Поиск

Полнотекстовый поиск:
Где искать:
везде
только в названии
только в тексте
Выводить:
описание
слова в тексте
только заголовок

Рекомендуем ознакомиться

'Документ'
В соответствии с Трудовым кодексом Российской Федерации, Федеральным законом от 6 октября 2003 года № 131-ФЗ «Об общих принципах организации местного ...полностью>>
'Рабочая программа'
Цель изучения дисциплины «Совершенствование технологии возделывания зерновых, зернобобовых и технических, масличных культур» повысить знания слушател...полностью>>
'Документ'
Мультисорсинг – перспективное направление разработки и внедрения комплекса средств интегрированной логистической поддержки жизненного цикла морской т...полностью>>
'Автореферат'
Защита состоится 2007 г. в часов на заседании диссертационного совета Д 212.076.05 при Кабардино-Балкарском государственном университете им. Х.М. Бер...полностью>>

Асобы аляксандр тамковіч

Главная > Документ
Сохрани ссылку в одной из сетей:

РЫЦАР ДЭМАКРАТЫІ ВАЛЕРЫЙ ШЧУКІН

Пра яго знакамітую бараду ўжо пачалі складаць палітычныя легенды. Уношу поўную яснасць. Як расказваў мне сам Валерый Аляксеевіч, бараду ён пачаў насіць у 1982 годзе, калі нарадзілася першая ўнучка Жэня. Так Шчукін вырашыў адзначыць тое, што ён стаў дзедам. На гэты момант Валерый Аляксеевіч мае сем унукаў. Бараду сілай згалілі толькі аднойчы: у 2001 годзе ў пастарунку, дзе апынуўся ў чарговы раз.

Дарэчы, доўгі час ён быў па «сутках» рэкардсменам сярод апазіцыянераў, і толькі ў апошнія гады саступіў іншым. Аднак з гэтай нагоды не скардзіцца. «Канкурэнты» больш маладзейшыя.

Нарадзіўся Валерый Шчукін 22 сакавіка 1942 года ў расійскім Уладзівастоку. Па гараскопу — Авен. З гэтай нагоды ў адной размове са мной настойліва падкрэсліваў, што па жыцці ён упёрты, як баран. І прыводзіў шмат прыкладаў. Калі яго дачка вучылася іграць на піяніна, ён набыў падручнік па музыцы і прачытаў яго пяць разоў. Першыя тры нічога не зразумеў. Інструментаў у іх ваенным гарадку не было. Шчукін выразаў прамавугольную фанерку, намаляваў клавішы і сачыў за тым, каб дачка не махлявала.

У 1951 годзе маці Шчукіна вярнулася ў родную вёску ў Беларусь. Так параілі ўрачы, бо прыморскі клімат ёй шкодзіў. Працаваць Валерый Аляксеевіч пачаў у 15 гадоў, што зразумела — у сям’і было чацвёра дзяцей. Шчукін спачатку стаў вучнем слесара, а потым і слесарам. Калі вы будзеце ў мінскім цырку, звярніце ўвагу на літыя поручні лесвіцы. Іх зрабіў Валерый Аляксеевіч.

Ваенным мараком ён вырашыў стаць па вельмі празаічнай прычыне — каб пазбегнуць канфліктаў з бацькамі. У 1964 годзе паспяхова скончыў Ленінградскае вышэйшае ваенна-марское вучылішча і паехаў служыць на Ціхаакіянскі флот, які і да гэтага часу дарагі яго сэрцу. Капітан другога рангу — вышэйшая прыступка службовай кар’еры. Далей — стоп. Справа ў тым, што дзве сястры яго жонкі жылі ў Швецыі, пра што Шчукін добрасумленна і напісаў у анкеце. Па савецкіх стандартах гэта было несумяшчальна з высокімі званнямі і пасадамі. Колькі кар’ер і лёсаў абламалася на такога кшталту фактах біяграфіі, пра якія многія нават і не ведалі. А хто ведаў — маўчалі. Але ж не Шчукін з яго імкненнем да праўды і справядлівасці, што стала, па сутнасці, непераадольнай рысай характару. Урэшце вярхі паставілі крыж на яго службовай кар’еры.

У запас Валерый Аляксеевіч звольніўся як толькі яму споўнілася 45 гадоў. І пенсія прыстойная, і ўзрост найбольшых магчымасцяў: ёсць ужо багаты жыццёвы досвед і яшчэ ёсць сілы. Як многія былыя вайскоўцы, Шчукін не шукаў лёгкай працы і ўтульнага спакойнага месца. Яму хацелася фізічна актыўнай працы. Так у яго працоўнай кніжцы з’явіўся запіс: з 1987 па 1995 — машыніст крана-трубаўкладчыка.

Са спасылкай на аповед Валерыя Аляксеевіча канстатую: новую прафесію ён набыў амаль выпадкова. Суседам па купэ ў цягніку з Масквы ў Мінск, якім ён ехаў пасля звальнення ў запас, аказаўся будаўнік газаправодаў. Ён і паўплываў на былога «капдва». Прафесія не для тых, хто любіць аселае жыццё. За ніткай праводу праз палі і горы. І — новая будоўля. Рамантыка. Так Шчукін апынуўся паміж Новалукомлем і Наваполацкам. Потым былі яшчэ Цюмень і Казахстан.

У 1995 годзе яго абралі дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання. «Двигать» яго ў дэпутаты вырашыла мясцовая ячэйка Камуністычнай партыі, і ён, як чалавек дысцыплінаваны (вайсковец), даручэнне выканаў. Тым больш, што ідэі перабудовы ўжо захапілі яго не на жарт. Шчукін нават напісаў варыянт новага статута КПСС, які і адаслаў у ЦК КПБ. І як мне распавядаў адзін з былых супрацоўнікаў Інстытута гісторыі партыі, якому далі азнаёміцца з праектам Шчукіна, навукоўцы напачатку паставіліся да гэтага праекта «трактарыста» як да чарговай праявы палітычнага графаманства. Але калі прачыталі, былі здзіўлены, што напісаны ён пісьменна з добрым разуменнем сутнасці сітуацыі і хвароб партыі. Па сутнасці, варыянт шчукінскага статута абапіраўся на ідэі сацыял-дэмакратыі. Зразумела, што яго ніхто не разглядаў.

На выбарах Валерый Шчукін дастаткова лёгка перамог, апярэдзіў у тым ліку і такога канкурэнта, як папулярны артыст Уладзімір Гасцюхін. З гэтага моманту пачынаецца Шчукін-палітык. Ён стаў адным з самых актыўных дэпутатаў тагачаснага парламенту, сакратаром Камісіі па нацыянальнай бяспецы, абароне і барацьбе са злачыннасцю. Амаль адным з першых ён прыйшоў ды былога спікера Мечаслава Грыба і папрасіў не пасаду, а... камп’ютар, каб працаваць больш эфектыўна.

Памятаю, што Шчукін даволі хутка стаў вялікім улюбёнцам прэсы, бо па сутнасці не было пытанняў, адносна якіх нельга было б атрымаць яго каментар. І не ад вельмі вялікай прагі да піяру. Проста ён імкнуўся дасканала разабрацца ў любым пытанні. Нават спрачаўся з лібералам Лябедзькам адносна трансплантацыі чалавечых органаў. Прычым рабіў гэта так эмацыйна, што многія яшчэ доўга будуць памятаць яго словы пра вельмі інтымныя рэчы. Тады нават не верылася — пройдуць гады, і яны разам будуць у адных і тых жа апазіцыйных акопах.

Сярод тых, хто супрацьстаяў жаданню Лукашэнкі атрымаць «царскія паўнамоцтвы», Шчукін быў адным з самых актыўных. Менавіта ён уваходзіў у той дэпутацкі трыумвірат, які літаральна ўварваўся ў кабінет Ціхіні і выказаў меркаванне наконт адсутнасці ў апошняга паўнамоцтваў спыняць працэдуру імпічменту. Аднак, на жаль, Ціхіня зрабіў тады па-іншаму. Прызначанае на пэўны час пасяджэнне не адбылося. Але пра гэта я ўжо пісаў, паўтарацца не буду. Адзначу толькі — Шчукін не пайшоў на кампрамісы з уладай. І прычынай была не вядомая «ўпёртасць», а прынцыповая грамадзянская пазіцыя. А яшчэ пачуццё ўласнай годнасці, чалавечай і мужчынскай, абвостранае пачуццё справядлівасці. Менавіта яны дыктавалі яму паводзіны і ўчынкі, якія выклікалі павагу як сяброў, так і апанентаў.

Дазволю сабе не пагадзіцца з тым негатыўным сэнсам, які хто-ніхто ўкладае ў выслоўе «сухапутны марак» на адрас Шчукіна. Сапраўды, у 1969 годзе яго «спісалі на бераг». І абумоўлена гэта было зноў-такі нацыянальнасцю жонкі і тым, што яе сёстры жылі за мяжой. Мабыць, нехта для службовай кар’еры развёўся б, але гэта не пра Шчукіна...

Калі хтосьці ў чарговы раз расказвае пра новы эпатажны ўчынак Валерыя Аляксеевіча, я ніколі не падтрымліваю іроніі. Так, са Шчукіным можна многа ў чым не пагаджацца, але адназначна: ён пастаянна трымае ўладу ў нейкай напружанасці. І яшчэ не вядома, што для яе страшней — чарговая апазіцыйная рэзалюцыя або разбітыя шыбы, калі Шчукіна зноў забірае АМАП. Але і АМАП ён прымусіў сябе паважаць. Аднойчы чуў, як з рацыі падчас адной з дэманстрацый услед за камандай на разгон прагучала: «Щукина не трогать!» Асобна трэба сказаць пра не зусім звычайныя адносіны Валерыя Аляксеевіча да жанчын. Яны, натуральна, джэнтльменскія і не залежаць ад любых абставінаў. Перш за ўсё ўзгадваю Людмілу Маслюкову, якая спачатку працавала ў «Народнай волі», а потым перайшла ў ідэйны антыпод — «Советскую Белоруссию» і пачала вельмі жорстка крытыкаваць сваіх учарашніх паплечнікаў. Зараз я не буду разважаць пра мараль, а толькі звярну ўвагу на адну акалічнасць. Калі пасля такой гучнай палітычнай здрады некаторыя мае калегі нават перасталі з Маслюковай вітацца, то Шчукін, наадварот, ці не адзіны з апазіцыі, хто паспрабаваў яе зразумець. Яго не аднойчы бачылі ў кампаніі з Людмілай на розных апазіцыйных мерапрыемствах, што нават спарадзіла адпаведныя жарты з прысмакам. Пакінем іх па-за ўвагай. Як бы там ні было, у дачыненні да Маслюковай Шчукін паводзіў сябе як сапраўдны Мужчына.

Калі ў 1998 годзе яго выключылі з апазіцыйнай Партыі камуністаў Беларускай за тое, што Шчукін быў іншадумцам і друкаваўся ў ідэйна блізкай да БНФ газеце «Народная воля», асабіста мне было сорамна за «калякінцаў». Па сутнасці, яны зрабілі тое ж самае, што нядаўна адбылося ў сядзібе БНФ з газетай «Таварыш».

Тое, што Валерый Аляксеевіч з’яўляецца ідэйным камуністам, ведаюць усе. Больш за тое, з 1991 года ён быў членам Мінскага райкама ПКБ, а потым шэсць гадоў запар — членам ЦК. Таму я, мякка кажучы, не разумею логіку тых, хто рабіў у адносінах да яго «аргвывады». Некалькі гадоў таму я зрабіў са Шчукіным інтэрв’ю пад назвай, якая раскрывае ўсё: «Камуніст з бел-чырвона-белым сцягам».

30.11.07

СЯМЁН ШАРЭЦКІ — АПОШНІ СПІКЕР ВС

Сваё першае інтэрв’ю з Шарэцкім я рабіў у 1997 годзе. У гэты час ён ужо быў у апазіцыі. Сямён Георгіевіч запрасіў мяне дамоў у Малінаўку, быў вельмі ветлівы і гасціны. Але ўразіла не толькі гэта. Звычайная шматпакаёвая кватэра ў абсалютна звычайным доме, які, мякка кажучы, далёка ад цэнтра горада.

А яшчэ запомніўся пах ежы, якую рыхтавала яго жонка, — вараная квашаная капуста. Нават не верылася, што перада мной былы спікер Вярхоўнага Савета.

Сямён Георгіевіч нарадзіўся 23 верасня 1936 года ў вёсцы Лаўрашова Навагрудскага раёна Гродзенскай вобласці. Мабыць, менавіта гэтыя абставіны і паўплывалі на тое, што сярод палітычнай эліты ён заўжды лічыўся «деревенским». У вёсках нарадзіліся амаль усе беларускія палітыкі, але з часам іх менталітэт змяніўся. У Шарэцкага — не.

Памятаю, адзін з калег са смехам расказваў, што быў сведкам, як падчас віртуальных выбараў Шарэцкі з Ганчаром зайшлі ў кавярню паесці. Ганчар пачаў чытаць меню і спытаў, што Шарэцкі будзе есці. Той важна з выразным сялянскім акцэнтам адказаў — суп з акульіх плаўнікоў.

У 1959 годзе С.Г. Шарэцкі скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію і стаў працаваць у калгасе «Звязда». Спачатку намеснікам старшыні, а з 1963 года — старшынёй. У 1970 годзе ён скончыў Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПБ і шэсць гадоў у ёй працаваў старшым выкладчыкам, а ў 1976 годзе ўзначаліў кафедру «Эканоміка і арганізацыя сельскагаспадарчай вытворчасці».

У 1972 годзе Шарэцкі абараніў кандыдацкую дысертацыю, а ў 1984-м — доктарскую. Я не вельмі добра абазнаны ў навуковых рэгаліях, таму без каментараў проста пералічу яго званні, азначаныя ў «Энцыклапедыі гісторыі Беларусі». У 1989 годзе Шарэцкі стаў прафесарам, у 1996-м — акадэмікам Акадэміі аграрных навук РБ, а таксама членам-карэспандэнтам Расійскай сельскагаспадарчай акадэміі, акадэмікам Украінскай акадэміі аграрных навук і Міжнароднай акадэміі інфармацыйных працэсаў і тэхналогій.

У 1984 годзе Шарэцкі зноў вярнуўся «на зямлю». Па савецкай традыцыі, з дапамогай выбараў яго прызначылі старшынёй калгаса «Чырвонае Знамя» Валожынскага раёна Мінскай вобласці. Але гэта быў не проста калгас, а ў задуме — буйны аграрны камбінат, новая форма, якая нараджалася па ініцыятыве кубанскіх аграрыяў. Сямён Георгіевіч выступаў тут наватарам, і шчыра верыў, што гэтым шляхам можна вывесці сельскую гаспадарку на перадавыя рубяжы.

Адтуль праз сем гадоў Кебіч забраў Шарэцкага да сябе дарадцам. Пачыналася новая гістарычная паласа ў жыцці краіны, і новыя старонкі біяграфіі Сямёна Георгіевіча аказаліся зусім не падобнымі на, здавалася б, даўно прадвызначаныя.

У 1994 годзе ён стварае Аграрную партыю Беларусі. Праз год абіраецца дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13 склікання, а ў студзені 1996-га — старшынёй. Сябры Аграрнай партыі склалі самую буйную фракцыю ў парламенце. З’яўленне ў Вярхоўным Савеце фракцый можна смела аднесці да несумненнай заслугі Шарэцкага, лічыць яго буйным палітычным поспехам. Гэта быў важны крок да трансфармацыі ВС у сапраўдны парламент.

Згодна з афіцыйнымі дадзенымі, Аграрная партыя, наколькі я ведаю, існуе і сёння. Толькі самога Шарэцкага ў ёй няма. «Ушли» яго ў 1997 годзе. Як толькі стала канчаткова відавочна, што «Акела прамазаў». Калі прытрымлівацца логікі Калінкінай і Шарамета, то выпадковымі бываюць не толькі прэзідэнты, але і спікеры. Мякка кажучы, Шарэцкі быў не зусім тым чалавекам, які павінен займаць другую пасаду ў краіне. Ды яшчэ ў той складанай і драматычнай сітуацыі.

Тым не менш, здарылася так невыпадкова. Добра памятаю, як на пачатку 1996 года абіралі чарговага старшыню Вярхоўнага Савета. Сярод тых, хто рэальна мог прэтэндаваць на гэта крэсла, выдзяляліся тры дэпутацкія фракцыі: камуністычная, аграрная і прапрэзідэнцкая. Каб атрымаць перамогу, патрэбны быў альянс. Кіраўнік ПКБ Сяргей Калякін успамінаў: яны тады дамовіліся з аграрыямі, што спікерам стане той, чыя кандыдатура ў першым туры набярэ больш галасоў. За Калякіна прагаласавалі 60 чалавек, за Шарэцкага — 61. Камуністы слова стрымалі. Унікальны выпадак у нашай найноўшай гісторыі: у першы і апошні раз адзін дэпутацкі мандат вырашыў лёс усёй краіны.

Адзін з вышэйшых кіраўнікоў тых часоў мне раскаваў, што калі б Лукашэнка наблізіў да сябе Шарэцкага, то ніякіх канфліктаў проста не было б. Адносіны паміж палітыкамі не склаліся адразу ж, яшчэ ў 1994 годзе, калі Лукашэнку і Шарэцкаму арганізавалі тайную сустрэчу. Перш за ўсё таму, што падобнае не было патрэбным Лукашэнку. Мяркую, ён адразу ж не ўбачыў у Шарэцкім вартага праціўніка. А, як вядома, сіла прызнае толькі сілу. Кажуць, што яго вельмі парадавала абранне менавіта Шарэцкага кіраўніком Вярхоўнага Савета, а не Калякіна.

Яшчэ раз нагадаю, што ў студзені 1996 года С.Г. Шарэцкі стаў старшынёй Вярхоўнага Савета 13-га склікання. Ніякай містыкі, але пакуль 13-ы ВС — апошні. А сам Шарэцкі апошні спікер.

Гэтая прыступка не была самай высокай у яго палітычнай кар’еры, бо 20 ліпеня 1999 года Сямён Георгіевіч стаў выконваючым абавязкі прэзідэнта. Але ўсе разумелі, што пасада віртуальная, як і тыя выбары, што абвясціў Ганчар.

Разумелі ўсе, аднак некаторыя былі вымушаны гэта прыняць. Дарэчы, у тым, што яны выдавалі жаданае за рэальнае, вінаваты, перш за ўсё, сам Шарэцкі. Тым, што «здаў» генерала Захаранку і «Народную газету». Прызначэнне і адстаўка міністра ўнутраных спраў былі прэрагатывай Вярхоўнага Савета, а «Народная газета» — яго органам.

Тое, што літаральна праз восем-дзевяць месяцаў Шарэцкі страціў усе рычагі ўплыву, найбольш яскрава высветлілася, калі ў жніўні 1996 года на пашыраную нараду не прыехалі ўсе кіраўнікі аблвыканкамаў. І справа не толькі ў тым, што на той час іх прызначаў прэзідэнт. Гэтым яны выказалі і свае адносіны да Сямёна Георгіевіча. У тым ліку быў нават гродзенскі губернатар А. Дубко, якога яшчэ два гады таму кандыдатам у прэзідэнты «двигала» менавіта Аграрная партыя Шарэцкага.

Улада была страчана дэ-факта, а дэ-юрэ гэта высветлілася восенню 1996 года. Асабліва ў сітуацыі з адхіленнем ад пасады Віктара Ганчара. На наступны дзень пасля захопу службай бяспекі кабінета кіраўніка ЦВК, прайсці яму ў будынак дапамагалі Сямён Шарэцкі і тагачасны генеральны пракурор Васіль Капітан. І не змаглі.

А пасля скасавання паўнамоцтваў Вярхоўнага Савета 13-га склікання стала відавочна, што ў Шарэцкага ўвогуле нічога няма. Ні партыі, ні магчымасці на што-небудзь рэальна ўплываць. Засталася толькі пасада, якую ва ўсім свеце лічылі легітымнай. Але і яна была толькі намінальнай, асабліва пасля ад’езду ў эміграцыю ў Вільню.

Аднойчы мне пашанцавала Шарэцкага там бачыць. Магчыма, два ахоўнікі за яго спінай былі патрэбнымі, але выглядала гэта даволі тэатральна. У 2001 годзе Шарэцкі атрымаў палітычны прытулак у ЗША, з ім — яго сям’я, яны жывуць зараз у штаце Каліфорнія.

Некаторы час таму Беларускае тэлебачанне расказала, што Шарэцкі стаў у Амерыцы амаль бамжом. Канешне, гэта звычайныя фантазіі: узровень яго дабрабыту там абсалютна нармальны па амерыканскіх стандартах, а па нашых — дык і значна пераўзыходзіць.

Бясспрэчна, на жаль, іншае. У Беларусі яго пачынаюць забываць. Што мог — не зрабіў. Вельмі сумныя для палітыка вынікі.

09.12.07

ДЗМІТРЫЙ БУЛАХАЎ — ТРАГІЧНЫ ЛЁС ПАЛІТЫКА

Я вельмі шкадую гэтага чалавека і не падзяляю меркаванні тых, хто бачыць у Булахаве звычайнага здрадніка. Яго жыццё было даволі складаным, адзначаным многімі нелагічнымі і супярэчлівымі паваротамі, сумнеўнымі рашэннямі. Гэта ён сам усведамляў і перажываў. У адным са сваіх інтэрв’ю горка пажартаваў, што недзе ёсць і яго палітычная магіла. На жаль, праз некалькі гадоў яна стане не віртуальнай, а рэальнай. І адной з прычын яго ранняй заўчаснай смерці можна лічыць стрэс, унутраны разлад з самім сабой, абумоўлены яго вяртаннем ва ўладу, з якой некалі сышоў.

Адбылося гэта ў кастрычніку 1996 года, калі ў «Народнай волі» быў надрукаваны артыкул Дзмітрыя Пятровіча Булахава «Ліст да бацькоў», дзе ён вельмі жорстка крытыкаваў Лукашэнку за жаданне пашырыць свае паўнамоцтвы. Было гэта літаральна напярэдадні рэферэндуму, таму ўсе мелі падставы лічыць, што Булахаў больш ніколі не вернецца «наверх». Калі быць больш дакладным, то працаваць у прэзідэнцкай адміністрацыі ён перастаў яшчэ ў 1994 годзе, але ў 1996-м разрыў, як тады бачылася, быў канчатковым. Калі 31 сакавіка 2000 года яго прызначалі пастаянным прадстаўніком Беларусі ва ўстаўных і іншых органах СНД, дзе ён пазней стаў першым намеснікам старшыні выканкама, гэтаму не хацелася верыць. Там ён будзе працаваць да верасня 2005 года. А потым была паўза аж да 13 красавіка 2006-га, калі Лукашэнка прызначыць Булахава дарадцам прэзідэнта — паўнамоцным прадстаўніком прэзідэнта ў Нацыянальным сходзе. Аднак ён не прапрацаваў на гэтай пасадзе і паўгода. У ноч з 7 на 8 верасня Дзмітрый Пятровіч Булахаў памёр...

Дзмітрый Булахаў нарадзіўся ў 1959 годзе ў Магілёве. Прозвішча ў яго было вельмі старажытным, але этымалогія тут дакладна не вылучана. Найбольш верагодным будзе тое, што слова «Булак» узятае рускімі ад татар у значэнні «падарунак», «узнагарода» і прысвойваецца доўгачаканаму, жаданаму сыну.

Пасля школы Булахаў скончыў Мінскую вышэйшую школу МУС. Працаваў следчым упраўлення ўнутраных спраў Магілёўскага аблвыканкама.

У 90-х гадах пачалася яго палітычная кар’ера. Імклівая і яркая. І, на жаль, кароткая. На хвалі перабудовы, што ламала, здавалася, акамянелыя і непахісныя структуры савецкай сістэмы, малады і дагэтуль нікому не вядомы следчы ў барацьбе за мандат дэпутата Вярхоўнага Савета 12-га склікання па Магілёўска-Юбілейнай выбарчай акрузе № 275 атрымаў перамогу.

У ВС ён узначаліў камісію па заканадаўстве. Адну, на той час, з найважнейшых, ключавых. Выпрабаваннем для гэтай камісіі і асабіста для Дзмітрыя Булахава, якое мела лёсавызначальныя для краіны палітычныя вынікі, стала пытанне пра рэферэндум за правядзенне нечарговых парламенцкіх выбараў.

23 лютага 1992 года сфармаваная БНФ ініцыятыўная група пачала збор подпісаў грамадзян у падтрымку правядзення рэферэндуму. У кароткі тэрмін было сабрана 446 601 подпіс, аднак 29 кастрычніка 1992 года Вярхоўны Савет прыняў пастанову пра забарону на правядзенне гэтага рэферэндуму. І адну з галоўных роляў там адыграў менавіта Булахаў. Юрыдычнымі тэрмінамі ён канчаткова заблытаў тых, хто сам вельмі жадаў быць заблытаным. Памятаю, у той час у рэдакцыю «Свободных новостей», дзе я працаваў, Мікалай Камароў прынёс такое чатырохрадкоўе:

Народ когда-нибудь поймет,

Как референдум пошел прахом.

Неясно только — прав Булахов

Или не прав во всем народ?

15 сакавіка 1994 года тагачасны спікер Вярхоўнага Савета 12-га склікання Мечаслаў Грыб падпісаў першую Канстытуцыю Беларусі. Першапачаткова «ўзроставы цэнз» не дазваляў балатавацца Лукашэнку. Яго паплечнікаў, у тым ліку і Булахава, гэта не задавальняла. Яны дакладна пралічылі шанцы на яго перамогу, бачылі ў тым і свой інтарэс, але не ведалі наступстваў. Магчыма, Дзмітрый Пятровіч, якому было толькі 35 гадоў, не выключаў і свой выхад у якасці кандыдата. Разам з Ганчаром яны тады пайшлі да старшыні ВС Грыба, каб пераканаць таго цэнз знізіць.

Як толькі гэта стала вядома, пэўныя колы ў Савеце Міністраў паспрабавалі рэанімаваць прыпыненую крымінальную справу супраць Булахава, якая ўзнікла з трагічнага выпадку на дарозе. 6 студзеня 1993 года ля райцэнтра Бялынічы пад машыну, якой кіраваў Булахаў, трапіла жанчына, якая потым памерла. Тады пракуратара прызнала Булахава невінаватым. Гэтыя высновы былі пацверджаны і ў 1994 годзе.

Дзмітрый Пятровіч Булахаў узначаліў ініцыятыўную групу кандыдата ў прэзідэнты Лукашэнкі, але ўсе разумелі, што гэта намінальна. Асноўную работу там рабіў Сініцын. Ведаў гэта і Лукашэнка, таму, як толькі з’явілася магчымасць, ён як бы аддаліў ад улады Булахава.

Дзмітрый Пятровіч не хаваў свайго імкнення пасля перамогі Лукашэнкі на прэзідэнцкіх выбарах стаць на чале Канстытуцыйнага суда. Пасады, на якую ў той час абіралі дэпутаты. Лукашэнка, як і абяцаў, перашкаджаць гэтаму не стаў, але і дапамагаць таксама. Булахаў застаўся ўвогуле без якой-небудзь падтрымкі прэзідэнцкай адміністрацыі, а значыць, і без падтрымкі самога прэзідэнта. А без яе атрымаць большасць галасоў у той час было проста немагчыма.

Адносіны і дэпутатаў, і журналістаў, якія працавалі ў Вярхоўным Савеце, да Булахава былі аднолькавымі. Паважалі за веды, за прафесіяналізм, за працаздольнасць, за прастату і прыветлівасць у адносінах. Аднак і бачылі яго незвычайны нарцысізм. Толькі адны зайздросцілі, а другія жартавалі.

Пасля правалу на выбарах у старшыні КС спецыяльна для Булахава, каб нейкім чынам «кампенсаваць» яго амбіцыі, прыдумалі пасаду дзяржсакратара Прэзідэнцкага савета. Праўда, ніхто не разумеў, «што гэта такое і з чым яго есці». Адзін з тагачасных паплечнікаў Лукашэнкі казаў мне, што гэта будзе нешта падобнае да Кандалізы Райс, што ён і сам не супраць заняць такую пасаду.

Аднак і на гэтай пасадзе Булахаў доўга не пратрымаўся. Дакладней, нават не паспеў яе заняць. На яго «наехалі», як піша ў сваёй кнізе «Лукашэнка. Палітычная біяграфія» Аляксандр Фядута, адразу ж пасля першай прэс-канферэнцыі яшчэ ў якасці «кандыдата ў дзяржсакратары». Дзяржаўныя СМІ пачалі ў адзін голас трубіць пра дачыненне Булахава да камерцыйных структур. Маўляў, карыстаючыся сваёй блізкасцю да прэзідэнта, вырашаў усякія пытанні. Гэта было як прысуд.

У 1995 годзе Булахаў зноў стаў дэпутатам Вярхоўнага Савета 13-га склікання. Выступаючы на адной з сесій ВС, А. Лукашэнка прызначыў яго і Анатоля Лябедзьку сваімі прадстаўнікамі ў парламенце, але без якога б там ні было афіцыйнага — распараджэннем, загадам, дэкрэтам - афармлення. Той жа Лябедзька сёння не без падстаў лічыць, што ніякім «прадстаўніком» прэзідэнта ў парламенце ён тады не быў. Ды і сам Булахаў імкнуўся гэты момант не афішаваць.

Калі напрыканцы 1996 года паўнамоцтвы Вярхоўнага Савета былі скасаваныя, Булахаў не ўвайшоў у склад таго кола палітыкаў, хто дэманстратыўна працягваў адстойваць Канстытуцыю 1994 года. Ён, як кажуць, адышоў у цень. Сам Булахаў неаднойчы тлумачыў мне потым, што не хацеў «засвечваць» тых, хто з ім займаецца бізнесам. Але і бізнэсмен з яго не атрымаўся. Як і кіраўнік партыі. Створаную ім Партыю ўсебеларускага адзінства і згоды памятаюць хіба толькі спецыялісты.

Так атрымалася, што недзяржаўны інстытут, дзе ён чытаў лекцыі, і наша рэдакцыя арандавалі плошчу на адным паверсе. Я выходзіў у калідор пакурыць і вельмі часта сустракаў там Булахава, які заўжды на некалькі хвілін спыняўся. Ён так шчыра крытыкаваў рэжым, што звесткам пра яго вяртанне ва ўладу я напачатку не паверыў. Аказалася — праўда. «Зламаўся»? Не бачыў перспектыў да перамен? Не бачыў месца для сябе ў несістэмнай апазіцыі? Хацеў добра жыць? Амбіцыі, апраўданыя талентам, ведамі, працаздольнасцю і знешняй прыгажосцю (нездарма яму жанчыны далі мянушку Ален Дэлон) увайшлі ў невырашальную супярэчнасць з рэчаіснасцю? Магчыма, усё разам. Такія, як ён, прыйшлі, уварваліся ў публічную палітыку, яна была іх стыхіяй. Але вецер дэмакратычных перамен згас, і іх жыццёвыя караблі пацярпелі крушэнне. Калі я рыхтаваў гэты нарыс, спецыяльна паглядзеў «Энцыклапедыю гісторыі Беларусі» 1995 года выдання і тую, што выдаецца зараз. У абодвух прозвішча Булахава няма. І гэта невыпадкова. Для адных ён стаў чужым, для другіх так і не стаў сваім.

14.12.07

БАГДАНКЕВІЧ — БАНКІР І ПАЛІТЫК

Пачну са знакамітай «упартасці». 26 ліпеня 1993 года Цэнтрабанк Расіі прыпыніў дзеянне савецкіх рублёў і тых грошай, якія былі зроблены ў 1992 годзе. У адказ Нацбанк Беларусі вырашыў увесці так званыя «зайчыкі». Гэта была асабістая ініцыятыва Станіслава Антонавіча Багданкевіча і не супадала з намерамі ні Шушкевіча, ні Кебіча. Абодва хацелі разыграць «расійскую карту».

19 жніўня 1993 года Шушкевіч сустрэўся з Ельцыным, а праз два тыдні Кебіч падпісаў з Чарнамырдзіным пагадненне пра аб’яднанне грашовых сістэм. Абодвум перашкодзіла «ўпартасць» Багданкевіча.

Станіслаў Антонавіч Багданкевіч нарадзіўся 1 студзеня 1937 года ў вёсцы Шапавалы Валожынскага раёна Мінскай вобласці, якая тады была «пад Польшчай». З гэтай нагоды жартуе, ён у нейкім сэнсе «іншаземец». Так у афіцыйных біяграфіях, але сам Багданкевіч расказваў мне, што ў пэўнай ступені гэта не адпавядае рэчаіснасці. Справа ў тым, што Шапавал (так больш дакладна) — гэта не вёска, а звычайны хутар, што недалёка ад чыгуначнай станцыі Радашковічы. Да сярэдняй школы ў вёсцы Дубрава было пяць кіламетраў пехам.

Яе Багданкевіч і скончыў. Пасля паступіў на паскораныя курсы Пінскага падлікова- крэдытнага тэхнікума. А праз паўтара года стаў працаваць начальнікам крэдытнага аддзела Маладзечанскага філіяла Збербанка СССР. Чаму менавіта гэты горад? Таму, што жыць у Маладзечна пераехалі бацькі.

Праз некалькі гадоў прапанавалі ўзначаліць Клецкі раённы банк. Праз пэўны час месцам яго пастаяннай працы на доўгі перыяд стаў Беларускі рэспубліканскі банк Дзяржбанка СССР, які зараз з’яўляецца Нацыянальным банкам. Аднак не буду пералічваць канкрэтныя пасады, што займаў Багданкевіч.

У 1964 годзе Багданкевіч з адзнакай закончыў Усесаюзны завочны фінансава-эканамічны інстытут па спецыяльнасці «Фінансы і крэдыт». Знакаміты МФЭІ. Прычым вучыўся там, як кажуць, «без балды». Ён лічыць амаль лепшай формай навучання саманавучанне. Гэта калі чалавек сам атрымлівае інфармацыю з першых крыніц. У 1978 годзе ён абараніў кандыдацкую дысертацыю, а ў 1991-м — доктарскую, якую, дарэчы, менавіта як доктарскую, не пісаў. Новае вучонае званне яму далі па сукупнасці апублікаванага.

У 1981 годзе Станіслава Антонавіча прызначылі загадчыкам кафедры грашовага абароту і крэдытаў Беларускага інстытута народнай гаспадаркі. Прапрацаваў там дзесяць гадоў і ў 1991-м стаў старшынёй праўлення Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь. Цікава, як адбылося само прызначэнне. Калі Беларусь стала суверэннай, тагачасныя кіраўнікі краіны чамусьці паехалі шукаць галоўнага эканаміста Беларусі ў Маскву. Там вельмі здзівіліся, бо самі хацелі забраць да сябе Багданкевіча. Станіслава Антонавіча паклікалі да Мікалая Дземянцея, дзе той і прапанаваў яму ўзначаліць Нацбанк. Як жартуе сам Багданкевіч, гэта зрабілі не дэмакраты, а партакраты. Ён увогуле вельмі любіць жартаваць.

Са сваім трэцім сынам Паўлам, які нарадзіўся 25 жніўня 1996 года, на дачы ён рые ямы. Суседзі пытаюцца, што гэта будзе, а Станіслаў Антонавіч адказвае: жадаем дабрацца да цэнтра зямлі.

Каб адразу ж перапыніць усе магчымыя гутаркі і плёткі наконт дзяцей і жонак Багданкевіча, крыху закрану і гэту тэму. Так, Багданкевіч ажаніўся другі раз. Першая яго жонка Таццяна вельмі рана памерла ад цяжкай хваробы. Ад яе ў Багданкевіча два сыны — Эдуард і Антон. Эдуард з’яўляўся адным з саўладальнікаў сумна вядомай фірмы «Піяск». Той самай, якую спачатку разарылі, а потым сказалі, што ніякага крыміналу не было.

Пасля смерці Таццяны, Багданкевіч пяць гадоў не жаніўся. Сваю другую жонку — Вольгу Аляксандраўну Шыбко — ён ведаў яшчэ па наргасу. На кафедры яна працавала асістэнткай.

Калі нарадзіўся Павел, Станіславу Антонавічу было ўжо 59 гадоў. І яшчэ дэталь: аднаго з унукаў назвалі ў гонар дзеда Станіславам. Атрымалася — Станіслаў Антонавіч Багданкевіч.

Калі Шушкевіч вырашыў прыняць удзел у прэзідэнцкіх выбарах 1994 года, на тэлеэкране БТ з’явіўся яго будучы магчымы прэм’ер-міністр Станіслаў Багданкевіч. Гэта было сігналам, што рэформы, якія нівеліраваў урад Кебіча, урэшце адбудуцца.

Атрымаўшы ўладу, Лукашэнка не стаў адразу ж прызначаць новага кіраўніка Нацбанка. І не таму, што апошняга прызначаў Вярхоўны Савет. Зразумела, што Багданкевіча з самага пачатку нельга было прылічыць да кола прэзідэнцкіх людзей. Але таксама зразумела і тое, што толькі ён у той час мог стрымаць інфляцыю.

Станіслаў Антонавіч на пасадзе главы Нацбанка пратрымаўся аж да 14 верасня 1995 года, калі яго месца заняла Тамара Віннікава. Што з гэтага атрымалася, усе ўбачылі напрыканцы наступнага года. Па тэмпах росту інфляцыі мы займалі адно з першых месцаў у свеце. Тое, як Багданкевіча здымалі з пасады, падобна на дрэнны дэтэктыў. Служба бяспекі прэзідэнта змяніла ахову ў Нацбанку. Увесь Мінск «гудзеў», што Багданкевіч раптоўна знік, а ён у той час адпачываў у кабінеце Чыгіра.

Без якіх-небудзь цяжкасцяў Станіслаў Антонавіч Багданкевіч стаў дэпутатам Вярхоўнага Савета. Што, на мой погляд, было нечаканым для ўлады. На былога банкіра «вешалі ўсіх сабак», знішчылі фірму яго сына — а тут такі пракол. Тлумачыцца ўсё вельмі проста. У той час не толькі гаварылі пра «элегантныя перамогі», але і лічылі галасы выбаршчыкаў.

Багданкевіч быў адным з кандыдатаў на пасаду старшыні Вярхоўнага Савета, але асаблівай прагі да ўлады ў яго не было. Гэта стала відавочна, калі ў 2000 годзе ён саступіў сваё крэсла рэальнага кіраўніка Аб’яднанай грамадзянскай партыі маладому Анатолю Лябедзьку.

У парламенце Багданкевіч узначальваў фракцыю «Грамадскае дзеянне», а ў лютым 1998 года стаў намеснікам сфармаванага апазіцыяй Нацыянальнага выканаўчага камітэта.

У 2002 годзе Багданкевіча зноў паклікалі ў Нацбанк, дзе абмяркоўвалася пытанне ўвядзення адзінай з Расіяй валюты. Багданкевіч яшчэ раз агучыў тое, што хацела пачуць на той момант улада. Тое, чаго ён прытрымліваўся ўсё жыццё.

Не выпадкова Лукашэнка тады назваў яго «разумным чалавекам з апазіцыі». І не выпадкова, што прозвішча Багданкевіча ёсць у энцыклапедыі, што зараз выдаецца. Пакуль адзінага з апазіцыянераў.



Скачать документ

Похожие документы:

  1. Яков Петрович Кульнёв: библиографический указатель

    Библиографический указатель
    О переименовании улиц в городе Полоцке: Решение Полоцкого городского Совета депутатов от 28 мая 2008 г., № 52 Полацкі веснік. – 2008. – 4 ліпеня. – с.

Другие похожие документы..