигырләре.

катнаш

8.

беренче атна

Ш.Галиев "Бала сөю"

катнаш

9.

икенче атна

Р.Вәлиева "Туган көндә"

яңа материалны аңлату

10.

икенче атна

Диалогик сөйләмне үстерү.

ныгыту

11.

өченче атна

Ә.Гаффар "Ничәү, ничек адашмаганнар?"

белем, күнекмәләрне үзләштерү

12.

өченче атна

"Данил" тексты.

яңа материалны аңлату

 

 

 

 

13.

дүрт-е атна

З.Гомәрова "Үзем җыештырдым"

катнаш

14.

дүрт-е атна

М.Җәлил "Сәгать"

белем, күнекмәләрне үзләштерү

15.

март

Көн режмы.

белем, күнекмәләрне үзләштерү

16.

беренче атна

"Көн режмы" тексты. БСҮ.

белем, күнекмәләрне үзләштерү

17.

икенче атна

Х.Халиков "Сәгатьле Сәгыйть"

яңа материалны аңлату

18.

икенче атна

Ш.Галиев "Тавыклар көлә"

катнаш

19.

өченче атна

Текст "Киңәшләр"

катнаш

20.

өченче атна

Кабатлау дәресе.

кабатлау

 

 

 

 

 

 

4 нче чирек. 16 с.

 

1.

апрель

Диологик сөйләмне үстерү

белем, күнекмәләрне үзләштерү

2.

беренче атна

"Сәгатьләрсез нәрсә булыр?" тексты.

белем, күнекмәләрне үзләштерү

3.

икенче атна

"Сәгатьләрсез нәрсә булыр?" тексты.(дәвамы)

белем, күнекмәләрне үзләштерү

4.

икенче атна

А,Гыймадиев "Мәүли йокысы"

яңа материалны аңлату

5.

өченче атна

Ш.Галиев "Буш вакыт"

яңа материалны аңлату

6.

өченче атна

Әтием зур балык тоты тексты.

белем, күнекмәләрне үзләштерү

7.

дүрт-е атна

Диологик сөйләмне үстерү. БСҮ.

ныгыту

8.

дүрт-е атна

Р.Вәлиева "Барый телевизор карый"

белем, күнекмәләрне үзләштерү

9.

май

Атналык тапшырулар тәртибе.

яңа материалны аңлату

10.

беренче атна

Матбугат б-н танышу.

яңа материалны аңлату

11.

икенче атна

Монологик сөйләмне үстерү.

ныгыту

12.

икенче атна

"Компьютер нигә кирәк?" тексты.

белем, күнекмәләрне үзләштерү

13.

өченче атна

"Алешада нинди чир?" тексты.

белем, күнекмәләрне үзләштерү

14.

өченче атна

Җәй темасына әңгәмә - дәрес.

белем, күнекмәләрне үзләштерү

15.

дүрт-е атна

Кабатлау дәресе.

кабатлау

16.

дүрт-е атна

Гомумиләштерү дәресе.

гомумиләштерү

6 кл

 

Дәрес темасы. 1 нче чир. 18 с.

Дәрес тибы.

1.

сентябрь

Яңа уку елы котлы булсын!

яңа материалны аңлату

2.

беренче атна

Л.Лерон “Марат барган җылы якка.”

катнаш

3.

икенче атна

Портфелемда кирәк әйберләр генә.

яңа материалны аңлату

4.

икенче атна

Л. Лерон “Балыкларда укый.”

яңа материалны аңлату

5.

өченче атна

Л Шагыйрҗан “Кызык та рәхәттә.”

яңа материалны аңлату

6.

өченче атна

Р.Мингалим “Туган көнем бәйрәменә керегез.”

катнаш

7.

дүрт-е атна

Туган көн дуслар белән күңелле.

белем, күнекмәләрне үзләштерү

8.

дүрт-е атна

Кызлар чәчәк ярата.

белем, күнекмәләрне үзләштерү

9.

сент. Ахыры

“Чәчәкләр яхшы бүләк.”

яңа материалны аңлату

10.

октябрь

Бу кызыклы котлау открыткасы.

яңа материалны аңлату

12.

беренче атна

“Кыйммәтле бүләк”

катнаш

13.

икенче атна

Р. Миңнуллин “Малайлар бәйрәме иде.”

катнаш

14.

икенче атна

Ә. Гаффар “Суалчан кунакка бара.”

белем, күнекмәләрне үзләштерү

15.

өченче атна

“Кунакка йөри беләсеңме.”

белем, күнекмәләрне үзләштерү

16.

өченче атна

“Тәрбияле кунак.”

белем, күнекмәләрне үзләштерү

17.

дүрт-е атна

Мин кунакка барам.Сөйләшү.

катнаш

18.

дүрт-е атна

“Табын янында утыра беләсеңме.”

кабатлау

 

 

2 нче чирек. 14 с.

 

1.

ноябрь

“Әдәпле Миша.”Текст.

яңа материалны аңлату

2.

икенче атна

Р. Зәйни “Аяк өсте ашарга ярамый”

яңа материалны аңлату

3.

өченче атна

Текст “Ашханәдә.”

яңа материалны аңлату

4.

өченче атна

Б,С.Ү.”Яхшы гадәт.”

катнаш

5.

дүрт-е атна

Текст. “Игелекле бала.”

белем,күнекмәләрне үзләштерү

6.

дүрт-е атна

Д. Аппакова “Яхшы күңелле бала.”

белем,күнекмәләрне үзләштерү

7.

декабрь

Текст. “Ике онык”1нче кисәк.

белем,күнекмәләрне үзләштерү

8.

беренче атна

Текст. Ике онык.2 нче кисәк.

яңа материалны аңлату

9.

икенче атна

Ф.Яруллин Молодес минем әби.”

яңа материалны аңлату

10.

икенче атна

Ә.Бикчәнтәева. “Тәмле сүз.”

белем,күнекмәләрне үзләштерү

11.

өченче атна

Ф. Яруллин “Әдәпле бала.”

белем,күнекмәләрне үзләштерү

12.

өченче атна

К.Т.У. М. Галиев. “Җиңәргә теләгән идем.”

ныгыту

13.

дүрт-е атна

Х. Халиков “Якты сүз.”

яңа материалны аңлату

14.

дүрт-е атна

Д. Аппакова.”Карандашым югалды.”

катнаш

 

 

3 нче чирек. 20 с.

 

1.

гыйнвар

Ш.Галиев “Шавламагыз әти йоклый.”

яңа материалны аңлату

2.

икенче атна

Телефоннан сөйләшү.Д.С.Ү.

катнаш

3.

өченче атна

Ә. Бикчәнтәева. “телефоннан сөйләшү.”

яңа материалны аңлату

4.

өченче атна

В. Голявкин “Алло мин сезне тыңлыйм.”

яңа материалны аңлату

5.

дүртенче атна

Д.С.Ү.” Телефоннан сөйләшү кагыйдәсе.”

катнаш

6.

дүртенче атна

Л. Лерон “Супер бала.”

яңа материалны аңлату

7.

февраль

Б.С.Ү.”Бездә кунак.”

катнаш

8.

беренче атна

Л Лерон “Кирлемән киңәшләре.”

катнаш

9.

икенче атна

Д.С.Ү. “Кирлемәнгә киңәшләр.”

яңа материалны аңлату

10.

икенче атна

Л. Васелева “Әдәпле булу җиңелме.”

ныгыту

11.

өченче атна

Б.С.Ү.”Иң тыйнагы- мин үзем.”

белем, күнекмәләрне үзләштерү

12.

өченче атна

Р. Валиев “Тыйнаклык.”

яңа материалны аңлату

13.

дүрт-е атна

Д.С.Ү.”Тыйнаклык.”

катнаш

14.

дүрт-е атна

Л. Лерон. “Саран булсаң.”

белем, күнекмәләрне үзләштерү

15.

март

В. Хәйруллина “Саран.”

белем, күнекмәләрне үзләштерү

16.

беренче атна

З. Гомәрева “Айдарның хатасы.”

белем, күнекмәләрне үзләштерү

17.

икенче атна

Текст. “Чын дус.”

яңа материалны аңлату

18.

икенче атна

Текст. “Гайбәт әйбәт түгел.”

катнаш

19.

өченче атна

Тест. Д.С.Ү.

катнаш

20.

өченче атна

З. Әхмәтева “Әләкче.”

кабатлау

 

 

 

 

 

 

4 нче чирек. 16 с.

 

1.

апрель

К. Моховский.”Яз килә.”

белем, күнекмәләрне үзләштерү

2.

беренче атна

Текст. “Җил каян исә.”

белем, күнекмәләрне үзләштерү

3.

икенче атна

Текст.”Яктылык язы.”

белем, күнекмәләрне үзләштерү

4.

икенче атна

Б. Рәхмәт “Сыерчыктан телеграмма.”

яңа материалны аңлату

5.

өченче атна

Текст “Яз суы.”

яңа материалны аңлату

6.

өченче атна

Б. Рәхмәт “Сыерчык.”

белем, күнекмәләрне үзләштерү

7.

дүрт-е атна

Й. Шәрәпова.”Өмә.”

ныгыту

8.

дүрт-е атна

Текст. “Яшеллек язы.”

белем, күнекмәләрне үзләштерү

9.

май

М.С.У.”Яз килде.”

яңа материалны аңлату

10.

беренче атна

“Ямле җәй көтә безне.”

яңа материалны аңлату

11.

икенче атна

Л. Лерон.”Җәй көтә безне.”

ныгыту

12.

икенче атна

Л. Лерон “Яңгыр.”

белем, күнекмәләрне үзләштерү

13.

өченче атна

М.С.Ү.”Җәй.”

белем, күнекмәләрне үзләштерү

14.

өченче атна

Тест .Кабатлау.

белем, күнекмәләрне үзләштерү

15.

дүрт-е атна

Әкиятләр уку.

кабатлау

16.

дүрт-е атна

Кабатлау.

гомумиләштерү

7 класс

Үткәрү вакыты

Дәрес темасы

Дәрес тибы

1.

сентябрь беренче атна

Р.Миңнуллин, Ф.Яруллин иҗатлары.

яңа материалны аңлату

2.

икенче атна

Н.Каштан. Көзге табигать

яңа материалны аңлату

3.

өченче атна

Ә.Бикчәнтәева. "Сөйкемсез песи".

катнаш дәрес

4.

дүртенче атна

Сөйләм телен үстерү.

катнаш дәрес

5.

октябрь беренче атна

Г.Сабитов "Балага балык"

үзләштерү дәресе

6.

икенче атна

Ш.Галиев "Ничә мәче?"

катнаш дәрес

7.

өченче атна

Песиләр турында текст.

катнаш дәрес

8.

дүртенче атна

Т.Миңнуллин "Авыл эте Акбай"

яңа материалны аңлату

9.

 

Т.Миңнуллин "Авыл эте Акбай"

катнаш дәрес

 

 

2 нче чирек

 

1.

ноябрь

Куклачевның песи-р театры.

яңа материалны аңлату

2.

өченче атна

Песиләр, этләр өчен салоннар.

катнаш дәрес

3.

дүртенче атна

Робот-песиләр турында текст.

үзләштерү дәресе

4.

декабрь

М.Әлимбаев, А.Алланазаров иҗаты.

яңа материалны аңлату

5.

икенче атна

Р.Миңнуллин, С.Михалков шигырьләре.

үзләштерү дәресе

6.

өченче атна

Усал этләр турында текст.

катнаш дәрес

7.

дүртенче атна

Этләрнең токымнары турында текст.

катнаш дәрес

 

 

3 нче чирек

 

1.

гыйнвар икенче атна

Гыйнвар- кышның икенче ае.

яңа материалны аңлату

2.

өченче атна

"Нардуган" тексты.

катнаш дәрес

3.

дүртенче атна

"Раштуа бәйрәме" тексты.

катнаш дәрес

4.

февраль

Чыршы турында текст.

үзләштерү дәресе

5.

икенче атна

Н.Каштан "Февраль"

катнаш дәрес

6.

өченче атна

Г.Лотфи"Песнәк белән Миләүшә"

катнаш дәрес

7.

дүртенче атна

Р.Вәлиева "Кош баласын елатма!"

үзләштерү дәресе

8.

март

Кошларның тормышы турында

катнаш дәрес

9.

икенче атна

М.Шабаев "Песнәк белән Миләүшә"

катнаш дәрес

10.

өченче атна

Песнәкләр турында текст.

ныгыту дәресе

 

 

4 нче чирек

 

1.

апрель беренче атна

Кошлар турында текст.

үзләштерү дәресе

2.

икенче атна

Ә.Бикчәнтәева "Март аенда"

үзләштерү дәресе

3.

өченче атна

Г.Тукай "Карлыгач"

катнаш дәрес

4.

дүртенче атна

Р.Гыйззәтуллин "Батырлык"

үзләштерү дәресе

5.

май беренче атна

Л.Ихсанова, Ш.Галиев, Б.Рәхмәт шиг.

катнаш дәрес

6.

икенче атна

Л.Лерон "Кирлемән киңәшләре"

катнаш дәрес

7.

өченче атна

Җәй темасына карата текстлар.

гомумиләштерү

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34.

Сен.1нче атнасы

2нче атнасы

3нче атнасы

4нче атнасы

Октя-ң 1нче

2нче

3нче

4нче атнасы

Ноя-ң 1нче

3нче

4нче

Дека-ң 1нч2нче

3нче

4нче

Янв-ң2нче

3нче

4нче

Янв-ң 1нче

2нче

3 нче

4нче

Фев-ң 1нче

2нче

3нче

4нче

Мар-ң 1нче

2нче

3нч

Апр-ң 2нче

3нче

4нче

Май-ң 1нче

2-атнасы

3атнасы.

Л.Лерон”Җәйге бәхәс”

Гөлфия Юнысова

Р.Вәлиев “Сау бул,җәй!”

Г.Тукай

Сәгыйть Рәмиев

Лев Толстой

Балыкчылар

Р.Миңнуллин

Г. Латыйпов

Сабантуй кайчан үткәрелә

Ш.Галиев

Лилия Закирова хикәясе

Коткаручы

Җәй айлары

Гүзәл ни өчен Казанга барырга тели?

Хәкимҗан Халиков

Ләлә Гыймадиева хикәясе

Җиде мөгҗиза

Юл йөрү кагыйдәләре

Светофор

Р Миңнуллин шигыре

Метро

Күңелле сәфәр

Сагыну

Г.Кутуй

Татарстан

Гөлшат Зәнашева

Хәерле юл сезгә

Казан Кремле

Казан урамнары

Беренче театр

Чәй пешерү серләре

Әкиятләр.

Катнаш дәрес

Яңа матер.өйрәнү.

Катнаш дәрес

Ныгыту

Гомумиләштерү

Яна дәресне өйрәнү

Катнаш дәрес

Яңа дәресне өйрәнү

Ныгыту

Гомумиләштерү

Ныгыту

Катнаш дәрес

Белемнәрне үзләштерү

Ныгыту

өйрәнү

катнаш дәрес

Белемнәрне үзләштерү

Яңа дәресне өйрәнү

Белемнәрне үзләштерү

Ныгыту

Катнаш дәрес

Белемне ныгыту

Гомумиләштерү

өйрәнү

ныгыту

гомумиләштерү

яңа матер. өйрәнү

белемнәрне үзләштерү

ныгыту

гомумиләштерү

өйрәнү

ныгыту

катнаш дәрес

өйрәнү

Әдәбият. 8 кл.

Рус. гр. 9 кл. Татарская литература (русс. гр.)

Үткәрү вакыты

Дәреснең темасы

Дәреснең тибы

1

1нче атна

Кешеләрнең тормышын бизәү

Кабатлау

2

Апам турында

Яңа теманы өйрәнү

3

2нче атна

Дустым турында

Ныгыту

4

Бабам сугышта булган

Катнаш

5

3нче атна

Күрше әби

Гомумиләштерү

6

Республикабыз флагы

Үткәннәрне ныгыту

7

4нче атна

Тепәкләр,теләкләр...

Катнаш дәрес

8

Җыр язган,Лобачевскийны укыткан

Гомумиләштерү

9

1 нче атна

Акыллы киңәшләр

Үзләштеру

10

Диалогик сөйләм

Аңлату

11

2нче атна

Бер елга-38 вагон алтын

Яңа теманы өйрәнү

12

Телләр белгән-илләр гизгән

Белемнәрне үзләштерү

13

3нче атна

Бөек композитор

Ныгыту

Чит илләргә күзәтү ясау

Гомумиләштерү

14

Шахмат уены кайчан барлыкка килгән

Тикшерү

15

4нче атна

Язмышка үзем хуҗа

Катнаш дәрес

19

Әтием -үрнәк

Бел.үзләштерү

20

2нче атна

Татар хатын-кызларының белем

Ныгыту

21

Улында әтисе һөнәре

Катнаш дәрес

22

3нче атна

Атаклы спортчы

Катнаш дәрес

24

СәгыйтьСадри

Яңа матер. өйрәнү

25

4нче атна

Кешене кеше итүче сыйфатлар

Белемнәрне үзләштерү

26

Җәлилчеләр көне

Ныгыту

27

1нче атна

Татар китабын өйрәнгән галим

Катнаш

28

Һөнәр сайлау

Гомумиләштеру

29

2нче атна

Нинди һөнәр сайларга?

Тикшерү

30

Казахстанда яшәүче татарлар

Яңа матер.өйрәнү

31

3нче атна

Кем пешерә икән бу коймакны?

Белемне үзләштерү

32

Интервью

Ныгыту

33

4 нче атна

Хәбәрләр язу

Ныгыту

34

Газета хәбәре ничек языла?

Катнаш дәрес

35

1нче атна

Репортаж

Гомумиләштерү

36

Татар академигы

Йомгаклау

37

2нче атна

Рөстәм Кутуй

Белем. Үзләштерү

38

Гаилә бюджеты

Ныгыту

39

3нче атна

Акча кая китә?

Катнаш дәрес

40

Гаилә бухгалтериясе

Тикшерү

41

4нче атна

Авылга-ялга!

Кабатлау

42

Фикерләү

Яңа матер.өйрәнү

43

2нче атна

Казанда беренче китапханәләр

Белем.үзләштерү

44

Китап дигән могҗиза

Ныгыту

45

3нче атна

Мәзәкләр

Аңлату

46

Милли сәнгать

Гомумиләштерү

47

4нче атна

Сабантуй

Тикшерү

48

Милли бизәк

Катнаш дәрес

49

1нче атна

Күренекле композитор

Яңа дәресне өйрәнү

50

Гөлсем Сөләйманова

Белем. Үзләштерү

51

2нче атна

Балет остасы

Катнаш дәрес

52

Ул театрга гашыйк иде

Ныгыту

53

3нче атна

Дастан

Гомумиләштерү

54

Пар ат

Тикшерү

55

1нче атна

Табигатьне саклыйк

өйрәнү

56

Сөйләмне үстерү

Катнаш дәрес

57

Чәчәк бүләк итә беләсеңме?

Белем.үзләштерү

58

2нче атна

Имәнкәйнең сере бар

Ныгыту

59

кызыл китап

Катнаш дәрес

60

3нче атна

Иң тугрылыклы җан иясе

Гомумиләштерү

61

Дым

өйрәнү

62

4нче атна

Урман

Үзләштерү

63

Аралашу

Ныгыту

64

1нче атна

Аралашу этикеты

Гомумиләштерү

65

Аралашу төрләре

Аңлату

66

2нче атна

Елмаегыз!

Ныгыту катнаш дәрес

67

Әдәплелек сыйфатлары

Ныгыту

68

3нче атна

Һәр кеше -шәхес

Йомгаклау

10 (рус) сыйныфлары өчен

Үткәрү вакыты

Дәреснең темасы

Дәреснең тибы

1.

Беренче

атна

Татарстан

Аңлату, кабатлау

2.

Беренче атна

Вәкаләтле вәкиллек

Катнаш дәрес

3.

Икенче атна

Истәлекле вакыйгалар

Ныгыту дәресе

4.

Икенче атна

Дәүләт символлары

Дәрес-әңгәмә

5.

Өченче атна

Чит илләрдәге татарлар

аңлату

6.

Өченче атна

Бөтендөнья татар корылтае

кабатлау

7.

Сентяб. ахыры

Татар урамнары

Катнаш дәрес

8.

Октяб. башы

Австралиядә татар мәктәбе

Ныгыту дәресе

9.

Окт. икенче атна

Татар теле

Иҗади фикерләү дәресе

10.

Окт. икенче атна

Габдүш Ваһапов

аңлату

11.

Окт. өченче атна

Мирсалих Бикчурин

Катнаш дәрес

12.

Окт өченче атна

Шиһабетдин Рәхмәтуллин

Ныгыту дәресе

13.

Окт. дүртенче атна

Беренче татар китаплары

Катнаш дәрес

14.

Окт. дүртенче атна

Китап йорты

аңлату

15.

Нояб. икенче атна

Китапханәдә

тикшерү

16.

Нояб. өченче атна

Китап һәм балалар

Катнаш дәрес

17.

Нояб. өченче атна

Татар матбугаты

аңлату

18.

Нояб. дүртенче атна

Татар журналлары

Ныгыту дәресе

19.

Нояб. дүртенче атна

Журналист буллу авырмы?

Йомгаклау дәресе

20.

Декаб. Беренче

И Казан!

Кереш дәрес

21.

Декаб. Беренче

Тарихи экскурсия

Катнаш дәрес

22.

Декаб. икенче

Урамнар ни сөйли?

Аңлату дәресе

23.

Декаб. икенче

Казаным - башкалам

Ныгыту

24.

Декаб. өченче

Сөембикә манарасы

Катнаш дәрес

25.

Декаб. өченче

Еллар аша сәяхәт

Аңлату дәресе

26.

Декаб. дүртенче

Танылган рәссам

кереш

27.

Гыйнвар өченче атна

Шәмаилләр

Аңлату дәресе

28.

Гыйнвар өченче атна

Китап бизәү сәнгате

Катнаш дәрес

29.

Гыйнвар өченче атна

Асылташлар дөньясына

Катнаш дәрес

30.

Гыйнвар дүртенче атна

Мөселманнар өчен иң изге җир

Аңлату дәресе

31.

Гыйнвар дүртенче атна

Асылташларым-асылташ

Йомгаклау дәресе

32.

Фев. Беренче атна

Эш кәгазьләре

Кереш дәрес

33.

Фев. Беренче атна

Эш кәгазьләре

Аңлату дәресе

34,35.

Фев. Икенче атна

Килешүләр

Катнаш дәрес

37.,38

Фев. Өченче

Беркетмә. Гариза.

Аңлату дәресе

39.

Фев.өченче

Шиһабетдин Мәрҗани

ныгыту

40.

Фев дүртенче

Хәлфиннар нәселе

Катнаш дәрес

41..

Фев дүртенче

Татар халкының күренекле мәгърифәтчесе

Катнаш дәрес

42.

Март. беренче

Александр Казембек

Катнаш дәрес

43.

Март. беренче

Хөсәен Фәезханов

Аңлату дәресе

44.

Март. икенче

Казан тюркологлар мәктәбе

Катнаш дәрес

45.

Март. икенче

Гаяз Исхакый

Аңлату дәресе

46.

Март. өченче

Фатих Әмирхан

Катнаш дәрес

47.

Март. өченче

“Хәят” әсәре

Катнаш дәрес

48.

Март дүрт

Галимҗан Ибраһимов

Кереш дәрес

49..

Март дүрт

“Алмачуар”

Катнаш дәрес

50.

Апр. икенче

Һади Такташ

Кереш дәрес

51.

Апр. икенче

Хәсән Туфан

Катнаш дәрес

52.53

Апр. өченче

Сибгат Хәким

Аңлату дәресе

53,54.

Апр. өченче

Әмирхан Еники. “Кем җырлады?”

Катнаш дәрес

55,56

апр

Гомәр Бәширов. “Туган ягым яшел бишек”

Катнаш

56, 57

апр

Гариф Ахунов.

Катнаш дәрес

58,59

апр

Мөхәммәт Мәһдиев.”Торналар төшкән җирдә”

Катнаш дәрес

60,61

май

Равил Фәйзуллин “Коррида”

Катнаш дәрес

62,.

май

Мөдәррис Әгъләмов

Катнаш дәрес

63.

май

Зөлфәт.

Аңлату д

64.

май

Миргазиян Юныс

Катнаш дәрес

65.

май

Роберт Миңнуллин

Катнаш

66,67

май

Татар әдәбияты шәхесләре

Катнаш

68.

май

Йомгаклау дәресе

Йомгаклау.

11 рус сыйныфы

үткәрү вакыты

Дәреснең темасы

Дәреснең тибы

1.

Сент. беренче атна

Югаруы уку йортлары

Аңлату

2.

Сент. беренче атна

Мин яратам сине. университет!

Катнаш

3.

Сент. икенче атна

Татарстанның югары уку йортлары

кабатлау

4.

Сент. икенче атна

Ф-экономика институты

ныгыту

5.

Сент. өченче атна

Казан энергитика институты

Аңлату

6.

Сент. өченче атна

Караңгылыктан яктылыкка

Катнаш

7.

Сент. дүртенче атна

Беренче татар профессоры

кабатлау

8.

Сент. дүртенче атна

Фәнгә багышланган гомер

ныгыту

9.

Сент. бишенче атна

Җир астыннан тарих таба

Аңлату

10.

Сент. бишенче атна

Казан

Катнаш

11.

Окт. Беренче атна

Татар теле

кабатлау

12.

Окт. Беренче

Икмәкне кемнәр пешерә

ныгыту

13.

Окт. икенче атна

Күн мозаикасы

Аңлату

14.

Окт. икенче атна

Орнитолог көндәлеге

Катнаш

15.

Окт. өченче атна

Ял итү һәм спорт

кабатлау

16.

Окт. өченче атна

Сәламәтлек – зур байлык

ныгыту

17.

Окт. дүртенче атна

Диалогик сөйләм

кабатлау

18.

Окт. дүртенче атна

Сабан туе

Катнаш

19.

Нояб. Икенче атна

Татар музыка сәнгате

кабатлау

20.

Нояб. икенче атна

Бәйләнешле сөйләм телен үстерү.

ныгыту

21.

Нояб. өченче атна

Опера йолдызы

Аңлату

22.

Нояб. өченче атна

Федор Шаляпин

Катнаш

23.

Нояб. дүртенче атна

Бөтен дөняга сөйли

кабатлау

24.

Нояб. дүртенче атна

Телевидение йолдызлары

ныгыту

25.

Дек. Беренче атна

Бәйләнешле сөйләм телен үстерү.

Аңлату

26.

Дек. Беренче атна

Татарстан музейлары

Катнаш

27.

Дек. Беренче атна

Татар әдәбияты сәхифәләре

кабатлау

28.

Дек. икенче атна

Борынгы уенчыклар

ныгыту

29.

Дек. Икенче атна

Буыннар хәтере

Аңлату

30.

Дек. өченче атна

Г. Тукай музее

Катнаш

31.

Дек. өченче атна

С. Сәйдәш музее

кабатлау

32.

Дек. дүртенче атна

Тарих битләре

ныгыту

33.

Дек. дүртенче атна

Казан ханлыгы

Аңлату

34.

Дек. бишенче атна

Бәйләнешле сөйләм телен үстерү

Катнаш

35.

Дек. бишенче атна

Диалогик сөйләм.

кабатлау

36.

Гыйн. Өченче атна

Татарстанның истәлекле урыннары

ныгыту

37.

Гыйн. Өченче атна

Казан – Татарстанның башкаласы

Аңлату

38.

Гыйн. Дүртенче атна

Казан Кремле

Катнаш

39.

Гыйн. дүртенче атна

Мөхетдин Корбангалиев

кабатлау

40.

Гыйн. бишенче атна

Абдулла Алиш

ныгыту

41.

Гыйн. бишенче атна

Фәнис Яруллин

Аңлату

42.

Фев. Беренче

Нихәл, Әлмәндәр бабай.

Катнаш

43.

Фев. Беренче

Г. Камал театры

кабатлау

44.

Фев. икенче

Бакый Урманче

ныгыту

45.

Фев. икенче

Харис Якупов.

Аңлату

46.

Фев. өченче

Татарстанның беренче президенты

Катнаш

47.

Фев. Өченче

Дәрдмәнд

кабатлау

48.

Фев. дүртенче

С. Рәмиев

ныгыту

49.

Фев. дүртенче

Г. Тукай

Аңлату

50.

Март, беренче

Г. Камал.

Катнаш

51.

Март, беренче

К. Тинчурин

кабатлау

52.

Март, икенче

Ш. Камал

ныгыту

53.

Март, икенче

И. Гази

Аңлату

54.

Март, өченче

Г. Әпсәләмов

Катнаш

55.

Март, өченче

М. Хәбибуллин

кабатлау

56.

Март, дүртенче

Н. Фәттах

ныгыту

57.

Март, дүртенче

А. Гыйләҗев

Аңлату

58.

Апр. икенче

Ш. Галиев

Катнаш

59.

Апр. икенче

И. Юзеев

кабатлау

60.

Апр. өченче

Фәнис Яруллин

ныгыту

61.

Апр. өченче

Бәйләнешле сөйләм телен үстерү

Аңлату

62.

Апр. дүртенче

Бәйләнешле сөйләм телен үстерү

Катнаш

63.

Апр. дүртенче

Татар матбугаты

кабатлау

64.

Май, беренче

Ренат Харис

ныгыту

65.

Май, беренче

Марсель Галиев

Аңлату

66.

Май, икенче

Разил Вәлиев

Катнаш

67,68.

Май, өч, дүрт .

Кабатлау дәресләре

кабатлау

Обязательный минимум содержания

основного общего образования по русскому языку


1. Введение
1. Общие сведения о русском языке
Русский язык — национальный язык русского народа, государственный язык Российской Федерации и язык межнационального общения. Русский язык — первоэлемент великой русской литературы. Русский язык в современном обществе. Богатство, красота, выразительность русского языка. Художественный текст в изучении русского языка.
Русский язык как один из индоевропейских языков. Русский язык в кругу других славянских языков. Русский язык и языковые контакты. Роль старославянского языка в развитии русского языка.
2. Наука о русском языке
Наука о русском языке и ее разделы. Виднейшие ученые-русисты.
II. Система языка
1. Фонетика. Орфоэпия.
Звук как единица языка. Звуки гласные и согласные; гласные ударные и безударные; согласные звонкие и глухие, мягкие и твердые. Парные и непарные согласные по звонкости и глухости, по мягкости и твердости. Сонорные согласные. Шипящие и ц. Сильные и слабые позиции звуков.
Слог. Ударение. Интонация. Основные правила литературного произношения и ударения.
Орфоэпические словари. Словари ударений.
2. Лексика и фразеология.
Слово как единица языка. Основные пути пополнения словарного состава русского языка. Однозначные и многозначные слова. Прямое и переносное значения слова. Омонимы. Синонимы.
Исконно русские и заимствованные слова. Устаревшие слова и неологизмы. Нейтральные и стилистически окрашенные слова. Диалектизмы. Профессионализмы. Арготизмы.
Свободные сочетания слов и фразеологические обороты. Основные признаки фразеологизмов. Стилистически нейтральные и окрашенные фразеологизмы. Использование фразеологизмов в речи.
Основные толковые словари русского языка.
3. Морфемика и словообразование.
Морфема как минимальная значимая часть слова. Словообразователыные и словоизменительные морфемы. Основа слова и окончание.
Корень и служебные морфемы в основе слова. Чередование звуков в слове. Варианты морфем. Простые и сложные слова. Однокоренные слова. Изменения в структуре слова. Понятие об этимологии.
Способы образования слов. Морфологические способы образования слов. Лексико-семантический способ словообразования. Образование слов путем сокращения. Образование слов путем слияния сочетаний слов в слово. Словообразование различных частей речи.
Морфемные и словообразовательные словари русского языка.
Этимологические словари русского языка.
4. Грамматика.
1) Морфология.

Части речи в русском языке.
Самостоятельные части речи: имена существительные, прилагательные, числительные, местоимение, глагол, наречие. Место причастия, деепричастия, категории состояния в системе частей речи. Их семантические и структурные разряды, формы и категории. Синтаксические функции.
Служебные части речи: предлоги, союзы, частицы. Их разряды по значению, структуре и синтаксическому употреблению.
Междометие как особая часть речи. Звукоподражательные слова.
2) Синтаксис.
Словосочетание и предложение как синтаксические единицы.
Словосочетание. Главное и зависимое слова в словосочетании. Типы связи в словосочетаниях: согласование, управление, примыкание. Виды словосочетаний по морфологическим свойствам главного слова (глагольные, именные, наречные).
Предложение как основная единица синтаксиса. Грамматическая (предикативная) основа предложения.
Повествовательные, побудительные и вопросительные предложения. Восклицательные предложения. Средства оформления предложения: интонация, логическое ударение, порядок слов.
Подлежащее и сказуемое как главные члены предложения. Типы подлежащего и сказуемого.
•Второстепенные члены предложения: определение, дополнение, обстоятельство.
Простое предложение. Двусоставные и односоставные предложения. Полные и неполные предложения. Распространенные и нераспространенные предложения.
Однородные члены предложения. Обобщающие слова при однородных членах предложения.

Обособленные члены предложения. Уточнение как обособленный член предложения.
Обращения; вводные слова и вставные конструкции. Сложное предложение. Наличие двух и более предикативных (грамматических) основ как признак сложного предложения. Союзные и бессоюзные предложения. Сложносочиненные и сложноподчиненные предложения. Виды придаточных предложений. Синтаксические синонимы. Способы передачи чужой речи.
III. Речь
Виды речевой деятельности: говорение и аудирование; письмо и чтение. Устная и письменная форма речи. Речь диалогическая и монологическая. Сферы употребления устной публичной речи. Основные типы публичных выступлений. Языковые особенности публичного высказывания. Русский речевой этикет. Текст как речевое произведение. Смысловая и композиционная целостность текста. Последовательное расположение частей текста. Типы текстов по функционально-смысловым особенностям (повествование, описание, рассуждение), по стилям речи (разговорные, официально-деловые, публицистические, научные и художественные).
Отбор языковых средств в тексте в зависимости от темы, цели, адресата и ситуации общения.
IУ. Письмо. Орфография и пунктуация
1)Графика.
Значение письменности. Алфавит, рукописные и печатные буквы. Каллиграфия. Буквы, обозначающие гласные звуки. Буквы, обозначающие согласные звуки. Двойное значение букв. Обозначение мягкости согласных.
Прописные и строчные буквы.
2) Орфография.
Принципы русской орфографии. Орфограмма. Орфографическое правило.
Написание гласных и согласных в составе морфем. Написания фонетические и нефонетические.
Слитные, дефисные и раздельные написания. Употребление прописной и строчной буквы.
Перенос слов. Орфографические словари.
З) Пунктуация.
Принципы русской пунктуации.
Знаки препинания, их функции: завершение, выделение отделение. Одиночные и парные знаки препинания. Знаки завершения. Знаки выделения. Знаки отделения. Сочетание знаков препинания. Вариативность постановки знаков препинания. Авторское употребление знаков препинания.

Примерная программа
по русскому языку для основной общеобразовательной школы, (5—9 классы)

Объяснительная записка

Настоящая *Примерная программа по русскому (родному) языку для основной общеобразовательной школы (5—9 классы) следует за созданным ранее Обязательным минимумом содержания основного общего образования по русскому (родному) языку. В отличие от •Обязательного минимума..., в котором только очерчен круг знаний по русскому языку, в данной программе содержание курса раскрывается более подробно.
В программе дается примерное распределение учебных часов на изучение разделов курса русского языка. Курс рассчитан на 714 часов, из них 61 час выделяется на региональный и школьный компонент.

Значение русского языка

Русский язык выступает в нашем обществе как родной язык русского народа, как государственный язык Российской Федерации, как один из мировых языков межнационального общения в ближнем и дальнем зарубежье.
Язык по своей специфике и социальной значимости — явление уникальное: он является средством общения и воздействия, средством хранения и усвоения знаний, средоточием духовной культуры народа, основной формой проявления национального и личностного самосознания и, наконец, первоэлементом художественной литературы как словесного искусства. В силу этого обстоятельства язык имеет только ему присущий междисциплинарный статус среди других школьных предметов.
Русский язык является неотъемлемой частью национальной культуры русского народа, поэтому обучение русскому языку должно быть неразрывно связано с усвоением культуры русского народа и, значит, с последовательным включением в школьный курс национально-культурного компонента.
Содержание и цели обучения
Содержание курса русского языка в школе определяется двумя факторами: предметом обучения и целями обучения. Цели обучения состоят в научении свободной речевой деятельности и в формировании у учащихся элементарной лингвистической компетенции. Предметом обучения в школьном курсе русского языка является современный русский литературный язык в его реальном функционировании в различных этно- и социолингвистических условиях. Курс русского языка предполагает развитие и совершенствование у учащихся всех видов речевой деятельности (чтение, письмо, аудирование, говорение). В соответствии с этим курс русского языка содержит те языковые факты, законы и правила, усвоение которых обеспечивает формирование умений и навыков, необходимых для того, чтобы правильно и хорошо говорить, слушать, читать и писать на русском языке.
Курс также включает этнокультуроведческий компонент, отражающий россиеведение, а также языковые факты художественной литературы — не только как материал для всякого рода упражнений и разборов, но и в первую очередь как средство духовного и эстетического воспитания, формирования языковой грамотности, научения школьников речевому общению.
Сказанное выше определяет основные задачи обучения русскому языку в основной школе. Они состоят в том, чтобы обеспечить формирование:
— элементарной лингвистической компетенции, которая включает необходимые знания по лингвистике и важнейшие сведения об ученых-русистах;
— языковой компетенции, включающей в себя знание самого языка, владение языковыми нормами, в том числе орфографическими и пунктуационными;
— коммуникативной компетенции, предполагаю- щей овладение всеми видами речевой деятельности и культурой речи.

Содержание программы

Введение

Общие сведения о русском языке (11 ч)

1. Роль языка в жизни общества. Русский язык — национальный язык русского народа, государственный язык Российской Федерации и язык межнационального общения. Русский язык — первоэлемент великой русской литературы. Богатство, красота, выразительность русского языка. Значение художественного текста в изучении русского языка.
Русский язык как один из индоевропейских языков. Русский язык в кругу других славянских языков. Русский язык и языковые контакты. Значение старославянского языка в истории русского литературного языка.
Современный русский язык как функционирующая и развивающаяся система. Новые явления в русском языке последних лет.

2. Наука о русском языке. Лингвистика и ее разделы. Развитие науки о русском языке в ХУIII — ХХ вв. Вклад русских ученых в мировую лингвистику. Виднейшие русские лингвисты.

Система языка

Фонетика и орфоэпия (17 ч)

Звук как единица языка. Звуки гласные (ударные, безударные), согласные (твердые и мягкие; глухие и звонкие). Сонорные согласные. Шипящие согласные. Сильные и слабые позиции звуков. Фонетические чередования звуков.
Ударение в русском языке. Слог. Смыслоразличительная роль словесного ударения. Логическое ударение. Интонация.
Выразительные средства в устной речи.
Основные нормы современного литературного произношения: произношение гласных и согласных звуков, грамматических форм. Особенности произношения иноязычных слов, а также русских имен и отчеств.
Основные нормы ударения в современном русском языке. допустимые варианты произношения и ударения.

Орфоэпические словари. Словари ударений.

Лексика и фразеология (20 ч)

Слово как основная единица языка. Способы наименования явлений объективной действительности. Основные пути обогащения словарного запаса русского языка.
Лексическое значение слова. Прямые и переносные значения. Однозначные и многозначные слова. Переносное значение слов как основа тропов.
Омонимы, их отличия от многозначных слов. Синонимы. Антонимы. Эмоционально окрашенные слова. Стилистически окрашенные слова.
Общеупотребительные и необщеупотребительные слова; профессиональные слова, диалектные слова, арготизмы. Устаревшие слова, неологизмы. Использование необщеупотребительной лексики в художественном тексте.
Происхождение слов: исконно русские и заимствованные слова. Старославянские слова в русском языке. Американизмы.
Свободные сочетания слов и фразеологизмы. Основные свойства фразеологизмов. Источники фразеологизмов. Фразеологизмы, пословицы и поговорки.
Основные толковые словари русского языка.

Морфемика и словообразование (45 ч)


Состав слова, его современная структура и происхождение.
Структурные типы слова. Слова простые и сложные. Слова с производной и непроизводной основой. Слова из одной основы и слова из основы и окончания.
Основа и окончание. Морфемы в пределах производной основы. Современная непроизводная основа и этимологический корень. Свободные и связанные непроизводные основы. Основные функции суффиксов и приставок. Внутриосновные окончания и пофлексийные суффиксы. Материально выраженные и нулевые окончания. Варианты морфем. Нефонетическое чередование звуков в слове. Различное (линейное и апплицированное) объединение морфем в слове.
Словообразовательные и формообразующие аффиксы. Омонимические и синонимические морфемы. Аффиксы продуктивные и непродуктивные.
Изменение в составе и структуре слов. Понятие об этимологии.

Способы словообразования (лексическая деривация).
Воспроизводство готовых слов и образование новых. Образование слов на базе отдельных слов, переменных сочетаний слов и устойчивых сочетаний словосочетаний. Сращение сочетания слов в одно слово. Образование слов лексико-семантическим способом. Переход слов из одной части речи в другую. Морфологический способ словообразования и его частные разновидности: суффиксальный, префиксальный и суффиксально-префиксальный способы словообразования, сложение и его разновидности. Обратное словообразование. Аббревиация.
Словообразовательное и семантическое калькирование как способы словопроизводства.

Морфология (245 ч)
Морфология как учение о частях речи. Части речи в русском языке. Принципы их классификации. Знаменательные (самостоятельные) и служебные слова.
Существительное как часть речи. Род, число и падеж имен существительных. Существительные, имеющие форму только единственного или только множественного числа. Существительные общего рода. Склоняемые и несклоняемые имена существительные. Типы склонений имен существительных. Разносклоняемые и несклоняемые существительные. Одушевленные и неодушевленные имена существительные. Нарицательные и собственные имена существительные. Конкретные и абстрактные, собирательные и единичные, вещественные имена существительные. Способы образования имен существительных.
Имя прилагательное как часть речи. Род, число и падеж имен прилагательных. Зависимость рода, числа и падежа прилагательного от существительного. Прилагательные качественные, относительные и притяжательные. Степени сравнения прилагательных. Полные и краткие прилагательные, их роль в предложении. Способы словообразования прилагательных. Употребление прилагательных в разных стилях речи.
Числительное как часть речи. Разряды числительных. Склонение числительных.
Местоимение как часть речи. Разряды местоимений. Склонение местоимений.
Глагол как часть речи. Инфинитив. Глаголы совершенного и несовершенного вида. Переходные и непереходные глаголы. Изъявительное, повелительное и сослагательное наклонения. Настоящее, будущее и прошедшее время глагола. Спряжение глаголов. Разноспрягаемые глаголы. Безличные глаголы. Глаголы связочной семантики.
Причастие. Основные признаки причастия. Глагольные черты в причастии. действительные и страдательные причастия. Полные и краткие формы страдательных причастий.
деепричастие. Наречные и глагольные признаки в деепричастии. Деепричастия совершенного и несовершенного вида.
Наречие как часть речи. Разряды наречий. Степени сравнения наречий и их образование.
Слова категории состояния. Служебные части речи.
Предлог как часть речи. Производные и непроизводные предлоги. Простые и сложные предлоги.
Союз как часть речи. Союзы сочинительные и подчинительные. Союзы простые и составные.
Частица как часть речи. Разряды частиц по значению и употреблению.
Междометие. Семантические разряды междометий.
Звукоподражательные слова как особый разряд
лексических единиц.


Синтаксис (161 ч)

Словосочетание и предложение как единицы синтаксиса.
Основные признаки словосочетания; смысловая и грамматическая связь главного и зависимого слов в словосочетании. Основные виды словосочетаний по характеру главного слова: именные, глагольные, на- речные. Типы связи слов в словосочетании: согласование, управление, примыкание.
Предложение как минимальное речевое высказывание. Интонационные и грамматические признаки предложения.
Виды предложений по цели высказывания: повествовательные, вопросительные, побудительные. Интонационная характеристика предложений каждого вида. Предложения невосклицательные и восклицательные; их интонационные и смысловые особенности.
Предложения утвердительные и отрицательные. Полное и неполное предложения. Использование неполного предложения в условиях контекста.
Синтаксическая структура предложения. Предикативная (грамматическая) основа предложения. Подлежащее и сказуемое. Морфологические способы выражения подлежащего. Виды сказуемого: простое глагольное, составное глагольное, составное именное сказуемое.
Второстепенные члены предложения. Определение (согласованное, несогласованное; приложение). Дополнение (прямое и косвенное). Обстоятельство (времени, места, образа действия, цели, причины, меры, условия). Морфологические способы выражения второстепенных членов предложения.
Простое предложение и его виды: двусоставное и односоставное, распространенное и нераспространенное, полное и неполное.

Односоставные предложения с главным членом в форме сказуемого (определенно-личное, неопределенно-личное, безличное). Обобщенно-личное предложение, его смысловые особенности. Односоставные предложения с главным предложением в форме подлежащего.
Особенности употребления односоставных предложений в речи. Синонимия односоставных и двусоставных предложений.
Простое осложненное предложение. Осложнение предложения однородными членами. Средства связи однородных членов предложения (союзы, интонация). Интонационные и пунктуационные особенности предложений с однородными членами. Стилистические возможности предл9жений с однородными членами. Синонимия простых предложений с однородными членами и сложносочиненных предложений.
Осложнение предложения обособленными членами. Обособление как смысловое, интонационное и пунктуационное выделение членов предложения.
Обособленное определение и приложение. Причастный оборот как разновидность распространенного согласованного определения. Употребление обособленных определений и приложений в текстах разных стилей речи.
Обособленные обстоятельства. Правильное построение предложений с деепричастными оборотами.
Уточнение как обособленный член предложения. Смысловые, интонационные особенности предложения с уточняющими членами.
Обращение (распространенное и нераспространенное) и способы его выражения. Интонация предложений с обращением. Риторическое обращение как прием публицистического и художественного стилей речи. Экспрессивное использование обращения в поэтической речи и произведениях устного народного творчества.
Вводные конструкции (слова, предложения) как средство выражения оценки высказывания, воздействия на собеседника. Группы вводных слов и конструкций по значению. Синонимия вводных слов. Использование вводных слов как средства связи предложений и смысловых частей текста.
Сложное предложение; его грамматические признаки (наличие двух или более грамматических основ). Смысловое, структурное и интонационное единство частей сложного предложения. Основные средства синтаксической связи между частями сложного предложения: интонация, союзы, самостоятельные части речи (союзные слова). Бессоюзные и союзные (сложносочиненные и сложноподчиненные) предложения.
Сложносочиненное предложение. Смысловые отношения между частями. Интонационные особенности сложносочиненных предложений с разными типами смысловых отношений между частями.
Сложноподчиненное предложение; его строение, главная и придаточная часть в его составе, их единство (смысловое, интонационное, грамматическое). Средства связи частей сложноподчиненного предложения: интонация, подчинительные союзы, союзные слова.
Виды сложноподчиненных предложений по характеру смысловой связи между частями и значению подчинительных союзов, союзных слов: определительные, изъяснительные, обстоятельственные. Смысловые и стилистические различия сложноподчиненных предложений с синонимическими союзами.
Сложноподчиненные предложения с несколькими придаточными. Соподчинение и последовательное подчинение придаточных частей.

Бессоюзное сложное предложение. Смысловые отношения между частями, интонационное и пунктуационное выражение этих отношений.
Синонимия сложных предложений с союзной и бессоюзной связью.
Сложные предложения с разными видами союзной и бессоюзной связи.
Способы передачи чужой речи. Замена прямой речи косвенной. Разные способы цитирования.
изобразительные средства синтаксиса: риторический вопрос, восклицание и обращение; повторяющиеся союзы и отсутствие союзов; синтаксический параллелизм и др.
Речь (149ч)
Речевая деятельность как процесс общения. Условия, необходимые для речевого общения: наличие мотива, предмета речи, собеседника, общего языка. Фазы речевой деятельности: мотивационно - ориентировочная, планирующая, исполнительная, контрольная.
Виды речевой деятельности говорение и аудирование (слушание), письмо и чтение.
Разновидности речи: по форме использования языка — устная и письменная, по характеру участия собеседников в процессе общения — диалогическая и монологическая.
Текст как речевое произведение. Смысловая и композиционная целостность текста. Тема и основная мысль как проявление смысловой цельности текста. Микротема текста. Способы развития мысли в тексте — последовательный и параллельный, средства связи предложений как проявление формальной связанности предложений в тексте. Последовательность расположения частей текста, план текста — простой и сложный.

Стили речи: разговорный, научный, официально-деловой, публицистический, художественный. Сфера употребления, задачи речи, языковые средства, характерные для каждого стиля речи.
Функционально-смысловые типы речи: описание, повествование, рассуждение; их разновидности.
Отбор языковых средств в тексте в зависимости от стиля и типа речи, темы и основной мысли высказывания.
Речевой этикет как правила речевого общения. Речевая ситуация и употребление этикетных формул обращения, приветствия, прощания, извинения, просьбы, благодарности, поздравления, приглашения и др.

Письмо. Орфография и пунктуация

1) Графика.
Письмо. Его назначение и роль в истории цивилизации.

Звуко-буквенное письмо.
Алфавит. Современный русский алфавит, его отличительные черты: буквы, обозначающие гласные и согласные звуки; буквы, не обозначающие звуков; начертательные особенности букв русского алфавита. Особенности обозначения на письме мягкости согласных звуков. Прописные и строчные буквы. Каллиграфия.
2) Орфография.
Орфография как общепринятые нормы письма.
Орфограмма специфичная единица русской орфографии.
Разделы русской орфографии: обозначение звуков буквами в составе слов и морфем; слитные, дефисные (полуслитные) и раздельные написания; употребление прописных (больших) и строчных (малых) букв; перенос слов; графическое сокращение слов.
Принципы русской орфографии применительно к ее различным разделам. Орфографические словари.
З) Пунктуация.
Знаки препинания как важное средство оформления письменной речи.
Принципы русской пунктуации. Связь пунктуации со смысловой стороной речи, ее синтаксическим строем и интонационными особенностями высказывания.
Знаки препинания в конце предложения и в его составе; их завершающая, разделительная и выделительная функции.
Одиночные и парные знаки препинания; сочетание знаков препинания. Вариативность в использовании пунктуационных знаков. Авторское использование знаков препинания.

Обязательный минимум

содержания среднего (полного) общего образования по русскому языку

1. Введение
1. Общие сведения о русском языке.
Язык и культура. Язык и история народа.
Основные изменения в русском языке постсоветского времени.
Проблемы экологии языка.
Русский язык в современном мире. Функции русского языка как учебного предмета.
2. Наука о русском языке. Выдающиеся ученые-русисты.

II. Система русского языка
Язык как система. Основные уровни русского языка.
Фонетика русского языка, орфоэпия, лексика и фразеология, морфемика и словообразование, грамматика. Морфология и синтаксис. Лексикография. Орфография и пунктуация. Повторение изученного.
III. Речь
Понятие о русском литературном языке и языковой норме. Основные требования к речи: правильность, точность, выразительность, уместность употребления языковых средств. Функциональные стили речи и их основные особенности.
Типы норм (орфоэпические, акцентологические, лексико-фразеологические, грамматические, стилистические, орфографические и пунктуационные).
Основные нормы современного литературного произношения и ударения в русском языке.
Нормативное употребление форм слова, слов и фразеологизмов. Нормативное построение словосочетаний и предложений разного типа.
Употребление слов и фразеологических оборотов в строгом соответствии с их значением и стилистическими свойствами.
Нормы русского правописания. Роль лексического и грамматического анализа при написании слов различной структуры и значения.
Роль пунктуации в письменном общении. Смысловая роль знаков препинания. Способы оформления чужой речи. Цитирование.
Выразительность русской речи. Источники ее богатства и выразительности.
Выразительные средства русской фонетики. Благозвучие речи. Звукопись как изобразительное средство. Роль ударения в стихотворной речи. Интонационное богатство русской речи.
Выразительные словообразовательные средства. Индивидуальные новообразования; использование их в художественной речи.
Выразительные средства лексики и фразеологии. Основные виды тропов и использование их мастерами русского слова. Стилистическая окраска слова и фразеологизма. Изобразительные возможности синонимов, антонимов, паронимов, омонимов. Особенности употребления фразеологизмов в речи. Крылатые слова, пословицы и поговорки; использование их в речи.
Выразительные средства грамматики.
Грамматическая синонимия как источник богатства и выразительности русской речи. Изобразительно-выразительные возможности морфологических форм и синтаксических конструкций.
Стилистические функции порядка слов. Стилистические фигуры, основанные на возможностях русского синтаксиса.

Примерная программа по русскому языку
для средней школы (10—11 классы)

Объяснительная записка

Основные цели обучения русскому языку в старших классах:
— повторить и углубить знания по основам науки о русском языке и совершенствовать соответствующие умения в области фонетики, орфоэпии, графики, словообразования, лексики и фразеологии, грамматики;
— совершенствовать орфографическую и пунктационную грамотность учащихся;
— закрепить и расширить знания учащихся в области речеведения, совершенствовать речевые умения и навыки, связанные с анализом и созданием текстов разных стилей речи;
— совершенствовать элементарные навыки лингвистического анализа художественного текста достигаются эти цели в процессе повторения, систематизации и углубления изученных в средних классах сведений из области орфоэпии, грамматики, лексики, орфографии и пунктуации. Анализируемые языковые средства рассматриваются с точки зрения их практического использования в речи для нужд общения. При этом основное внимание уделяется формированию навыков правильного и уместного использования языковых средств в разных условиях общения, т. е. навыков, которыми необходимо владеть каждому выпускнику школы.

На этой основе развиваются такие качества речи, как правильность, точность, стилистическая уместность и выразительность, что может быть достигнуто в результате умелого использования в речи богатейших возможностей родного языка, а также при строгом соблюдении языковых норм.
Большое значение придается развитию и совершенствованию навыков самоконтроля и потребности старшеклассников обращаться к разным видам лингвистических словарей и к разнообразной справочной литературе для определения языковой нормы, связанной с употреблением в речи того или иного языкового явления.
В процессе обучения русскому языку в старших классах последовательно и целенаправленно совершенствуются и развиваются основные виды речевой деятельности: умения воспринимать речь, представленную в устной или письменной форме (умения слушать, читать), и способность порождать собственное высказывание (умения говорить, писать). При этом основное внимание уделяется формированию навыков содержательной, правильной, выразительной, воздействующей речи в устной и письменной форме.
Одна из важнейших задач обучения русскому языку в старших классах заключается в том, чтобы более полноценно и многоаспектно использовать языковой анализ образцовых художественных текстов, в том числе из произведений, которые изучаются на уроках литературы. Такая работа будет служить основой для обогащения речи учащихся, развития их творческих способностей, эффективным способом приобщения учащихся к нравственным, эстетическим, мировоззренческим ценностям литературы, что, несомненно, окажет положительное влияние на формирование личности школьника.

Содержание программы
Общие сведения о языке
Современный русский литературный язык как предмет научного изучения. Русский литературный язык — нормированная и обработанная форма общенародного языка.
Русский язык как один из индоевропейских языков. Место русского языка в кругу родственных славянских языков.
Язык и культура. Язык и история народа. Основные изменения в русском языке за последние десятилетия. Проблемы экологии языка.
Русский язык в современном мире. Русский язык - - национальный язык русского народа, государственный язык Российской Федерации и язык межнационального общения.
Русские писатели о богатстве и художественной выразительности русского языка.
Лингвистика как наука о языке. Разделы лингвистики. Основные лингвистические словари. Выдающиеся ученые-русисты.
Система языка
Язык как система. Основные уровни языка. Фонетика. Звук как единица языка. Классификация гласных и согласных звуков. Смыслоразличительная роль звуков речи. Понятие о фонеме.
Ударение в русском языке. Смыслоразличительная роль словесного ударения.
Изобразительные средства фонетики русского языка.
Интонация. Основные элементы интонации (логическое ударение, пауза, повышение и понижение голоса, тон речи и др.). Смыслоразличительная функция интонации. Основные требования к интонационно правильной и выразительной речи.
Лексика и фразеология. Слово как основная единица языка. Лексическое и грамматическое, прямое и переносное значения слова; однозначные и многозначные слова. Переносное значение слов как основа тропов.
Синонимы, антонимы, омонимы, паронимы.
Исторические изменения в словарном составе языка. Архаизмы и историзмы. Основные источники пополнения лексики. Неологизмы.
Происхождение слов: исконно русские и заимствованные слова. Старославянизмы.
Общеупотребительные и необщеупотребительные слова: диалектизмы, профессионализмы слова-термины.
Фразеологические единицы русского языка идиомы, фразеологические сочетания, пословицы и поговорки, крылатые выражения. Источники фразеологизмов.
Лексические средства выразительности речи.
Морфемика и словообразование. Состав слова1 его современная структура. Исторические измене ния в структуре слов. Этимология как раздел лингвистики. Основные способы образования слов в русском языке. Словообразовательные средства выразительности речи.
Морфология. Морфология как учение о частях речи. Принципы классификации частей речи в русском языке.
Общее грамматическое значение, морфологические и синтаксические признаки знаменательных частей речи. Служебные части речи и их грамматические признаки. Морфологические средства выразительности речи.
Синтаксис. Словосочетание и предложение как единицы синтаксиса.
Основные виды словосочетаний по характеру главного слова (именные, глагольные, наречные). Синонимия словосочетаний.
Предложение как минимальное речевое высказывание. Интонационные и грамматические признаки предложения.
Предикативная (грамматическая) основа предложения. Морфологические способ и выражения главных и второстепенных членов предложения.
Простое предложение и его виды: двусоставное и односоставное, распространенное и нераспространенное, полное и неполное.
Осложнение предложения однородными, обособленными членами, вводными и вставными конструкциями, обращениями.
Сложное предложение и его виды: бессоюзное, союзное (сложносочиненное и сложноподчиненное), сложное предложение с разными видами связи.
Синонимия синтаксических конструкций. Изобразительные средства синтаксиса: синтаксический параллелизм; риторический вопрос, восклицание и обращение; повторяющиеся союзы и бессоюзие и т. п.
Культура речи
Культура речи, ее предмет и задачи. две ступени овладения литературным языком: речь правильная и речь хорошая.
Нормы литературного языка как основное понятие культуры речи. Нормы орфоэпические, лексические, грамматические, правописные. Вариантность нормы. Основной критерий хорошей речи — коммуникативная целесообразность речи. Коммуникативные качества хорошей речи: точность, ясность, выразительность, уместность.
Информация о языковой норме в разных типах лингвистических словарей. Справочная литература о культуре русской речи.
Орфоэпические нормы. Роль орфоэпии в устном общении.
Основные нормы современного литературного произношения: произношение безударных гласных звуков, согласных, сочетаний согласных. Произношение некоторых грамматических форм. Особенности произношения иноязычных слов, а также русских имен и отчеств.
Нормы ударения в современном русском языке.
Причины отклонения от произносительных норм. Исторические изменения в произношении и ударении. допустимые варианты произношения и ударения.
Лексические нормы. Употребление слова в строгом соответствии с его лексическим значением — важное условие речевого общения.
Выбор из синонимического ряда нужного слова с учетом его значения и стилистических свойств. Грамматические нормы. Нормативное употребление форм слова. Правильное употребление форм имен существительных, имен прилагательных, глаголов, причастий и деепричастий. Нормативное построение словосочетаний по типу согласования, управления. Правильное употребление предлогов в составе словосочетаний.
Правильное построение предложений. Нормативное согласование сказуемого с подлежащим. Правильное построение предложений с обособленными членами, придаточными частями. Синонимия грамматических форм и их стилистические и смысловые возможности.
Нормы правописания. Русское правописание как система общепринятых норм письма. Роль орфографии и пунктуации в письменном общении между людьми. Справочники по орфографии и пунктуации.
О р ф о г р а ф и я как система правил. Разделы русской орфографии и принципы написания.
Правописание морфем. Принцип единообразного написания морфем — ведущий принцип русского правописания.
Слитные, дефисные и раздельные написании. Роль смыслового и грамматического анализа при выборе правильного написания. Употребление прописных и строчных букв.
Правила переноса слов. Правила графического сокращения слов.
Анализ трудных случаев правописания.
П у н к т у а ц и я как система правил постановки знаков препинания. Принципы русской пунктуации. Пунктуация как способ отражения на письме смысловой стороны речи и ее синтаксического строя. Знаки препинания отделительные и выделительные. Разделы русской пунктуации и система правил, включенных в каждый из них:

1) знаки препинания в конце предложения;

2) знаки препинания внутри простого предложения;

З) знаки препинания между частями сложного предложения;

4) знаки препинания при передаче чужой речи;
5) знаки препинания в связном тексте.

Абзац как пунктуационный знак, передающий смысловое членение текста.
Анализ трудных случаев пунктуационного оформления письменного высказывания.

Речевая культура в бытовом, научном и учебном общении. Речевой этикет как правила речевого общения. Культура поведения, культура речи и речевой этикет. Отбор этикетных формул в зависимости от условий речевого общения.
Основные признаки выразительной речи. Стилистические фигуры речи как синтаксические построения, обладающие повышенной экспрессией и выразительностью (бессоюзие, многосоюзие, инверсия, параллелизм, риторический вопрос и обращение, эллипсис, анафора, эпифора, антитеза, градация, умолчание и др.). Наблюдение за использованием этих стилистических фигур в художественных текстах.
Речь
Речевое общение, единство двух его сторон (передача и восприятие смысла). Виды речевой деятельности, связанные с восприятием чужой речи (аудирование и чтение) и с созданием собственного высказывания (говорение И ПИСЬМО).
Разновидности речи по форме использования языка (устная и письменная речь). Разновидности речи по характеру участия собеседников в процессе общения (речь диалогическая и монологическая
Особенности письменной речи: использование средств письма для передачи мысли (буквы, знаки препинания, дефис, пробел); ориентация на зрительное восприятие текста и невозможность учитывать немедленную реакцию адресата; возможность возвращения к написанному, совершенствования текста и т. п. Формы письменных высказываний (Письмо, записка, деловая бумага, рецензия, статья, репортаж, сочинение (разные типы), конспект, план, реферат и т. п.); их признаки.

Особенности устной речи использование средств звучащей речи (темп, тембр, громкость голоса, интонация), жестов и мимики; ориентация на собеседника, на слуховое и зрительное восприятие речи, возможность учитывать немедленную реакцию слушателя. Повторы, прерывистость речи — типичные свойства устного высказывания. Диалог и монолог как разновидности устной речи. Формы устных высказываний и использование их в разных ситуациях общения: устный рассказ, выступление перед аудиторией, сообщение, доклад, ответ (краткий и развернутый) на уроке, дружеская беседа, диспут, дискуссия и т. д.
Основные требования к содержанию и языковому оформлению письменного и устного высказывания.
Текст как речевое произведение. Основные признаки текста: смысловая и композиционная целостность, формальная связность, относительная завершенность высказывания.
Содержательно-композиционный анализ текста.
Развитие мысли в тексте. Актуальное членение предложений в тексте. Тема и рема в предложении. Способы сцепления предложений — цепной и параллельный. Средства связи предложений: лексический повтор, местоимение, однокоренные слова, слова близкой семантики (целое и его части), синонимы, антонимы, деепричастные обороты, союзы и др.
Типы речи. Функционально-смысловые типы речи: описание, повествование, рассуждение.
Семантические разновидности описания и повествования: описание предмета, места, состояния окружающей среды, состояния человека; повествование изобразительное и информативное. Рассуждение-доказательство, рассуждение-объяснение, рассуждение-размышление. Оценка действительности. Типологический анализ текста.
Стилистика как учение о функционально-стилистической дифференциации языка. Речь разговорная и книжная, устная и письменная.
Стили речи: разговорный, научный, официально-деловой, публицистический, художественный.
Стилистическая окраска средств языка. Синонимы. Средства словесной образности.
Тропы: эпитет, сравнение, метафора, метонимия, гипербола; ирония, аллегория, олицетворение, перифраза.
Стилистические фигуры и особенности их использования в письменной речи: риторическое обращение, инверсия, параллелизм (одинаковое синтаксическое построение предложений), анафора (повтор слов или оборотов в начале отрезков речи), эпифора (повтор слов или выражений в конце смежных предложений), антитеза (сопоставление противоположных или контрастных понятий), оксюморон (соединение понятий, логически исключающих друг друга), градация, эллипсис (пропуск члена предложения), умолчание и т. д.

Требования к уровню подготовки выпускников средней школы по русскому языку

Учащиеся должны з н а т ь:
— общие сведения о русском языке, о лингвистике как науке;
— признаки и особенности употребления в речи основных единиц языка.
Учащиеся, применяя полученные знания, должны уметь:
— создавать высказывания на лингвистическую тему в устной и письменной форме;
-оценивать предложенное высказывание на лингвистическую тему;
— анализировать особенности употребления основных единиц языка в устной и письменной речи
с точки зрения соблюдения норм и требований выразительности речи;
— соблюдать языковые нормы (орфоэпические, лексические, грамматические, стилистические,
орфографические, пунктуационные) в устных и письменных высказываниях;
— владеть приемами редактирования текста (использовать возможности лексической и грамматической синонимии, устранять неоправданный повтор слов, неуместное употребление слов и выражений и т. п.);
— передавать содержание прослушанного и прочитанного текста в виде плана, тезисов, конспектов, , аннотаций, сообщений, докладов, рефератов; уместно использовать цитирование;

— анализировать текст с точки зрения содержания, структуры, стилевых особенностей и использования изобразительно-выразительных средств языка;
— готовить рецензию (устную и письменную) на статью, книгу, фильм, спектакль, произведение живописи, музыкальное произведение

Тематическое планирование

по русскому языку в 5 классе

(204 часа)

Программа под редакцией Баранова М.Т.,

Ладыженской Т.А., Кулибабы И.И.

п/п

Содержание урока

Кол-во часов

1

Язык – важнейшее средство общения.

1

2

Части слова. Орфограмма. Место орфограммы в словах.

1

3

Правописание безударных гласных в корне слова.

1

4

Правописание согласных в корне слова.

2

5

6

Правописание букв И, А, У после шипящих.

1

7

Разделительные Ъ и Ь.

1

8

Р.р. Текст. Тема текста. Стили речи.

2

9

10

Контрольный диктант.

1

11

Анализ диктанта. Имя существительное. Склонение, род, число, падеж. Падежные окончания существительных.

2

12

13

Имя прилагательное: род, число, падеж. Правописание падежных окончаний прилагательных.

2

14

15

Местоимения 1, 2, 3 лица.

1

16

Глагол: лицо, время, число, род(пр.вр.). Правописание личных окончаний глаголов. ТСЯ и ТЬСЯ в глаголах. НЕ с глаголами.

4

17

18

19

20

Наречие.

1

21

Предлоги и союзы. Раздельное написание предлогов.

1

22

Словосочетания: главные и зависимые слова в словосочетаниях. Разбор словосочетаний.

3

23

24

25

Предложение. Виды предложений по цели высказывания.

2

26

27

Главные члены предложения. Тире между подлежащим и сказуемым.

2

28

29

Дополнение.

1

30

Определение.

1

31

Обстоятельство.

1

32

Нераспрастранённые и распрастранённые предложения.

1

33

Р.р. Сжатое изложение.

2

34

35

Предложения с однородными членами.

1

36

Предложения с однородными членами, связанными и не связанными союзами. Знаки препинания при однородных членах предложения.

3

37

38

39

Обобщающие слова перед однородными членами.

1

40

Обращение. Знаки препинания при обращении.

1

41

Контрольный диктант.

1

42

Анализ контрольного диктанта.

1

43

Разбор простого предложения. Знаки препинания в сложноподчинённом предложении. Разбор сложного предложения.

3

44

45

46

Р.р. Письмо. Сочинение-описание.

2

47

48

Подготовка к контрольному диктанту.

1

49

Итоговый контрольный диктант.

1

50

Анализ диктанта.

1

51

Повторение пройденного в I четверти.

1

52

Повторение пройденного в I четверти.

1

53

Прямая речь. Знаки препинания при прямой речи.

1

54

Диалог. Тире в начале реплик диалога.

1

55

Р.р. Основная мысль сочинения. Простой план. Сочинение-рассуждение о прочитанной книге.

3

56

57

58

Фонетика. Звуки речи.

1

59

Гласные звуки. Чередование гласных.

1

60

Согласные звуки. Чередование согласных.

1

61

Согласные твёрдые и мягкие.

1

62

Согласные звонкие и глухие.

1

63

Графика.

1

64

Обозначение звуков речи на письме. Алфавит.

1

65

Р.р. Повествование. Изложение.

2

66

67

Обозначение мягкости согласных Ь.

2

68

69

Двойная роль букв е, ё, ю, я. Орфоэпия.

2

70

71

Фонетический разбор.

2

72

73

Р.р. Описание предмета.

1

74

Подготовка к диктанту.

1

75

Контрольный диктант.

1

76

Слово и его лексическое значение.

1

77

Однозначные и многозначные слова.

1

78

Прямое и переносное значение слов.

1

79

Р.р. Подробное изложение. Описание по картине.

2

80

81

Омонимы.

1

82

Синонимы.

1

83

Антонимы.

1

84

Повторение. Подготовка к диктанту.

1

85

Контрольный диктант.

1

86

Изменение и образование слов.

1

87

Основа и окончание в самостоятельных частях речи.

2

88

89

Нулевое окончание.

1

90

Корень слова.

1

91

Р.р. Рассуждение. Сочинение.

2

92

93

Суффикс.

1

94

Приставка.

1

95

Чередование звуков (согласных).

1

96

Чередования гласных. Беглые гласные.

1

97

Морфемный разбор слова.

2

98

99

Контрольный диктант.

1

100

Анализ диктанта.

1

101

Правописание гласных и согласных в приставках.

1

102

Буквы З и С на конце приставок.

2

103

104

Буквы о-а в корне лаг-лож.

1

105

Буквы о-а в корне раст – рос.

1

106

Буквы е-о после шипящих в корне.

1

107

Буквы и-о после ц.

1

108

Закрепление. Подготовка к диктанту.

1

109

Контрольный диктант.

1

110

Р.р. Рассуждение в повествовании.

2

111

112

Самостоятельные части речи.

1

113

Имя существительное как часть речи. Синтаксическая роль имени существительного.

2

114

115

Р.р. Доказательство в рассуждении.

2

116

117

Существительные одушевлённые и неодушевлённые.

1

118

Существительные собственные и нарицательные. Морфологический разбор имени существительного.

2

119

120

Род имён существительных.

1

121

Имена существительные только множественного числа.

1

122

Имена существительные только единственного числа.

1

123

Три склонения имени существительного.

1

124

Падеж имени существительного.

1

125

Правописание гласных в падежных окончаниях существительных в единственном числе.

3

126

127

128

Множественное число имени существительного.

2

129

130

Правописание о-е после шипящих и ц в окончаниях существительных.

2

131

132

Повторение. Подготовка к диктанту.

1

133

Контрольный диктант

1

134

Р.р. Доказательство и объяснения в рассуждении.

2

135

136

Имя прилагательное как часть речи.

3

137

138

139

Правописание гласных в падежных окончаниях прилагательных.

3

140

141

142

Прилагательные полные и краткие.

3

143

144

145

Морфологический разбор прилагательного.

1

146

Повторение. Подготовка к диктанту.

1

147

Контрольный диктант.

1

148

Анализ диктанта.

1

149

Р.р. Описание животного (изложение).

2

150

151

Глагол как часть речи.

1

152

Не с глаголами.

1

153

Неопределённая форма глагола.

2

154

155

Итоговый контрольный диктант.

1

156

ТСЯ и ТЬСЯ в глаголах.

2

157

158

Обобщение.

1

159

Виды глагола.

2

160

161

Р.р. Повествование. Рассказ (изложение)

2

162

163

Правописание чередующихся гласных е-и в корнях глаголов.

3

164

165

166

Время глагола.

1

167

Прошедшее время.

1

168

Настоящее время.

1

169

Будущее время.

1

170

Р.р. Невыдуманный рассказ о себе. (сочинение).

2

171

172

Спряжение глаголов.

1

173

Спряжение глаголов с безударным личным окончанием.

4

174

175

176

177

Морфологический разбор глаголов.

1

178

Подготовка к диктанту.

1

179

Контрольный диктант.

1

180

Анализ диктанта.

1

181

Мягкий знак после шипящих в глаголах 2 лица единственного числа.

2

182

183

Употребление времён.

1

184

Р.р. Сочинение-рассуждение.

1

185

186

Согласование глагола в пр.вр. с подлежащим.

1

187

Повторение.

1

188

Повторение по теме "Глагол".

1

189

Контрольный диктант по теме "глагол".

1

190

Анализ диктанта.

1

191

Повторение. Фонетика. Фонетический разбор.

1

192

Словообразование.

1

193

Орфограммы в приставках, корнях слов.

1

194

Орфограммы в окончаниях слов.

1

195

Употребление Ь и Ъ. Раздельное написание.

1

196

Знаки препинания в простом и сложном предложении.

2

197

198

Подготовка к итоговому диктанту.

1

199

Итоговый контрольный диктант.

1

200

Анализ диктанта.

1

201

Обобщение пройденного.

1

202

Р.р. Сочинение-рассказ с элементами рассуждения.

2

203

204

Обобщение пройденного.

1

Тематическое планирование

по русскому языку в 6 классе

(170 часов)

Программа под ред. Баранова М.Т.,

Ладыженской Т.А., Кулибабы И.И.

Учебник «Русский язык. 6 класс»

под редакцией Баранова М.Г, Григорян Л.Т,

Ладыженской Т.А.

п/п

Содержание урока

Кол-во

часов

1

Русский язык – один из развитых языков мира.

1

2

Повторение изученного в 5 кл. Фонетика и графика. Орфография.

1

3

Части слова. Разбор слова по составу. Орфограммы в приставках и корнях слов.

1

4

Орфограммы в корнях слов.

2

5

6

Части речи. Морфологический разбор слов.

1

7

Орфограммы в окончании слов.

1

8

Р.р. Сочинение "Мое любимое растение(животное) и пр."по упр. 24.

2

9

10

Словосочетание. Простое и сложное предложение.

1

11

Закрепление материала. Подготовка к контрольной работе.

1

12

Контрольный диктант по теме "фонетика и графика, орфография"

1

13

Р.р. Анализ контрольного диктанта. Текст.

1

14

Р.р. Стили речи.

1

15

Лексика и фразеология. Повторение изученного в 5 кл.

1

16

Р.р. Словари.

1

17

Р.р. Изложение "Собиратель русских слов"

1

18

Общеупотребительные , диалектные и профессиональные слова.

1

19

Заимствованные слова.

1

20

Устаревшие и новые слова.

1

21

Фразеологизмы.

1

22

Повторение по теме "Лексика". Контрольный словарный диктант.

1

23

Словообразование и орфография . Повторение изученного в 5 кл.

1

24

повторение изученного в 5 кл.

1

25

Р.р. Описание помещения.

2

26

27

Буквы о – а в корне - кос- - -кас-.

1

28

Буквы о и а в корне -гор- -- -гар-

2

29

30

Контрольный диктант.

1

31

Анализ контрольного диктанта.

1

32

Основные способы образования слов в русском языке.

1

33

Р.р. Систематизация материала к сочинению. Сложный план.

1

34

Буквы и и ы после приставок.

1

35

Гласные в приставках пре- и при-. Контрольный словарный диктант.

1

36

Гласные в приставках пре- и при- .

2

37

38

Р.р. Выборочное изложение по упр. 149

2

39

40

Гласные в приставках пре- и при-

1

41

Соединительные о и е в сложных словах.

1

42

Сложносокращенные слова.

1

43

Р.р. Сочинение по картине Т.Н. Яблонской "Утро".

2

44

45

Разбор слова по составу и словообразовательный разбор слова.

1

46

Повторение изученного по теме " Словообразование".

1

47

Контрольный диктант по теме "Словообразование".

1

48

Анализ контрольного диктанта.

1

49

Морфология и орфография. Имя существительное. Повторение изученного в 5 кл.

1

50

Разносклоняемые существительные.

1

51

Несклоняемые имена существительные.

1

52

Род несклоняемых имен существительных.

1

53

Имена существительные общего рода.

1

54

Морфологический разбор имени существительного.

1

55

Контрольный диктант по теме "Имя существительное". Повторение.

1

56

Анализ контрольного диктанта.

1

57

Р.р. Сочинение по упр. 214 "Первый раз в музее".

1

58

Не с существительными.

2

59

60

Буквы ч и щ в суффиксах существительных -чик и - щик.

2

61

62

Р.р. Сбор материала к сочинению - описанию помещения.

1

63

Гласные в суффиксах существительных -ек и –ик. Контрольный словарный диктант.

1

64

Гласные о и е после шипящих в суффиксах существительных.

1

65

Р.р. Описание помещения по личным впечатлениям в сочинении повествовательного характера.

2

66

67

Повторение изученного об имени существительном.

1

68

Контрольный диктант по теме " Имя существительное".

1

69

Анализ контрольного диктанта. Имя прилагательное. Повторение изученного в 5 кл.

1

70

Р.р. Изложение с элементами описания.

1

71

Степени сравнения прилагательных.

2

72

73

Разряды прилагательных. качественные прилагательные.

1

74

Относительные имена прилагательные.

1

75

Р.р. Выборочные изложения по упр. 272

1

76

Притяжательные прилагательные.

1

77

Морфологический разбор имен прилагательных. Контрольный словарный диктант.

1

78

контрольный диктант.

1

79

Анализ контрольного диктанта. Не с именами прилагательными.

1

80

Не с именами прилагательными.

1

81

Буквы о - после шипящих и ц в суффиксах прилагательных.

1

82

Р.р. Сочинение по картине упр.290

1

83

Одна и две буквы н в суффиксах прилагательных.

2

84

85

Различение на письме суффиксов –к- и –ск-.

1

86

Дефисное и слитное написание сложных прилагательных .

1

87

Повторение по теме "Имя прилагательное" .

2

88

89

Глагол .Повторение изученного в 5 классе

1

90

Повторение изученного в 5 классе.

2

91

92

Р. р. Сочинение – рассказ по упр. 439.

1

93

Разноспрягаемые глаголы.

1

94

Глаголы переходные и непереходные.

1

95

Наклонения глагола. Изъявительное наклонение

1

96

Изъявительное наклонение глагола.

1

97

Р.р. Изложение по упражнению 461.

1

98

Условное наклонение .

1

99

Повелительное наклонение

1

100

Различение повелительного наклонения и форма будущего времени

1

101

Р.р. Рассказ по рисункам (упр.478).

1

102

Различение повелительного наклонения и форма будущего времени

1

103

Контрольный диктант.

1

104

Анализ контрольного диктанта

1

105

Употребление наклонения.

2

106

107

Безличные глаголы.

2

108

109

Морфологический разбор глагола

1

110

Р.Р. Рассказ на основе услышанного. (параграф 88)

1

111

Правописание гласных в суффиксах глаголов.

2

112

113

Систематизация и обобщение изученного о глаголе. Контрольный словарный диктант.

1

114

Систематизация и обобщение изученного.

2

115

116

Контрольный диктант по теме: "Глагол".

1

117

Анализ контрольного диктанта.

1

118

Р.р. Контрольное сочинение .

2

119

120

Имя числительное как часть речи .

1

121

Простые и составные числительные.

1

122

Мягкий знак на конце и в середине числительных.

1

123

Разряды количественных числительных .

1

124

Числительное, обозначающее целые числа.

1

125

126

Р.р. Выборочное изложение (упр.340).

2

127

128

Дробные числительные.

1

129

Собирательные числительные

1

130

Р.р. Сочинение – рассуждение. (упр.358)

1

131

Порядковые числительные.

2

132

133

Морфологический разбор имени числительного.

1

134

Систематизация и обобщение изученного о числительном

1

135

Контрольный диктант по теме "Имя числительное "

1

136

Анализ контрольного диктанта.

1

137

Местоимение как часть речи .

1

138

Разряды местоимений. Личные местоимения.

1

139

Личные местоимения.

1

140

Возвратное местоимение себя

1

141

Р.р. Рассказ по сюжетным рисункам (упр.380)

1

142

Вопросительные местоимения .

1

143

Относительные местоимения.

1

144

Неопределенные местоимения.

1

145

Отрицательные местоимения.

2

146

147

Притяжательные местоимения.

2

148

149

Р.р. Сочинение рассуждение. (упр.410)

2

150

151

Указательные местоимения

1

152

Определительные местоимения

1

153

Морфологический разбор местоимения.

1

154

Р.р. Сочинение – рассказ по картине (упр.422)

1

155

Систематизация и обобщение изученного о местоимении.

1

156

Контрольный диктант по теме "Местоимение".

1

157

Анализ контрольного диктанта.

1

158

170

Повторение и систематизация изученного в 6-м классе .

12

Тематическое планирование

по русскому языку в 6 классе

(204 часа)

Программа под редакцией

Баранова М.Т., Ладыженской Т.А., Кулибабы И.И.

п/п

Содержание урока

Кол-во часов

1

Русский язык – один из развитых языков мира.

1

2

Фонетика. Орфография.

1

3

Части слова. Орфограммы в приставках и корнях слов.

1

4

Орфограммы в корнях слов.

2

5

6

Части речи.

1

7

Орфограммы в окончаниях слов.

1

8

Р.р. Сочинение «Моё любимое животное (растение)»

1

9

Словосочетание.

1

10

Простое и сложное предложение.

1

11

Закрепление материала.

1

12

Контрольный диктант по повторению

1

13

Анализ диктанта.

1

14

Р.р. Текст.

1

15

Р.р. Стили речи.

1

16

Повторение изученного по лексике в V классе.

1

17

Р.р. Изложение «Собиратель русских слов».

2

18

19

Общеупотребительные, диалектные и профессиональные слова.

1

20

Профессиональные слова.

1

21

Заимствованные слова.

1

22

Устаревшие и новые слова.

1

23

Фразеологизмы.

1

24

Повторение по теме «Лексика»

1

25

Тестирование.

1

26

Повторение изученного по словообразованию за V класс.

1

27

Р.р. Описание помещения.

1

28

Буквы О-А в корнях –КОС- -- -КАС-.

2

29

30

Буквы О-А в корнях –ГОР- -- -ГАР-.

2

31

32

Контрольный диктант.

1

33

Анализ диктанта.

1

34

Основные способы образования слов в русском языке.

3

35

36

37

Р.р. Систематизация материала к сочинению. Сложный план.

1

38

Буквы И и Ы после приставок.

2

39

40

Гласные в приставках ПРЕ- и ПРИ-

4

41

42

43

44

Тестирование.

1

45

Соединительные О и Е в сложных словах.

1

46

Сложносокращённые слова.

1

47

Разбор слова по составу и словообразовательный разбор.

2

48

49

Повторение изученного по теме «Словообразование»

2

50

51

Контрольный диктант

1

52

Анализ диктанта.

1

53

Повторение изученного по теме «Существительное» в V классе.

3

54

55

56

Разносклоняемые существительные.

2

57

58

Р.р. Выборочное изложение (упр. 149).

2

59

60

Несклоняемые существительные.

1

61

Род несклоняемых существительных.

1

62

Имена существительные общего рода.

1

63

Р.р. Сочинение (упр.214).

2

64

65

Морфологический разбор существительного.

2

66

67

Контрольный диктант.

1

68

Анализ диктанта.

1

69

НЕ с существительными.

2

70

71

Буквы Ч и Щ в суффиксах существительных –ЧИК- -- -ЩИК-

2

72

73

Гласные в суффиксах существительных –ЕК- и –ИК-

1

74

Гласные О-Е после шипящих в суффиксах существительных.

1

75

Р.р. Описание помещения по личным впечатлениям.

2

76

77

Повторение изученного об имени существительном.

3

78

79

80

Итоговый тест.

1

81

Контрольный диктант.

1

82

Анализ диктанта.

1

83

Повторение изученного в V классе.

3

84

85

86

Р.р. Изложение с элементами описания.

2

87

88

Степени сравнения прилагательных.

2

89

90

Разряды прилагательных. Качественные прилагательные.

1

91

Относительные прилагательные.

1

92

Притяжательные прилагательные.

2

93

94

Р.р. Выборочное изложение. (упр 272).

1

95

Диктант.

1

96

Анализ диктанта.

1

97

Морфологический разбор прилагательного.

1

98

НЕ с прилагательными.

3

99

100

101

Буквы О и Е после шипящих и Ц в суффиксах прилагательных.

1

102

Р.р. Сочинение по картине.

1

103

Н и НН в суффиксах прилагательных.

3

104

105

106

Различие на письме суффиксов –К- и –СК-

1

107

Дефисное и слитное написание сложных прилагательных.

2

108

109

Повторение по теме.

1

110

Тестирование.

1

111

Контрольный диктант.

1

112

Анализ диктанта.

1

113

Повторение изученного о глаголе в V классе.

4

114

115

116

117

Р.р. Сочинение-рассказ.

1

118

Разноспрягаемые глаголы.

1

119

Переходные и непереходные глаголы.

2

120

121

Наклонение глагола. Изъявительное наклонение.

2

122

123

Условное наклонение.

1

124

Повелительное наклонение.

1

125

Р.р. Изложение.

2

126

127

Различие повелительного наклонения и форм будущего времени.

1

128

Контрольный диктант.

1

129

Анализ диктанта.

1

130

Р.р. Рассказ по рисункам.

1

131

Употребление наклонений.

1

132

Безличные глаголы.

2

133

134

Морфологический разбор глагола.

1

135

Правописание гласных в суффиксах глаголов.

2

136

137

Р.р. Рассказ на основе услышанного.

1

138

Обобщение и систематизация изученного о глаголе.

3

139

140

141

Контрольный диктант.

1

142

Анализ диктанта.

1

143

Р.р. Контрольное сочинение.

1

144

Имя числительное как часть речи.

1

145

Простые и составные числительные.

1

146

Мягкий знак на конце и в середине числительных.

2

147

148

Разряды количественных числительных.

1

149

Числительные, обозначающие целые числа.

2

150

151

Дробные числительные.

1

152

Собирательные числительные

1

153

Порядковые числительные.

2

154

155

Р.р. Выборочное изложение.

2

156

157

Морфологический разбор числительных.

1

158

Систематизация и обобщение изученного о числительном.

2

159

160

Контрольный диктант.

1

161

Анализ диктанта.

1

162

Местоимение как часть речи.

1

163

Разряды местоимений. Личные местоимения.

2

164

165

Возвратное местоимение.

1

166

Р.р. Рассказы по сюжетным рисункам.

2

167

168

Вопросительные местоимения.

1

169

Относительные местоимения.

1

170

Неопределённые местоимения

1

171

Отрицательные местоимения.

2

172

173

Притяжательные местоимения.

1

174

Указательные местоимения.

2

175

176

Определительные местоимения.

2

177

178

Р.р. Сочинение-рассуждение.

2

179

180

Морфологический разбор местоимения.

1

181

Систематизация и обобщение изученного о местоимении.

2

182

183

Контрольный диктант.

1

184

Анализ диктанта.

1

185

Орфография. Н и НН в разных частях речи.

2

186

187

Орфографический разбор.

1

188

Пунктуационный разбор.

1

189

Р.р. Рассказ на основе услышанного.

1

190

Лексика и фразеология.

1

191

Разбор слова по составу.

1

192

Морфологический разбор слов.

2

193

194

Повторение. Имя прилагательное.

1

195

Правописание числительных.

1

196

Повторение глагол.

2

197

198

Контрольный диктант за год.

1

199

Анализ диктанта.

1

200

Итоговый тест за курс VI класса.

1

201

Синтаксис. Синтаксический разбор предложения.

2

202

203

Обобщение пройденного.

1

204

Итоговый урок.

1

Тематическое планирование

по русскому языку в 7 классе

(136 часов)

Программа под редакцией Баранова М.Т.,

Ладыженской Т.А., Кулибабы И.И.

Учебник: « Русский язык. 7 класс» под ред.М.Т.Баранова, Л.Т. Григорян,Т.А.Ладыженской, Л.А.Тростенцова,И.И.Кулибаба

п/п

Содержание урока

Кол-во часов

1

Русский язык как развивающееся явление.

1

Повторение изученного в 5-6 кл. Синтаксис и пунктуация.

2

Лексика и фразеология.

1

3

Фонетика и графика.

1

4

Словообразование и орфография.

1

5

Морфология и орфография.

1

6

Контрольный диктант.

1

7

Стили литературного языка. Публицистический стиль. Текст

1

8

Анализ диктанта.

1

Причастие

9

Повторение изученного о глаголе.

1

10

Понятие о причастии.

1

11

Причастие как особая форма глагола.

1

12

Склонение причастий.

1

13

Понятие о причастном обороте. Знаки препинания при причастном обороте.

2

14

15

Сочинение. Описание внешности человека.

2

16

17

Действительные и страдательные причастия.

1

18

Действительные причастия настоящего времени. Гласные в суффиксах причастий настоящего времени.

3

19

20

21

Действительные причастия прошедшего времени

1

22

Страдательные причастия настоящего времени. Гласные в суффиксах страдательных причастий.

2

23

24

Страдательные причастия прошедшего времени.

1

25

Краткие страдательные причастия.

1

26

Морфологический разбор причастий.

1

27

Контрольный диктант.

1

28

Анализ диктанта.

1

29

Слитное и раздельное написание не с причастиями.

4

30

31

32

33

Изложение или сочинение по картине А.Пластова

"Витя-подпасок".

2

34

35

Н и НН в суффиксах страдательных причастий прошедшего времени и отглагольных прилагательных.

4

36

37

38

39

Сочинение. Портретное описание.

1

40

Гласные перед Н и НН в страдательных причастиях и прилагательных образованных от глаголов.

2

41

42

Буквы е-ё после шипящих в суффиксах страдательных причастий прошедшего времени.

1

43

Повторение темы "Причастие".

2

44

45

Контрольный диктант.

1

46

Анализ диктанта.

1

Деепричастие

47

Деепричастие как особая форма глагола. Написание не с деепричастиями.

2

48

49

Сочинение-описание внешности человека по личным впечатлениям.

2

50

51

Деепричастный оборот.

1

52

Деепричастия совершенного и несовершенного вида.

2

53

54

Морфологический разбор деепричастий.

1

55

Отличие деепричастий от причастий и наречий.

1

56

Обобщение и систематизация материала по теме "Деепричастие".

1

57

Контрольный диктант.

1

58

Описание действий людей. Сочинение по картине С.А.Григорьева "Вратарь".

2

59

Наречие.

60

Наречие как часть речи.

1

61

Значения, выраженные наречиями.

1

62

Употребление наречий для связи предложений в тексте.

1

63

Описание действий по наблюдениям. Сочинение по картине.

2

64

65

Степени сравнения наречий.

2

66

67

Морфологический разбор наречий. Контрольный диктант.

1

68

Слитное и раздельное написание НЕ с наречиями на О-Е.

2

69

70

Буквы Е и И в приставках НЕ- и НИ- отрицательных наречий.

2

71

72

Н и НН в наречиях на –О(-Е).

2

73

74

Буквы О и Е после шипящих на конце наречий.

1

75

Буквы О и А на конце наречий с приставками ИЗ-, ДО-, С-.

1

76

Дефис между частями слова в наречиях.

2

77

78

Слитное и раздельное написание приставок в наречиях, образованных от существительных и количественных числительных.

2

79

80

Мягкий знак после шипящих на конце наречий.

1

81

Повторение темы "Наречие".

1

82

Контрольный диктант.

1

83

Анализ контрольного диктанта.

1

84

Слова категории состояния.

2

85

86

Изложение.

2

87

Предлог.

88

Самостоятельные и служебные части речи. Предлог как часть речи.

2

89

Употребление предлогов.

1

90

Непроизводные и производные предлоги.

2

91

92

Морфологический разбор предлога.

1

93

Сочинение повествовательного характера по картине О.Д.Яновской "Ждут".

2

94

95

Слитное и раздельное написание производных предлогов.

2

96

97

Предлог (повторение).

1

98

Контрольный диктант.

1

Союз

99

Союз как часть речи.

1

100

Простые и составные союзы.

1

101

Союзы сочинительные и подчинительные. Запятая перед союзами в сложном предложении.

2

102

103

Сочинительные союзы.

1

104

Подчинительные союзы.

1

105

Морфологический разбор союзов.

1

106

Сочинение-рассуждение.

2

107

108

Слитное написание союзов также, тоже, чтобы, зато.

2

109

110

Контрольный диктант.